Η συζήτηση γύρω από το καθεστώς και τον ρόλο των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο επανέρχεται στο προσκήνιο, με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις τόσο του κυβερνητικού εκπροσώπου, όσο και του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη. Οι τοποθετήσεις αυτές αναδεικνύουν τη σημασία του ζητήματος, όχι μόνο σε επίπεδο διμερών σχέσεων με το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και σε ό,τι αφορά ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, ερωτηθείς χθες σχετικά με τις εγκαταστάσεις κεραιών από τις Βρετανικές Βάσεις στο Ακρωτήρι και αν η κυβέρνηση γνωρίζει τα σχέδια των Βρετανών, είπε, ότι αυτό το θέμα μαζί με πολλά άλλα είναι μεταξύ των θεμάτων, που θα συζητηθούν στο πλαίσιο μιας εφ’ όλης της ύλης συζήτησης με τους Βρετανούς.
Υπενθυμίζεται, ότι το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων συμπεριλήφθηκε και στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2026. Οι ηγέτες των 27 κρατών - μελών δηλώνουν, ότι λαμβάνουν υπόψη την πρόθεση της Κύπρου να ξεκινήσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο για το καθεστώς των Βάσεων. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να παράσχει συνδρομή προς την Κύπρο, εάν και εφόσον χρειαστεί, κατά τη διάρκεια της συζήτησης με το Ηνωμένο Βασίλειο.
Μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένων προκλήσεων και ανακατατάξεων στην περιοχή, η Λευκωσία φαίνεται να επαναξιολογεί πτυχές της λειτουργίας και της παρουσίας των Βάσεων, δίνοντας έμφαση σε ζητήματα κυριαρχίας, ασφάλειας και συνεργασίας. Την ίδια ώρα, οι δηλώσεις της πολιτικής ηγεσίας επιχειρούν να σκιαγραφήσουν τις προθέσεις της κυβέρνησης, αλλά και να καθησυχάσουν την κοινή γνώμη, για τον τρόπο διαχείρισης ενός διαχρονικά δύσκολου θέματος πολιτικά και διπλωματικά.
Οι τελευταίες εξελίξεις δημιουργούν ερωτήματα για το παρόν και το μέλλον των σχέσεων Κύπρου - Ηνωμένου Βασιλείου. Το θέμα σχολιάζουν στον "Π" ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης και ο νομικός Αχιλλέας Αιμιλιανίδης.
Δύσκολο εγχείρημα
Εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα να αρχίσει μια συζήτηση, η οποία εστιάζει στην κατάργηση του καθεστώτος των Βάσεων, δηλώνει στον "Π" ο αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης, αναφερόμενος σε πιθανή επαναδιαπραγμάτευση για διαφοροποίηση του τρόπου λειτουργίας του καθεστώτος των Βάσεων.
Αυτό εξήγησε, μπορεί να σημαίνει διάφορα πράγματα, ότι μπορεί να μειωθεί το έδαφος των Βάσεων ή θα αλλάξουν οι όροι της συνεννόησης και της συνεργασίας με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Αφορμή για την εν λόγω συζήτηση θεμάτων ασφάλειας, εκτιμά ο κ. Κωνσταντινίδης, ήταν η επίθεση με drone στο έδαφος των Βρετανικών Βάσεων και η πιθανή άδεια που μπορεί να δόθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο, στις Ηνωμένες Πολιτείες για να τις χρησιμοποιήσουν.
Θα ανέμενα, ότι βασικό αντικείμενο της συζήτησης για την επαναδιαπραγμάτευση του καθεστώτος, είναι ο τρόπος για τον οποίο γίνεται η χρήση των Βάσεων.
Η συμφωνία του 1960
Κληθείς να σχολιάσει αν υπάρχουν περιθώρια επαναδιαπραγμάτευσης της Συμφωνίας του 1960 για τις Βάσεις, ο κ. Κωνσταντινίδης εξηγεί, ότι αν πάμε με τη νομική οδό, η Συμφωνία Εγκαθίδρυσης εμπλέκει εκτός από την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελλάδα και την Τουρκία.
