Η Αίγυπτος αλλάζει το παιχνίδι στη Λιβύη: Το Κάιρο ανοίγει ξανά πρεσβεία στην Τρίπολη – Το μήνυμα στον Χαφτάρ και νέος ο πονοκέφαλος της Αθήνας

Σε μια κίνηση με ιδιαίτερη διπλωματική σημασία, η Αίγυπτος επαναλειτούργησε το Σάββατο (7/11) την πρεσβεία της στην Τρίπολη, έπειτα από 12 χρόνια, σηματοδοτώντας μια νέα φάση στις σχέσεις της με την κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης. Η εξέλιξη καταγράφεται σε μια περίοδο αυξημένης κινητικότητας γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το Κάιρο να επιδιώκει στενότερες επαφές με την κυβέρνηση του Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, παρά τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σύμφωνα με το Reuters, η επαναλειτουργία της αιγυπτιακής πρεσβείας αποτελεί ένδειξη προσέγγισης του Καΐρου με τη διοίκηση της δυτικής Λιβύης. Το διεθνές πρακτορείο επισημαίνει ότι πρόκειται για μεταβολή στη διπλωματική στάση της Αιγύπτου, η οποία συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους υποστηρικτές του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, που ελέγχει μεγάλο μέρος της ανατολικής Λιβύης.

Πρώτη επίσκεψη από το 2011

Η επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, στην Τρίπολη ήταν η πρώτη διμερής επίσκεψη επικεφαλής της αιγυπτιακής διπλωματίας στη λιβυκή πρωτεύουσα από το 2011.

Ο Αμπντελάτι εγκαινίασε το ιστορικό κτήριο της αιγυπτιακής πρεσβείας, παρουσία του ασκούντος καθήκοντα υπουργού Εξωτερικών της Λιβύης, Τάχερ αλ Μπαούρ. Η πρεσβεία είχε κλείσει το 2014, όταν η επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας και η απαγωγή Αιγύπτιων διπλωματών είχαν οδηγήσει το Κάιρο στην απομάκρυνση του προσωπικού του.

Όπως αναφέρει η αιγυπτιακή Ahram Online, η επαναλειτουργία της πρεσβείας αποτελεί το επιστέγασμα μιας διαδικασίας αποκατάστασης των διπλωματικών επαφών, η οποία είχε αρχίσει να εξετάζεται ήδη από το 2021. Η επίσκεψη συνδυάστηκε με τη συμμετοχή του Αμπντελάτι στις εργασίες της Κοινότητας Κρατών Σαχέλ και Σαχάρας, που πραγματοποιήθηκαν στην Τρίπολη. 

Σύμφωνα, μάλιστα, με την αιγυπτιακή εφημερίδα Al-Shorouk, η πρεσβεία αναμένεται να αρχίσει επισήμως τη λειτουργία της σήμερα, Κυριακή 8 Νοεμβρίου. 

Στο τραπέζι το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Στο επίκεντρο των συνομιλιών του Αμπντελάτι με τον Λίβυο πρωθυπουργό, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά, βρέθηκε το ζήτημα των θαλάσσιων οριοθετήσεων και οι αιγυπτιακές αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Σύμφωνα με την Ahram Online, ο Αιγύπτιος υπουργός επανέλαβε τη νομική θέση του Καΐρου έναντι της συμφωνίας, ζητώντας να ληφθούν υπόψη οι αιγυπτιακές ανησυχίες κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, στη βάση του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στον απόηχο της απόφασης της λιβυκής Βουλής στις 20 Οκτωβρίου να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, εξέλιξη στην οποία είχε αντιδράσει επισήμως η Αίγυπτος την επόμενη ημέρα, επαναλαμβάνοντας ότι δεν αποδέχεται συμφωνίες που θεωρεί ότι παραβιάζουν τα κυριαρχικά της δικαιώματα. 

Ο Ντμπεϊμπά μιλά για διαπραγματεύσεις και χάρτες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δηλώσεις του Λίβυου πρωθυπουργού στο αιγυπτιακό τηλεοπτικό δίκτυο Al-Qahera News, μετά τη συνάντησή του με τον Αμπντελάτι.

Ο Ντμπεϊμπά ανέφερε ότι η κοινή επιτροπή Αιγύπτου–Λιβύης εξετάζει τα ζητήματα που απασχολούν τις δύο χώρες, περιλαμβανομένων των αιγυπτιακών ενστάσεων για το μνημόνιο με την Τουρκία.

