Η αιφνίδια μετάβαση του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, σήμερα στην Αθήνα, για συνομιλίες με τον Έλληνα Πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, καταδεικνύει ότι στο παρασκήνιο του Κυπριακού βρίσκεται σε εξέλιξη μια ιδιαίτερα κρίσιμη κινητικότητα και διεργασία. Επισήμως, στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθεί ο συντονισμός Αθηνών και Λευκωσίας ενόψει των επόμενων διπλωματικών κινήσεων, σύμφωνα με δηλώσεις του Κύπριου Προέδρου, ο οποίος έκανε επίσης λόγο για συνάντηση την οποία ζήτησε ο Έλληνας Πρωθυπουργός, αν και αυτό δεν επιβεβαιώνεται από την Αθήνα. Σύμφωνα με πληροφορίες που φθάνουν από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών και τις Βρυξέλλες, η κινητικότητα συνδέεται άμεσα και με το ευρύτερο παζάρι των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας.
Μαρία Άνχελα
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις φαίνεται να διαδραματίζει η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Η συνάντησή της με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και οι επαφές της στην Άγκυρα με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ενισχύουν την εκτίμηση ότι το Κυπριακό συζητείται πλέον παράλληλα με τα ανταλλάγματα που επιδιώκει η Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται στις Βρυξέλλες, έχει αρχίσει προεργασία σε τεχνικό και πολιτικό επίπεδο για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ–Τουρκίας, αλλά και για πιθανή συμμετοχή της Άγκυρας στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE, για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας. Πρόκειται για δύο βασικές τουρκικές επιδιώξεις, οι οποίες θα μπορούσαν να μετατραπούν σε μοχλό πίεσης ή σε κίνητρο για μια πιο εποικοδομητική στάση της Άγκυρας στο Κυπριακό.
Οι φοβίες της Λευκωσίας
Για τη Λευκωσία, όμως, η εξέλιξη εμπεριέχει σοβαρούς κινδύνους. Η κυπριακή πλευρά δεν επιθυμεί η πρόοδος στις ευρωτουρκικές σχέσεις να αποσυνδεθεί από τις υποχρεώσεις της Τουρκίας απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία και από ουσιαστικές κινήσεις στο Κυπριακό. Ο φόβος είναι ότι η Άγκυρα μπορεί να αποδεχθεί τη συμμετοχή σε μια νέα διαδικασία, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα ότι τα ευρωπαϊκά οφέλη θα συνεχίσουν να εξετάζονται, ακόμη και σε περίπτωση νέου αδιεξόδου. Σε αυτό το σημείο, ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή ανέφερε στον «Πολίτη» ότι οι ανησυχίες είναι πολύ πιθανόν να είναι προϊόν και της ε/κ ανειλικρίνειας, η οποία στην πραγματικότητα μιλά για κινητικότητα και εκφράζει τη βούλησή της για λύση ποντάροντας στο ότι η Τουρκία αυτή τη στιγμή δεν δείχνει έτοιμη να προχωρήσει, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την επιφυλακτική στάση που τηρεί μέχρι στιγμής και ο Τουφάν Ερχιουρμάν.
Αντίθετα, οι πληροφορίες ότι η Τουρκία εμφανίζεται έτοιμη να αποδεχθεί πρόταση του Γενικού Γραμματέα για νέα διάσκεψη σε μορφή «5+1», αλλά επιδιώκει εγγυήσεις πως η ευρωπαϊκή της ατζέντα δεν θα παγώσει εάν η διαδικασία ναυαγήσει και η Άγκυρα αποδώσει την ευθύνη στην ελληνοκυπριακή πλευρά, προκαλούν μεγάλη νευρικότητα στο επιτελείο Χριστοδουλίδη. Μια τέτοια διευθέτηση θα δημιουργούσε ένα νέο και σύνθετο πεδίο πίεσης για τον Νίκο Χριστοδουλίδη, καθώς οποιαδήποτε διαφωνία του κατά τη διάρκεια των συνομιλιών θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως υπαναχώρηση ή έλλειψη πολιτικής βούλησης.
Οι ανησυχίες της Αθήνας
Η Αθήνα έχει επίσης τους δικούς της λόγους να ανησυχεί, ιδιαίτερα ως προς τη συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE. Η Ελλάδα έχει διατυπώσει σοβαρές ενστάσεις, προβάλλοντας το γεγονός ότι η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ το casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Για την ελληνική κυβέρνηση είναι δύσκολο να αποδεχθεί ότι μια χώρα, η οποία απειλεί κράτος μέλος της ΕΕ με πόλεμο, μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια χωρίς αυστηρές προϋποθέσεις.
Η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο, από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου, αποκτά επομένως αυξημένη βαρύτητα. Οι επαφές του με τις δύο κοινότητες δεν θα περιοριστούν στη διερεύνηση των περιθωρίων επανέναρξης των συνομιλιών. Θα αποτελέσουν και δοκιμασία για το κατά πόσο μπορεί να διαμορφωθεί ένα ευρύτερο πακέτο, στο οποίο το Κυπριακό, η τελωνειακή ένωση, η ευρωπαϊκή άμυνα και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα συνδεθούν σε μιαν ενιαία διαπραγμάτευση.
Η συνάντηση Χριστοδουλίδη–Μητσοτάκη αποσκοπεί ακριβώς στη χάραξη κοινής γραμμής πριν από αυτή την κρίσιμη φάση. Για Αθήνα και Λευκωσία, το ζητούμενο είναι να μην μετατραπεί η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας σε ανταμοιβή χωρίς αντίκρισμα, αλλά σε εργαλείο για συγκεκριμένες και μη αναστρέψιμες κινήσεις στο Κυπριακό και στις ευρωτουρκικές σχέσεις.
