17 χρόνια από τον τραγικό θάνατο του υπολοχαγού Χαραλάμπους στο φυλάκιο της Πύλης Πάφου - Η αυτοθυσία, η δικαίωση και το μάθημα

Δεκαεπτά χρόνια μετά τον θάνατο του υπολοχαγού Χαράλαμπου Χαραλάμπους στις 5 Νοεμβρίου 2009, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το τραγικό συμβάν, προκαλεί συζητήσεις και κρούει ταυτόχρονα τον κώδωνα του κινδύνου, για τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνει η Εθνική Φρουρά. Πρόκειται για ένα από τα πιο τρανταχτά παραδείγματα αυταπάρνησης και αυτοθυσίας, ενός νέου αξιωματικού ο οποίος έθεσε τη ζωή των στρατιωτών του πάνω από τη δικιά του τη ζωή.

Ήταν Πέμπτη, 5 Νοεμβρίου. Ο γράφων με άλλους συναδέλφους που κάλυπταν το ρεπορτάζ του Υπουργείου Άμυνας και της Εθνικής Φρουράς, ως συνήθως, βρισκόμασταν στη Βουλή για κάλυψη των εργασιών της κοινοβουλευτικής επιτροπής Άμυνας που συνεδρίαζε κάθε Πέμπτη. Ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η συνεδρία, ένας δυνατός ήχος από έκρηξη, πάγωσε τους παρευρισκόμενους. Το φυλάκιο της Cyta, όπως ονομαζόταν, κοντά στην πύλη Πάφου, απέχει μόνο μερικές εκατοντάδες μέτρα από τη Βουλή. Λίγα λεπτά αργότερα, αφότου προέκυψε ενημέρωση για το ατύχημα, διακόπηκε η συνεδρία και άπαντες βρέθηκαν στο χώρο του φυλακίου. Την περασμένη Πέμπτη, ανήμερα του θανάτου του νεαρού στρατιωτικού τελέστηκε τρισάγιο στο φυλάκιο, παρουσία του Υπουργού Άμυνας Βασίλη Πάλμα. 

Αναμφίβολα όλες οι πτυχές της υπόθεσης που αφορούν τον θάνατο του υπολοχαγού Χαράλαμπου Χαραλάμπους, έχουν τη δική τους ξεχωριστή σημασία. Από τα αρχικά πορίσματα που επιχειρούσαν να χρεώσουν στον ίδιο την έκρηξη, αποδίδοντας τα όσα έγιναν σε ανθρώπινο λάθος, μέχρι τη δικαίωση στο δικαστήριο 9 χρόνια μετά και την μετέπειτα αναγνώριση της θυσίας του από το κράτος και την παρασημοφόρηση του λοχαγού Χαραλάμπους με το μετάλλιο «Αλτρουϊσμού και Αυτοθυσίας» της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σκέψη δευτερολέπτων

Ήταν περίπου 10:50 το πρωί όταν ο υπολοχαγός Χαραλάμπους βρισκόταν σε υπόγειο χώρο του φυλακίου, στο πλαίσιο της διαδικασίας καταμέτρησης και ελέγχου του πολεμικού υλικού. Μαζί του βρίσκονταν στρατιώτες και δόκιμος αξιωματικός.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο αξιωματικός πήρε στα χέρια του μια οπλοβομβίδα, προκειμένου να εξηγήσει στους νεαρούς στρατιώτες τον τρόπο λειτουργίας της. Τότε ακούστηκε ένας παράξενος ήχος, ένα χαρακτηριστικό «κλικ», που προμήνυε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Η οπλοβομβίδα ενεργοποιήθηκε. Ο Χαραλάμπους αντιλήφθηκε τον κίνδυνο. Χωρίς να χάσει πολύτιμο χρόνο, έδωσε εντολή στους στρατιώτες να απομακρυνθούν αμέσως από τον χώρο. Στη συνέχεια, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που παρουσιάστηκαν κατά τη διερεύνηση της υπόθεσης, κράτησε την οπλοβομβίδα κοντά στο σώμα του, επιχειρώντας να περιορίσει τις συνέπειες της έκρηξης. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, η οπλοβομβίδα εξερράγη. Περίπου 2.500 ατσάλινα σφαιρίδια εκτοξεύθηκαν, προκαλώντας θανάσιμα τραύματα στον νεαρό αξιωματικό. Οι στρατιώτες που βρίσκονταν κοντά του είχαν προλάβει να απομακρυνθούν.

9 χρόνια μετά ήρθε η δικαίωση

Η οικογένεια του Χαραλάμπους δεν αποδέχθηκε ποτέ ότι επρόκειτο για ανθρώπινο λάθος, όπως τους έλεγαν από το Υπουργείο Άμυνας. Η εκδοχή αυτή, ωστόσο, αμφισβητήθηκε έντονα, με την οικογένειά του να επιμένει ότι ο θάνατός του δεν οφειλόταν σε λανθασμένο χειρισμό, αλλά σε ελαττωματικό στρατιωτικό υλικό.

