Η αναποτελεσματική συνάντηση των δύο ηγετών στην παρουσία της Μαρία Άνχελα Ολγκίν την Τετάρτη δημιούργησε σοβαρή δυστοκία όχι μόνο στα Ηνωμένα Έθνη αλλά και στις δύο κοινότητες. Η ανυπαρξία προόδου, ακόμη και σε ζητήματα χαμηλής εμβέλειας, όπως η συμφωνία για διάνοιξη οδοφραγμάτων, προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στα Ηνωμένα Έθνη, τα οποία διά της κ. Ολγκίν θεωρούσαν ότι οι δύο πλευρές θα ήταν σε θέση να βρουν μια κοινή συνισταμένη και να διασώσουν τουλάχιστον το μομέντουμ της προσπάθειας. Η αποτυχία της νέας επικοινωνίας των δύο ηγετών στην παρουσία της απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα σαφώς προκάλεσε προβληματισμό στον διεθνή οργανισμό. Το χειρότερο, ωστόσο, με βάση τις εκτιμήσεις ξένων διπλωματών, είναι ότι η όλη προσπάθεια και η διαδικασία εγκλωβίστηκαν και κινούνται στην ερμηνεία των προϋποθέσεων, αλλά και των προτάσεων που κατέθεσαν οι πλευρές, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο προδιαδικαστικών εμποδίων, τα οποία δεν αφήνουν τις δύο πλευρές να καταλήξουν σε ζητήματα που θα αποτυπώνουν τη διάθεση για αναζήτηση διεξόδων.
Συνάντηση ματαίωσης
Η συνάντηση της Τετάρτης, εν ολίγοις, όχι μόνο δεν οδήγησε στην αναζήτηση και συζήτηση των επόμενων βημάτων που αφορούν τα θέματα ουσίας στο πρόβλημα, αλλά ματαίωσε και την ανάδειξη έστω και ορισμένων ΜΟΕ, τα οποία θα δημιουργούσαν το κλίμα για μια νέα προσπάθεια επί της ουσίας. Η πρόθεση για συζήτηση των τεσσάρων προϋποθέσεων που είχε θέσει ο Τουφάν Έρχιουρμαν για την απεσταλμένη των Ηνωμένων Εθνών περιπλέχθηκε με την εμφάνιση των πέντε προτάσεων Χριστοδουλίδη, προσθέτοντας ουσιαστικά νέα ζητήματα. Μια εξέλιξη που αποτυπώνει την αυξανόμενη πολυπλοκότητα και την απόσταση της συζήτησης από την ουσία του Κυπριακού.
Η κατάθεση των προτάσεων Χριστοδουλίδη δημιούργησε εύλογα ερωτήματα γύρω από την κατεύθυνση που λαμβάνει πλέον η διαδικασία στο Κυπριακό. Παρά τη διακηρυγμένη πρόθεση για συνέχιση των συνομιλιών «από εκεί που μείναμε στο Κραν Μοντανά», τα πέντε σημεία που κατέθεσε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης φαίνεται να κινούνται σε διαφορετική, αν όχι αντίθετη, λογική.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη προτάσεων αυτών καθαυτών, αλλά το περιεχόμενο και οι πολιτικές τους προεκτάσεις. Όταν γίνεται λόγος για επαναβεβαίωση της βάσης λύσης και για ετοιμασία νέου εγγράφου συγκλίσεων από τα Ηνωμένα Έθνη, γεννάται το ερώτημα: γιατί χρειάζεται να «ξαναδούμε» συγκλίσεις που εδώ και χρόνια είναι γνωστές, καταγεγραμμένες και αποδεκτές από τα μέρη;
Οι συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μέχρι το Κραν Μοντανά δεν αποτελούν γενική καταγραφή προθέσεων, αλλά συγκεκριμένα συμφωνημένα σημεία τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πτυχή του Κυπριακού. Η πρόταση να τεθούν εκ νέου υπό επεξεργασία, ακόμη και αν παρουσιάζεται ως τεχνική ή διαδικαστική ανάγκη, δημιουργεί αντικειμενικά την αίσθηση ότι ανοίγει ο δρόμος για επαναδιαπραγμάτευση όσων είχαν ήδη συμφωνηθεί. Στη διαπραγματευτική πρακτική του ΟΗΕ, μια σύγκλιση αλλάζει μόνο εφόσον συμφωνήσουν και οι δύο πλευρές. Δεν επανέρχεται μονομερώς επειδή μία πλευρά θεωρεί ότι χρειάζεται επανασυγγραφή.
Ασάφεια
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ασάφεια γύρω από την πολιτική ισότητα. Η πολιτική ισότητα, όπως καθορίζεται στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και στο κοινό ανακοινωθέν, αποτελεί συμφωνημένη βάση της λύσης. Δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως θέμα προς περαιτέρω διαπραγμάτευση ούτε να αποσυνδέεται από βασικές της εκφάνσεις, όπως η αποτελεσματική συμμετοχή και η εκ περιτροπής προεδρία.