Αυτό, σημειώνει, περιπλέκει τα πράγματα. Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα και έχει μια σειρά από νομικές και όχι μόνο δυσκολίες. Υπήρχε ένα motus vivendi αναφέρει ο κ Κωνσταντινίδης, δηλαδή υπήρχε συναντίληψη του τι δικαιούται να κάνει η Κυπριακή Δημοκρατία, τι δικαιούνται να κάνουν οι Βάσεις. Τώρα, αν αυτό επιδιωχθεί να αλλάξει, σε σχέση με την καθημερινότητα των πολιτών, αυτό, τονίζει, είναι ένα ζήτημα.
Η χρήση
Μπορεί, εξηγεί ο κ. Κωνσταντινίδης, να ξανασυζητήσουμε, για να αλλάξουμε τους όρους με κοινή συναίνεση.
«Γιατί οτιδήποτε άλλο δεν γίνει με κοινή συναίνεση και γίνει μονομερώς, θα πρέπει να ακολουθήσει τη νομική οδό, η οποία είναι εξαιρετικά πολύπλοκη» συμπληρώνει, έως απίθανη.
Το δεδομένο που προέκυψε και από πρόσφατη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου σε σχέση με το Αρχιπέλαγος Τσάγκος στο Μαυρίκιο, είναι πως έχουμε να κάνουμε με ένα αποικιακό κατάλοιπο. Έρχεται σε αντίθεση με τον κανόνα της αυτοδιάθεσης και θα πρέπει να τερματιστεί. Από εκεί και πέρα, τονίζει, αν δεν συμφωνηθεί από κοινού με το Ηνωμένο Βασίλειο,για το πως θα γίνει, θα πρέπει να το πράξει μονομερώς η Κυπριακή Δημοκρατία.
«Αυτή η μονομερής - ενδεχομένως - ανάληψη τέτοιας πρωτοβουλίας, που θα γίνει με την νομική οδό, είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και τεχνικά δύσκολη. Και έχει ίσως και άλλες πολιτικές παρενέργειες. Οπότε, θα ανέμενα, ότι πάμε σε μια διαδικασία κοινής συναίνεσης, εάν συμφωνήσει και το Ηνωμένο Βασίλειο, για να αλλάξουν κάποιοι όροι, με τους οποίους γίνεται η χρήση των Βάσεων και για στρατιωτικούς σκοπούς και ενδεχομένως για μη στρατιωτικούς σκοπούς», τονίζει ο Αριστοτέλης Κωνσταντινίδης.
Η κατάργηση
Το ζήτημα, προσθέτει, παραμένει εξόχως πολιτικό. Τι θέλουμε, λέει, εμείς να αλλάξει και σε ποιο βαθμό θα το αποδεχτούν οι Βρετανοί. Υποθέσεις κάνουμε, στο τι θα επιδιωχθεί και σε ποιο βαθμό θα ανταποκριθεί το Ηνωμένο Βασίλειο. Και ταυτόχρονα, σε ποιο βαθμό η Κυπριακή Δημοκρατία, εάν δεν ανταποκριθεί το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι διατεθειμένη να πάει παραπέρα και που. Δεν υπάρχει, εξηγεί, δυνατότητα μονομερούς προσφυγής σε δικαστήριο, γιατί είναι κάτι που το έχει αποκλείσει το Ηνωμένο Βασίλειο. Θα μπορούσε, είπε, να ζητηθεί γνωμοδότηση από το Διεθνές Δικαστήριο, όπως έκανε ο Μαυρίκιος, αλλά υπάρχουν και διαφορές στο νομικό καθεστώς.
Σε ό,τι αφορά τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης, αυτή μπορεί να τροποποιηθεί, αν θέλουν τα συμβαλλόμενα μέρη, η Ελλάδα και η Τουρκία. Στην παρούσα φάση, υπογραμμίζει ο αναπληρωτής καθηγητής, προέχει να τελειώσει ο πόλεμος.
Η οριοθέτηση
Ο νομικός Αχιλλέας Αιμιλιανίδης, αναφέρει στον "Π", πως ένα δυνητικό θέμα με την επαναδιαπραγμάτευση του καθεστώτος των Βάσεων ή και άλλων πτυχών της λειτουργίας τους, είναι ένα σοβαρό ζήτημα και επομένως θα πρέπει η ίδια η κυβέρνηση, που έθεσε το ζήτημα, να οριοθετήσει ποιοι είναι οι στόχοι και οι επιδιώξεις της, ούτως ώστε να μπορεί να γίνει και μια αποτίμηση στο τέλος της ημέρας, για το τι επιτεύχθηκε και τι δεν επιτεύχθηκε, από αυτούς τους στόχους.
