Σκληρό παζάρι για τα ευρωπαϊκά κονδύλια: Στα χέρια του Αντόνιο Κόστα οι διαπραγματεύσεις για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό

Η επίτευξη συμφωνίας για τον 7ετή προϋπολογισμό της ΕΕ, από τον οποίο όλα τα κράτη – μέλη προσδοκούν οφέλη, αποτελεί παραδοσιακά μια άσκηση για γερά νεύρα, καθώς πρέπει να γεφυρωθούν διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες. Σε αυτή τη διαβούλευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, η Κύπρος είχε ενεργό ρόλο, ως προεδρεύουσα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου το πρώτο εξάμηνο του 2026, κάνοντας τη δουλειά που της αναλογούσε. Η διαβούλευση πλέον έχει εισέλθει σε μια νέα κρίσιμη φάση, με πρώτο σταθμό την άτυπη Σύνοδο Κορυφής στο Δουβλίνο, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου. 

Σε ότι αφορά στα κονδύλια που διεκδικεί η Κύπρος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει αναφερθεί κατ’ επανάληψη σε ένα ποσό 3,5 δις. ευρώ, ωστόσο σε αυτή τη φάση δεν υπάρχουν αριθμοί στο τραπέζι και τίποτα δεν έχει κλειδώσει. Τα 3,5 δις. ευρώ είναι στην πράξη ένα ποσό – στόχος, παρά κάτι δεδομένο.

Πού βρισκόμαστε

Η Κύπρος, όπως αναφέραμε, προχώρησε τη διαπραγμάτευση, κάτι που δεν έγινε με την Ιρλανδία. Η Ιρλανδική Προεδρία έπρεπε να παρουσιάσει συγκεκριμένα ποσά και η εισήγησή της δεν έγινε δεκτή. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής του Οκτωβρίου, δεν απέρριψε ρητώς την πρόταση των Ιρλανδών, αλλά ούτε και την καλωσόρισε. Η πλειοψηφία των κρατών-μελών, ωστόσο, την απέρριψε ως βάση συζήτησης, ενώ τα 17 κράτη-μέλη των «Φίλων της Συνοχής», με κοινή δήλωσή τους πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ζήτησαν να επιστρέψει στο τραπέζι η κυπριακή πρόταση.

Το αποτέλεσμα ήταν η διαπραγμάτευση να έχει περάσει πλέον στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο και υπό την προσωπική καθοδήγηση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος την εβδομάδα που πέρασε είχε ξεκινήσει ένα κύκλο επαφών στις Βρυξέλλες σε επίπεδο μονίμων αντιπροσώπων. Την Παρασκευή ο κ. Κόστα είχε συνάντηση με την Κυπριακή Μόνιμη Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες. 

Φειδωλοί Vs Φίλοι της Συνοχής

Η μη επίτευξη αποτελέσματος τον Οκτώβριο επιτάχυνε τις διαδικασίες (για λόγους που θα εξηγήσουμε στη συνέχεια) και ανέδειξε παράλληλα τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των «φειδωλών» κρατών του Βορρά και των 17 «Φίλων της Συνοχής». Η ιρλανδική πρόταση υιοθέτησε γραμμή αυστηρής λιτότητας, προβλέποντας οριζόντιες περικοπές 8% σε σχέση με την αρχική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2025 , δηλαδή μείωση περίπου €140 δισ., και 6% συγκριτικά με τη συμβιβαστική πρόταση που είχε διαμορφώσει η Κυπριακή Προεδρία τον Ιούνιο.

Αν και η Ιρλανδία διατήρησε τον διορθωτικό μηχανισμό (top-up) που εισηγήθηκε η Κυπριακή Προεδρία για κράτη-μέλη που ήταν στο Ταμείο Συνοχής 2021-2027 και διαθέτουν κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα (ΑΕΕ) κάτω του 90% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, το γενικότερο «κούρεμα» προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και σε κράτη-μέλη.

Οι περικοπές της ιρλανδικής πρότασης πλήττουν καίρια τομείς άμεσου κυπριακού ενδιαφέροντος. Το κονδύλι για τη Μετανάστευση και τις Εσωτερικές Υποθέσεις συρρικνώνεται κατά 55%. Η μείωση δεν αγγίζει τον εθνικό φάκελο της μετανάστευσης, αλλά τον σχετικό φάκελο στο EU Facility, ο οποίος έχει συμπληρωματικό χαρακτήρα, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσεων. Παράλληλα, το Ταμείο Αλληλεγγύης (EUSF), από το οποίο η Κύπρος άντλησε άμεσα €10 εκατ. μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Λεμεσό, περιορίζεται με την πρόταση του Δουβλίνου κατά 50%. Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και Άμυνας μειώνεται κατά 13%. Σημαντικές περικοπές καταγράφονται και στην Πολιτική Προστασία.

Την ίδια στιγμή, η Κύπρος δίνει μάχη για εξαιρέσεις στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), προκειμένου να αποτραπεί η απώλεια κρατικών εσόδων, ενώ βρίσκονται στο τραπέζι και νέοι ίδιοι πόροι, όπως η ελληνική πρόταση για αξιοποίηση των δημοπρασιών συχνοτήτων 5G/6G.

Στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης παραμένει η αντιπαράθεση μεταξύ δύο διαφορετικών προσεγγίσεων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Τα «φειδωλά» κράτη, δηλαδή η Γερμανία, η Αυστρία, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Σουηδία, πιέζουν για γενναίες περικοπές από την πρόταση της Επιτροπής, απαιτώντας να εστιαστούν αποκλειστικά στη Συνοχή και την Αγροτική Ανάπτυξη, με παράλληλη αυστηρή αιρεσιμότητα για το κράτος δικαίου. Στον αντίποδα, το μπλοκ της συνοχής υπογραμμίζει ότι η περιφερειακή ανάπτυξη συνδέεται άρρηκτα με την ανταγωνιστικότητα.

Τι πέτυχε η Κυπριακή Προεδρία

Τις κρίσιμες ισορροπίες, τις πιθανές απώλειες για τη Λευκωσία αλλά και τη βαρύτητα που διατηρεί η Κύπρος στη διαπραγμάτευση αναλύει στον «Π» η πρώην υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Μαριλένα Ραουνά. Όπως επισημαίνει, «πάντα φαίνεται ότι οι συζητήσεις φτάνουν σε αδιέξοδο και πάντα χρειάζεται να φτάσουν σε αυτό το σημείο για να γίνει το επόμενο βήμα και να βρεθεί η χρυσή τομή. Αυτό είναι κανόνας».

Σύμφωνα με την κ. Ραουνά, η θέση και η φωνή της ΚΔ στο τελικό στάδιο των συνομιλιών διαθέτουν ειδικό βάρος, το οποίο πηγάζει από τη διαχείριση του φακέλου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Η Κύπρος ξέρει σε βάθος το θέμα. Παρέλαβε τον Δεκέμβριο του 2025 ένα διαπραγματευτικό πλαίσιο χωρίς ποσά από τη Δανία και έθεσε ως στόχο να γίνει η Προεδρία που θα κατέθετε τα πρώτα νούμερα στο τραπέζι. «Ο στόχος μας ήταν να βάλουμε στο τραπέζι μια πρόταση που θα κρατήσει τα κράτη-μέλη στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης ως μια βάση συζήτησης, και αυτό το επιτύχαμε», σημειώνει.

Η κυπριακή διαμεσολάβηση πέτυχε, μεταξύ άλλων, τρία κομβικά επιτεύγματα που αποτελούν σήμερα τον «σκελετό» των συζητήσεων.

- Πρώτον, στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων του Ιουνίου 2026 συμφωνήθηκαν οι τρεις κύριοι κανονισμοί που αποτελούν τη βάση ενός εκσυγχρονισμένου πολυετούς προϋπολογισμού.

- Δεύτερον, η Κύπρος εισήγαγε τον διορθωτικό μηχανισμό (top-up) στους εθνικούς φακέλους για τα κράτη-μέλη που ήταν στο Ταμείο Συνοχής 2021-2027 και διαθέτουν κατά κεφαλήν ΑΕΕ κάτω του 90% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Το γεγονός ότι η Ιρλανδία διατήρησε αυτούσια αυτή τη φόρμουλα επιβεβαιώνει, κατά την κ. Ραουνά, «την ορθότητα της δικής μας προσέγγισης».

- Τρίτον, η Λευκωσία γεφύρωσε τις έντονες διαφωνίες γύρω από την αιρεσιμότητα για το κράτος δικαίου. «Αν δεν βρίσκαμε λύση σε αυτό το θέμα, δεν θα μπορούσαμε να βάλουμε στο τραπέζι ούτε ποσά, ούτε να κλειδώσουμε την αρχιτεκτονική», αναφέρει χαρακτηριστικά.

«Είναι θετικό ότι οι εθνικοί φάκελοι παραμένουν και η Κύπρος με τη δική μας πρόταση είχε αύξηση στην κατανομή πόρων στις πολιτικές αυτές», υπογραμμίζει, προσθέτοντας ωστόσο ότι η μάχη για την αποτροπή των περικοπών παραμένει ανοικτή. Έχοντας διαμορφώσει αυτούς τους μηχανισμούς, η Κύπρος γνωρίζει σε βάθος τις τεχνικές λεπτομέρειες και τα όρια των εταίρων, γεγονός που της επιτρέπει να έχει θέση στη διαβούλευση.

Οι νέοι πόροι

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η συζήτηση για τους νέους ίδιους πόρους που θα προσφέρουν νέα έσοδα στον κοινοτικό προϋπολογισμό, χωρίς να αυξάνεται η συμμετοχή των κρατών.

Στο μέτωπο του ETS, Κύπρος, Ελλάδα, Πολωνία, Εσθονία και Τσεχία εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις λόγω των δυσανάλογων επιπτώσεων στα έσοδά τους, με την Κύπρο, όπως αναφέραμε, να επιδιώκει εξαιρέσεις. Ο εταιρικός πόρος (CORE) συναντά σθεναρή αντίδραση από τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Φινλανδία και το Λουξεμβούργο. Παράλληλα, η ελληνική πρόταση για αξιοποίηση των μελλοντικών δημοπρασιών συχνοτήτων 5G και 6G ως ευρωπαϊκού πόρου φαίνεται να κερδίζει έδαφος. Όπως σημειώνει η κ. Ραουνά, «εκεί που όλοι έψαχναν εναλλακτικές, η Ελλάδα βγήκε μπροστά». Η πρόταση αναφέρθηκε ειδικά από τον κ. Κόστα και εξετάζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αντίθετα, ο ψηφιακός φόρος, αν και συγκεντρώνει υποστήριξη, προσκρούει στον φόβο γεωπολιτικών αντιποίνων από τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της επιβάρυνσης αμερικανικών επιχειρήσεων.