Η διερεύνηση της υπόθεσης έφερε στο φως ιδιαίτερα ανησυχητικά στοιχεία. Διαπιστώθηκε ότι η οπλοβομβίδα που εξερράγη στα χέρια του Χαραλάμπους παρουσίαζε κατασκευαστικό ή υλικό πρόβλημα, καθώς είχε υποστεί αλλοίωση το πλαστικό περίβλημα που συγκρατούσε τον μηχανισμό πυροδότησης. Το πλέον ανησυχητικό εύρημα ήταν ότι το πρόβλημα δεν περιοριζόταν στη συγκεκριμένη οπλοβομβίδα. Σύμφωνα με τα ευρήματα των ερευνών που ακολούθησαν, χιλιάδες οπλοβομβίδες του ίδιου τύπου είχαν υποστεί αντίστοιχη αλλοίωση κατά την παραμονή τους στις αποθήκες της Εθνικής Φρουράς. Μετά τη διαπίστωση για προβληματικές οπλοβομβίδες, άνοιξε το κεφάλαιο ελέγχου και συντήρησης των αποθεμάτων στρατιωτικού υλικού.

Η επιβεβαίωση των ανησυχιών της οικογένειας, ήρθε εννέα χρόνια μετά την απώλεια του Χαράλαμπου. Η μητέρα και η αδελφή του προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη, καταθέτοντας αγωγή κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας και διεκδικώντας την αναγνώριση των πραγματικών αιτίων που οδήγησαν στον θάνατό του.

Η δικαστική διαδικασία ξεκίνησε το 2015 και ολοκληρώθηκε με μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, η οποία ανακοινώθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2018. Εννέα χρόνια μετά την τραγωδία, η οικογένεια δικαιώθηκε. Το δικαστήριο αποδέχθηκε τη θέση ότι η οπλοβομβίδα ήταν ελαττωματική και επικίνδυνη για την ασφάλεια των μελών της Εθνικής Φρουράς. Παράλληλα, έκρινε ότι η έκρηξη δεν οφειλόταν σε ανθρώπινο λάθος του αξιωματικού, αλλά σε αμέλεια των αρμοδίων για την ασφάλεια και τη διαχείριση του στρατιωτικού υλικού.

Ιδιαίτερη σημασία είχε και η μαρτυρία του πυροτεχνουργού Αντώνη Σιακαλλή, ο οποίος υποστήριξε την εκδοχή ότι το δυστύχημα προκλήθηκε από την προβληματική κατάσταση της οπλοβομβίδας. Το δικαστήριο επιδίκασε αποζημιώσεις στην οικογένεια. Με τη δικαστική απόφαση, κατέστη σαφές ότι ο θάνατος του Χαραλάμπους, συνδεόταν με την επικινδυνότητα του στρατιωτικού υλικού και τις παραλείψεις των αρμοδίων.

Έλεγχοι και κενά

Η τραγωδία του 2009 ανέδειξε κενά στις διαδικασίες ελέγχου και των συνθηκών αποθήκευσης πυρομαχικών καθώς και την θέσπιση αποτελεσματικών μηχανισμού για εντοπισμό ελαττωματικού υλικού στην Εθνική Φρουρά. Εξ’ ου και αποφασίστηκε η απόσυρση των προβληματικών οπλοβομβίδων του συγκεκριμένου τύπου από την Εθνική Φρουρά. Επρόκειτο για χιλιάδες τεμάχια, τα οποία αποσύρθηκαν μετά την αποκάλυψη της επικινδυνότητάς τους. Οι προβληματικές οπλοβομβίδες καταστράφηκαν.

Το ερώτημα, ωστόσο, που εξακολουθεί να απασχολεί, είναι μετά από αυτό το περιστατικό, πώς αφέθηκαν να συμβούν άλλα δύο σοβαρά περιστατικά με πολύ σοβαρούς τραυματισμούς στην Εθνική Φρουρά από ελαττωματικά πολεμικά υλικά.

Στις 3 Απριλίου 2014, έπειτα από έκρηξη χειροβομβίδας, ακρωτηριάζεται το δεξί χέρι του Ανδρέα Δουλαππά, που υπηρετούσε στη Μονάδα Υποβρύχιων Καταστροφών. Τον Φεβρουάριου του 2024 στο πλαίσιο εκπαιδευτικής δραστηριότητας στο Σταυροβούνι, 23χρονος στρατιώτης της ΕΛΔΥΚ τραυματίζεται σοβαρά χάνοντας μέρος της δεξιάς του παλάμης από ρίψη χειροβομβίδας ιδίου τύπου, όπως αυτή δηλαδή που τραυματίστηκε ο ΟΥΚάς.

Αν και από το ΓΕΕΦ εκφράζεται η θέση ότι ακολουθούνται όλα τα πρωτόκολλα για τους ελέγχους στα πυρομαχικά, και τα τρία περιστατικά αναδεικνύουν την ανάγκη για συνεχείς και ενδελεχείς ελέγχους ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες στον ελάχιστο δυνατό βαθμό, για επανάληψη παρόμοιων περιστατικών.