Υπάρχουν, προσθέτει, διαφορετικές αναγνώσεις, μέχρι και το σαφές μήνυμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γι' αυτό χρειάζεται να μην υπάρχει υπερβολή, με την έννοια ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, έλαβε υπόψη τη δήλωση της Κυπριακής Δημοκρατίας και είναι έτοιμο, να στηρίξει - αν χρειαστεί - την επαναδιαπραγμάτευση.
Η Συνθήκη
Δεν αλλάζει εύκολα το καθεστώς των Βάσεων, αναφέρει ο κύριος Αιμιλιανίδης, καθώς το σημερινό καθεστώς αποτελεί μέρος των Συνθηκών της ΕΕ, όπως καθορίστηκε με τη συνθήκη αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου το 2019. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να μεταβληθεί το καθεστώς, είναι μόνο η επαναδιαπραγμάτευση.
Η Βρετανία, τονίζει, δεν έχε εκφράσει πρόθεση επαναδιαπραγμάτευσης. Εάν υπάρχει, λόγω των εξελίξεων, περιθώριο επαναδιαπραγμάτευσης, θα δούμε ποιες πτυχές θα αφορά, λέει στον "Π" ο κ. Αιμιλιανίδης.
Οι κάτοικοι
Είναι διαφορετικό, εξηγεί ο νομικός, να μιλούμε για επαναδιαπραγμάτευση του τρόπου λειτουργίας του καθεστώτος και διαφορετικό, για επαναδιαπραγμάτευση συγκεκριμένων πτυχών της λειτουργίας. Ο κ Αιμιλιανίδης εκτιμά, ότι εκείνο που επιδιώκει η κυβέρνηση, είναι να τεθεί το ζήτημα της ενημέρωσης των κατοίκων, σε περίπτωση που η στρατιωτική δραστηριότητα των Βάσεων μπορεί να επηρεάζει τη Δημοκρατία. Αυτό, σημειώνει, είναι κάτι πολύ διαφορετικό από το αν θα τεθεί θέμα αποχώρησης των Βάσεων. Συνεπώς είναι πολύ μεγάλο το εύρος, το οποίο μπορεί να συνεπάγεται μια πιθανή επαναδιαπραγμάτευση του κάθε στόχου των Βάσεων και σήμερα σίγουρα δεν είναι σαφές, τι έχει υπόψη της η κυβέρνηση, όταν αναφέρθηκε σε αυτό.
Προφανώς η επαναδιαπραγμάτευση θα έχει να κάνει με το σήμερα, σχολιάζει ο κ. Αιμιλιανίδης και θυμίζει, πως όταν το 2013 εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Νίκος Αναστασιάδης, είχε συμφωνηθεί μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Βρετανίας το λεγόμενο μνημόνιο, για την ανάπτυξη στις περιοχές των Βάσεων.
Η μη στρατιωτική ανάπτυξη
Πρόκειται για την ανάπτυξη οικονομικής δραστηριότητας και την εφαρμογή πολεοδομικών χαλαρώσεων κλπ. Αυτό το μνημόνιο για το non-military development, δηλαδή τη μη στρατιωτική ανάπτυξη, οπωσδήποτε συνιστούσε μια απόκλιση, αν θέλετε, από τα όσα είχαν συμφωνηθεί το 1960, την οποία συμφώνησαν να υλοποιήσουν οι Βρετανοί, στη βάση των αιτημάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
«Ζητήματα επαναδιαπραγμάτευσης συγκεκριμένων πτυχών, είχαμε πάρα πολλά κατά τη διάρκεια των δεκαετιών από το 1960 και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ίσως το πιο μεγάλο, είναι αυτό που σας ανέφερα με τη μη στρατιωτική ανάπτυξη στην περιοχή των Βρετανικών Βάσεων», υπογραμμίζει ο κ. Αιμιλιανίδης.