Επιπλέον, η πρόταση να τεθούν συγκλίσεις της εξωτερικής πτυχής ενώπιον της πενταμερούς διάσκεψης επαναφέρει ενεργά τις εγγυήτριες δυνάμεις σε ζητήματα που είχαν συζητηθεί και σε μεγάλο βαθμό συμφωνηθεί μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Η πενταμερής δεν συγκαλείται για να επαναχαρτογραφήσει το έδαφος, αλλά για να προχωρήσει στην ουσία, στη βάση όσων έχουν ήδη επιτευχθεί.
Εν τέλει, τα πέντε σημεία του Προέδρου Χριστοδουλίδη δημιουργούν την εντύπωση μιας στρατηγικής που κερδίζει χρόνο και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής υφιστάμενων συγκλίσεων. Αν αυτό ισχύει, τότε δεν μιλάμε για συνέχεια της διαδικασίας, αλλά για μια καμουφλαρισμένη στασιμότητα.
Οι ευθύνες και στις δύο πλευρές
Η στασιμότητα και η έλλειψη προόδου έχουν δημιουργήσει έντονο προβληματισμό για την επόμενη φάση. Η κ. Ολγκίν, ασυνήθιστα ευθύβολα για διαμεσολαβητή των Ηνωμένων Εθνών, επιρρίπτει ευθύνες και στις δύο πλευρές, υπογραμμίζοντας ότι τα προβλήματα δεν προέρχονται αποκλειστικά από τη μία πλευρά. Η προσπάθειά της να αποσπάσει μικρά αποτελέσματα, όπως η διευκόλυνση της λειτουργίας των οδοφραγμάτων, δείχνει την αναγκαία πρακτική προσέγγιση σε μια διαδικασία όπου τα μεγάλα ζητήματα παραμένουν αδιέξοδα.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά δυσκολεύεται να προχωρήσει σε ουσιαστική διαπραγμάτευση λόγω περιορισμών που θέτει η Άγκυρα, η οποία δεν έχει ακόμα καθορίσει σαφή στρατηγική για τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν επαναφέρει με έμφαση το ζήτημα της πολιτικής ισότητας, ζητώντας από τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη να την αποδεχθεί κατ' αρχήν ως αρχή και προϋπόθεση της διαδικασίας. Όμως η πολιτική ισότητα δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο αποδοχής ή μη. Είναι καταγεγραμμένη στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και στο συμφωνημένο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και, ως εκ τούτου, δεν προσφέρεται για επαναδιαπραγμάτευση ή επιβεβαίωση εκ νέου.
Υπό αυτή την έννοια, η εμμονή στην εκ νέου αποδοχή της πολιτικής ισότητας δεν είναι παραγωγική. Αντί να συμβάλλει στην πρόοδο, μεταφέρει τη συζήτηση σε πεδία που θεωρητικά έχουν ήδη κλείσει, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο διαδικαστικών αντιπαραθέσεων. Η πολιτική ισότητα αποτελεί βάση της λύσης· το ζητούμενο δεν είναι αν υφίσταται, αλλά πώς εφαρμόζεται στο πλαίσιο μιας συνολικής συμφωνίας.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά, από την άλλη, ενώ διακηρύσσει πρόθεση για λύση και συνέχιση από το Κραν Μοντανά, επαναφέρει ζητήματα συγκλίσεων τα οποία έχουν επιλυθεί, δημιουργώντας αντίφαση και αρνητική ψυχολογία στη διαδικασία. Η επαναφορά θεμάτων που θεωρούνταν κλειστά, ιδιαίτερα ζητημάτων λειτουργικότητας, ανοίγει εκ νέου συζητήσεις και δημιουργεί νέα εμπόδια.
Πρόταση απεμπλοκής
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρώην Τ/Κ διαπραγματευτής Οζντίλ Ναμί προτείνει τη δημιουργία ενός εγγράφου που θα καταγράφει τις συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί όλα αυτά τα χρόνια, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο εκκίνησης για την επόμενη φάση. Η αποδοχή των προηγούμενων συγκλίσεων και η χρήση της μεθοδολογίας τεσσάρων σημείων του Έρχιουρμαν θα προσδώσει διαφάνεια και ουσιαστικό νόημα στη διαδικασία. Βασικό στοιχείο είναι η εκ περιτροπής προεδρία, ως απαραίτητο στοιχείο πολιτικής ισότητας, η οποία πρέπει να γίνει αποδεκτή στο πλαίσιο της συμφωνημένης βάσης λύσης.
Η καταγραφή των συγκλίσεων που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα μπορεί να αποτελέσει ένα έγγραφο «συγκλίσεις Τουφάν Έρχιουρμαν - Νίκος Χριστοδουλίδης» και αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό σημείο εκκίνησης και να θέσει τις βάσεις για μια διαδικασία επίλυσης, ανέφερε ο πρώην Τ/Κ διαπραγματευτής Οζντίλ Ναμί.
Σχολιάζοντας τη χθεσινή τριμερή συνάντηση σε διαδικτυακή εκπομπή της Κίπρις ποστασί, ο κ. Ναμί, αναφερόμενος στην πρόταση πέντε σημείων που κατέθεσε χθες ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, είπε ότι, εάν αυτό θεωρηθεί ως μια διαδικασία που προχωρά σημείο προς σημείο αντί για μια δέσμη μέτρων, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα πρέπει να ανταποκριθεί θετικά σε αυτήν την προσέγγιση.