Σύμφωνα με όσα μεταδίδει η Ahram Online, οι δύο πλευρές προτίθενται να εξετάσουν τις διαφορετικές θέσεις και τους χάρτες που αφορούν τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, επιδιώκοντας κοινά αποδεκτές λύσεις.

Ο Λίβυος πρωθυπουργός υποστήριξε ότι οι μονομερείς αποφάσεις και η προσήλωση σε άκαμπτες θέσεις δεν μπορούν να οδηγήσουν σε αποτελέσματα, τονίζοντας την ανάγκη διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών. Η επόμενη συνεδρίαση της κοινής επιτροπής μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε στην Τρίπολη είτε στο Κάιρο.

Πρόκειται για εξέλιξη που μεταφέρει τις διαφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες από το επίπεδο των δημόσιων τοποθετήσεων σε μια διαδικασία διμερών διαβουλεύσεων, χωρίς πάντως να έχει ανακοινωθεί συμφωνία ή αλλαγή της αιγυπτιακής θέσης έναντι του μνημονίου. 

Η νέα ισορροπία με τον Χαφτάρ

Η προσέγγιση της Αιγύπτου με την Τρίπολη αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω των σχέσεων του Καΐρου με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τις πολιτικές και στρατιωτικές αρχές της ανατολικής Λιβύης.

Σε ανάλυσή του, που δημοσιεύθηκε στις 7 Νοεμβρίου και επικαιροποιήθηκε σήμερα, 8 Νοεμβρίου, το Al Jazeera εξετάζει τις πολιτικές, στρατηγικές και οικονομικές διαστάσεις της επίσκεψης Αμπντελάτι. Το αραβικό δίκτυο συνδέει την αιγυπτιακή κινητικότητα με τις περιφερειακές ανακατατάξεις, τον ανταγωνισμό επιρροής στη Λιβύη και την ενίσχυση των λιβυκοτουρκικών σχέσεων, ιδιαίτερα στο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.

Παράλληλα, η αιγυπτιακή Al-Shorouk, επικαλούμενη ενημερωμένες πηγές, αναφέρει ότι η συνάντηση Αμπντελάτι–Ντμπεϊμπά σηματοδοτεί νέα φάση στις σχέσεις της Αιγύπτου με τη δυτική Λιβύη, χωρίς αυτό να επηρεάζει τις σχέσεις του Καΐρου με την ανατολική πλευρά της χώρας.

Η συγκεκριμένη επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς υποδηλώνει ότι η αιγυπτιακή διπλωματία επιδιώκει να διευρύνει την παρουσία της στη Λιβύη, διατηρώντας παράλληλα τους υφιστάμενους διαύλους επικοινωνίας με το στρατόπεδο Χαφτάρ. 

Συζητήσεις και για πετρέλαιο και φυσικό αέριο

Η επίσκεψη Αμπντελάτι δεν περιορίστηκε στα πολιτικά και διπλωματικά ζητήματα.

Σύμφωνα με το λιβυκό Al-Wasat, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών συναντήθηκε επίσης με τον αρμόδιο για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο υπουργό της κυβέρνησης της Τρίπολης, Χαλίφα Αμπντουλσαντέκ.

Οι δύο πλευρές συζήτησαν την ολοκλήρωση σχεδίων διύλισης λιβυκού πετρελαίου στην Αίγυπτο και επανεξαγωγής του, τη δημιουργία και διασύνδεση αγωγών φυσικού αερίου, την αποκατάσταση λιβυκών διυλιστηρίων και την επιτάχυνση έργων ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Οι συνομιλίες αυτές προσθέτουν μια οικονομική και ενεργειακή διάσταση στην προσέγγιση Καΐρου–Τρίπολης, πέραν των διαφωνιών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. 

Οι προεκτάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο

Οι εξελίξεις καταγράφονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι θαλάσσιες οριοθετήσεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό πεδίο διαφωνίας στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα και την Κύπρο να απορρίπτουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η επαναλειτουργία της αιγυπτιακής πρεσβείας στην Τρίπολη, η απευθείας συζήτηση των αιγυπτιακών ενστάσεων με τον Ντμπεϊμπά και η πρόθεση εξέτασης των διαφορετικών χαρτών διαμορφώνουν νέα δεδομένα στις διπλωματικές επαφές μεταξύ των δύο χωρών.

Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό κατά πόσο οι συνομιλίες θα οδηγήσουν σε ουσιαστική πρόοδο στο ζήτημα των θαλάσσιων οριοθετήσεων. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί αναθεώρηση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ούτε μεταβολή της αιγυπτιακής θέσης.

Θα πρόσθετα το ακόλουθο τμήμα στο προηγούμενο δημοσιογραφικό κείμενο, μετά τον μεσότιτλο «Η νέα ισορροπία με τον Χαφτάρ» και πριν από τις ενεργειακές συνομιλίες. Περιλαμβάνει και τις σημερινές (8/11) δηλώσεις του Έλληνα υπουργού Μετανάστευσης.

Η Αθήνα καταγγέλλει αλλαγή στάσης της Λιβύης μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Την ίδια ώρα που η Αίγυπτος ενισχύει τις διπλωματικές της σχέσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης, η Ελλάδα εκφράζει έντονη ανησυχία για τη στάση της Λιβύης στο μεταναστευτικό, συνδέοντας χρονικά τη μείωση της συνεργασίας με την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή στις 20 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του λιβυκού Al-Wasat, στις 8 Νοεμβρίου, ο Έλληνας υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ανέφερε ότι οι ελληνικές αρχές διαπίστωσαν αλλαγή στο επίπεδο συνεργασίας της Λιβύης για την αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών. Επισήμανε ότι περίπου 1.700 μετανάστες έφτασαν στην Κρήτη από τη Λιβύη κατά τις τρεις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου. 

Μιλώντας στον ΑΝΤ1 την Παρασκευή (6/11), ο Έλληνας υπουργός υποστήριξε ότι η αύξηση των μεταναστευτικών ροών είχε αρχίσει από τον Αύγουστο, συνεχίστηκε τον Σεπτέμβριο και κορυφώθηκε τον Οκτώβριο, προτού καταγραφεί νέα έξαρση στις αρχές Νοεμβρίου.

«Βλέπουμε έλλειψη συνεργασίας πια. Μη δυνατότητα αποτροπής βλέπαμε, αλλά σε αυτό το 3ήμερο είδαμε απουσία κάθε προσπάθειας», δήλωσε χαρακτηριστικά, αφήνοντας αιχμές για τη στάση των λιβυκών αρχών μετά την έγκριση του μνημονίου. 

Ο Θάνος Πλεύρης προειδοποίησε ότι η Ελλάδα προετοιμάζεται για ενδεχόμενη μεταναστευτική κρίση στην Κρήτη, με την κυβέρνηση να σχεδιάζει αύξηση της δυναμικότητας των δομών φιλοξενίας από περίπου 800–900 σε 2.000 θέσεις.

Ανοιχτό το ενδεχόμενο εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού

Σε σημερινή συνέντευξή του στη Βραδυνή της Κυριακής (8/11), ο Έλληνας υπουργός επανήλθε στο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα εξετάζει κατά πόσο η στάση των λιβυκών αρχών οφείλεται σε αντικειμενική αδυναμία ή συνιστά συνειδητή αλλαγή πολιτικής.

«Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών, αλλά δεν θα προδικάσουμε κάτι τέτοιο χωρίς στοιχεία», ανέφερε.

Πρόσθεσε ότι, εφόσον διαπιστωθεί εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, η ελληνική κυβέρνηση δεν αποκλείει πρόσθετα μέτρα, ακόμη και νέα αναστολή της υποβολής αιτήσεων ασύλου. Η Βραδυνή

Ιδιαίτερη σημασία έχει η επισήμανση του Έλληνα υπουργού ότι η μεταναστευτική πίεση προς την Κρήτη προέρχεται κυρίως από την ανατολική Λιβύη, ενώ οι αναχωρήσεις από τη δυτική Λιβύη κατευθύνονται περισσότερο προς την Ιταλία.

Η γεωγραφική αυτή διάκριση αποκτά ενδιαφέρον λόγω του ελέγχου που ασκούν οι δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ στην ανατολική Λιβύη. Ωστόσο, οι ελληνικές δηλώσεις δεν τεκμηριώνουν ότι ο Χαφτάρ έχει δώσει εντολή για αλλαγή στάσης στο μεταναστευτικό ή ότι οι αυξημένες αφίξεις συνδέονται αιτιωδώς με την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Πηγές: Reuters / Al Jazeera / Asharq News / Ahram Online / Al-Shorouk / Al-Wasat / Βραδυνή της Κυριακής / Καθημερινή