Η εν λόγω συμφωνία χρειάστηκε σχεδόν μια δεκαετία να υλοποιηθεί, από την ημέρα που μπήκαν οι υπογραφές. Αν μιλάμε, προσθέτει, για τέτοιου είδους συμφωνίες, είναι κάτι πολύ διαφορετικό, από το να αμφισβητηθεί το ίδιο το καθεστώς το Βάσεων ή και η ίδια η ύπαρξη τους.
Σύγκρουση;
Ένα πρόσθετο ζήτημα, υποδεικνύει ο κ. Αιμιλιανίδης, είναι εάν η Κυπριακή Δημοκρατία θα θέλει να ακολουθήσει ουσιαστικά τη λογική πλήρους σύγκρουσης με τη Βρετανία. Μέχρι τώρα, σημειώνει ο ίδιος, δεν έχει διαπιστώσει κάτι τέτοιο. Η επιλογή της σύγκρουσης θα συνεπαγόταν προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, κατά αντίστοιχο τρόπο όπως έκαναν ο Μαυρίκιος για τα νησιά Τσάγκος, ώστε να πιεστεί η Βρετανία να προχωρήσει σε επαναδιαπραγμάτευση.
Η αποχώρηση
Στην περίπτωση, που η Κυπριακή Δημοκρατία ζητήσει αποχώρηση μέρους των Βάσεων, ο κ Αιμιλιανίδης θυμίζει, ότι υπάρχει ανταλλαγή εγγράφων μέσα στην ίδια τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης και τα Παραρτήματά της, σύμφωνα με τα οποία η Βρετανία μετά από διαπραγματεύσεις είχε δεσμευτεί, ότι αν αποχωρούσε και δεν χρειαζόταν τις Βάσεις για στρατιωτικές ανάγκες, θα τις παραχωρούσε στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ως τώρα δεν έχει βέβαια δηλώσει η Βρετανία, ότι θέλει να αποχωρήσει από την Κύπρο, καταλήγει ο νομικός.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα αποτελούσε επαναδιαπραγμάτευση της Συνθήκης. Εάν η Βρετανία ήθελε να παραχωρήσει τμήμα των Βάσεων, γιατί θεωρεί ότι δεν το χρειάζεται πλέον για τις στρατιωτικές της ανάγκες, αυτό θα το έπραττε εφαρμόζοντας τη Συνθήκη.
Μομέντουμ
Τέλος, ένα άλλο ζήτημα που θα μπορούσε να θέσει η Κυπριακή Δημοκρατία είναι η πτυχή της οικονομικής χορηγίας - σε καμιά περίπτωση ενοίκιο όπως λέγεται - που είχε παράσχει η Βρετανία τα πρώτα πέντε χρόνια ζωής της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και θα διαπραγματευόταν, σύμφωνα με την ανταλλαγή εγγράφων με τη Δημοκρατία, για το ύψος αυτής της οικονομικής χορηγίας μετά το 1965. Έκτοτε, προσθέτει ο κ Αιμιλιανίδης, δεν υπήρξε συμφωνία για το ύψος της χορηγίας.
Καταληκτικά, ο κ. Αιμιλιανίδης αναφέρει, ότι η δήλωση της κυβέρνησης, μπορεί να αφορά ενέργειες, που έχουν γίνει και στο παρελθόν σε διαφορετικές μορφές. Και χρειάζεται μεγάλη πολιτική συζήτηση, σημειώνει, για το αν είναι το σωστό μομέντουμ.
Δεν έκλεισε νέο ραντεβού με τον Ερχιουρμάν
Προς το παρόν δεν υπάρχει ακόμη επιβεβαίωση για νέα συνάντηση μεταξύ του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, ανέφερε πηγή των Ηνωμένων Εθνών στο ΚΥΠΕ. Ο ειδικός αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα των ΗΕ στην Κύπρο, Χασίμ Ντιάν, έγινε την Παρασκευή δεκτός από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και θα έχει σήμερα, Δευτέρα στις 11 το πρωί συνάντηση με τον Τ/Κ ηγέτη. Σε ό,τι αφορά την προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η ίδια πηγή ανέφερε, ότι δεν υπάρχουν σχέδια για επιστροφή της.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης μετέφερε στον κ. Ντιάν την πολιτική βούληση της ελληνοκυπριακής πλευράς, να υπάρξουν το συντομότερο δυνατόν εξελίξεις, που να επιτρέψουν την επάνοδο στις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Ο κ. Ντιάν από την πλευρά του τόνισε, ότι τα Ηνωμένα Έθνη είναι έτοιμα να διευκολύνουν οποιαδήποτε συνάντηση, ανά πάσα στιγμή.
Ο κ. Χριστοδουλίδης, σε δηλώσεις του μετά τη συμμετοχή του στον φιλανθρωπικό αγώνα δρόμου «Run for Autism», στην Αγία Νάπα, εξέφρασε την αισιοδοξία του για μετουσίωση της πολιτικής βούλησης της ελληνοκυπριακής πλευράς σε μια συγκεκριμένη πρωτοβουλία, που θα φέρει αποτελέσματα στην προσπάθεια επανέναρξης των συνομιλιών για το Κυπριακό.
Ερωτηθείς αν υπήρξε απάντηση από την τουρκοκυπριακή πλευρά για συνάντηση μεταξύ των δύο ηγετών, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης εξέφρασε την εκτίμηση, ότι θα υπάρξει θετική ανταπόκριση, προσθέτοντας, ότι «δεν υπάρχει λόγος, να μην αποδεχτεί ο Τουρκοκύπριος ηγέτης να γίνει μια συνάντηση».
Ο ΔΗΣΥ η σταθερή απάντηση στα δύσκολα
Ο Δημοκρατικός Συναγερμός ήταν και είναι η σταθερή απάντηση στα δύσκολα, η εγγυημένη επιλογή στα αδιέξοδα, είπε η πρόεδρος του ΔΗΣΥ Αννίτα Δημητρίου σε ομιλία της για τις Εθνικές Επετείους 25ης Μαρτίου και 1ης Απριλίου στους Συνδέσμους Αγωνιστών ΕΟΚΑ σε εκδήλωση της ΝΕΔΗΣΥ.
Η κ. Δημητρίου ανέφερε, ότι ζούμε σε μια εποχή "τρομερής γεωπολιτικής αστάθειας. Σε μια γειτονιά που φλέγεται. Σ’ έναν κόσμο που αλλάζει πολύ πιο γρήγορα, από όσο προλαβαίνουμε να προβλέψουμε".
Την ίδια στιγμή, είπε η κ. Δημητρίου, η γεωπολιτική συγκυρία δημιουργεί και δυνατότητες.
Σε αυτό το τόσο ρευστό περιβάλλον, ανέφερε η κ. Δημητρίου, η Κύπρος περισσότερο από ποτέ χρειάζεται πυξίδα, που να την κρατάει στις ράγες της σταθερότητας και της ασφάλειας.
"Που να μπορεί αποδεδειγμένα να φέρει μεταρρυθμίσεις και αποτελέσματα, χωρίς παρεκκλίσεις στο εθνικό ζήτημα, που να ενισχύουν το τουρκικό αφήγημα, χωρίς εκτροχιασμούς στην οικονομία, μακριά από ιδεολογικές αγκυλώσεις, επιλογές και συνταγές που δοκιμάστηκαν και έφεραν την καταστροφή" είπε.
Μέσα σε όλα αυτά, ανέφερε, "δεν έχουμε την πολυτέλεια να φανούμε λίγοι. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να πειραματιζόμαστε με την τύχη της πατρίδας μας. Δεν έχουμε την πολυτέλεια της επιπολαιότητας και της εύκολης λύσης".
Εξέφρασε ανησυχία λέγοντας, ότι "ανησυχώ πολύ για το ποια Βουλή θα έχουμε τον Μάη. Και πώς θα παίρνονται αποφάσεις και από ποιους; Από αυτούς που οδήγησαν τη χώρα στον γκρεμό και διέλυσαν την οικονομία, από αυτούς που συγχέουν τον πατριωτισμό με την πατριδοκαπηλία και στα δύσκολα φυγομαχούν; Ή μήπως από τους νεοφανείς εθνοσωτήρες, που το μόνο που τους ενδιαφέρει, είναι η προσωπική τους ανέλιξη και το κτίσιμο πολιτικής καριέρας;".
