Η συζήτηση γύρω από τις εκποιήσεις και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) παραμένει από τις πιο φορτισμένες στον κυπριακό δημόσιο διάλογο. Πίσω από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και τις κοινωνικές ανησυχίες, ωστόσο, τα δεδομένα της αγοράς και τα αποτελέσματα των διαχειριστών πιστώσεων σκιαγραφούν μια πιο σύνθετη εικόνα. Υπάρχει πρόοδος στην εξυγίανση του ιδιωτικού χρέους, οι συναινετικές λύσεις είναι ο κανόνας αλλά υφίστανται και επίμονες στρεβλώσεις που εξακολουθούν να επιβαρύνουν το σύστημα.
Aπομόχλευση και ανάκτηση
Πηγές από την αγορά αναφέρουν ότι τα μισά ΜΕΔ που βρίσκονται στην ιδιοκτησία εξειδικευμένων εταιρειών έχουν ρυθμιστεί. Το υπόλοιπο εμφανίζεται σταθερό λόγω των τόκων.
Τα στοιχεία της ΚΕΔΙΠΕΣ, της υπό κρατική ιδιοκτησία και ευρωπαϊκή εποπτεία εταιρείας εξαγοράς πιστώσεων, αποτυπώνουν μια σταθερή πορεία απομόχλευσης από το 2018 μέχρι το τέλος του 2025. Το συνολικό χαρτοφυλάκιο χορηγήσεων μειώθηκε από €7,37 δισ. σε περίπου €4,89 δισ., με τη συνολική απομόχλευση να φτάνει το 54,1% εξαιρουμένων των τόκων. Παράλληλα, οι συνολικές λύσεις που δόθηκαν –μέσω αναδιαρθρώσεων, εξοφλήσεων και ανταλλαγής ακινήτων– ανήλθαν σε €5,3 δισ., δηλαδή σχεδόν το 72% του αρχικού χαρτοφυλακίου.
Οι ταμειακές εισροές αγγίζουν τα €2,93 δισ., ενώ οι ανακτήσεις δανείων έφτασαν τα €2,5 δισ., εκ των οποίων το μεγαλύτερο μέρος προήλθε από καταβολές σε μετρητά. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η διαχείριση των ΜΕΔ δεν βασίζεται αποκλειστικά σε εκποιήσεις αλλά σε ένα ευρύ φάσμα εργαλείων.
Η δραστηριότητα της ΚΕΔΙΠΕΣ επιταχύνθηκε το 2025, με σημαντική αύξηση στις αναδιαρθρώσεις και στις εισπράξεις. Μόνο στο τέταρτο τρίμηνο του έτους, οι λύσεις ανήλθαν σε €250,5 εκατ., σημειώνοντας αύξηση σχεδόν 78% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο. Η εικόνα αυτή ενισχύει το επιχείρημα ότι το υφιστάμενο πλαίσιο, παρά τις αδυναμίες του, παράγει αποτελέσματα. Στην πράξη, οι εκποιήσεις λειτουργούν περισσότερο ως «τελευταίο μέσο πίεσης» παρά ως κύριο εργαλείο ανάκτησης. Ακόμη και την ύστατη στιγμή βρίσκονται λύσεις αποπληρωμής. Όπως επισημαίνουν πηγές της αγοράς, μεγάλο ποσοστό δανειοληπτών κινητοποιείται μόλις οι διαδικασίες φτάσουν σε προχωρημένο στάδιο.
H εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τον άλλο μεγάλο παίκτη της αγοράς, τη Themis Portfolio Management. Σύμφωνα με πηγές από τη Themis, περίπου το 70% των υποθέσεων που έχουν επιλυθεί μέχρι σήμερα –αξίας €2 δισ. από σύνολο €2,8 δισ.– διευθετήθηκαν μέσω συναινετικών ρυθμίσεων. Παράλληλα, 2.600 δάνεια αξίας €295 εκατ. βρίσκονται σε καθεστώς ρύθμισης. Το σύστημα δεν βασίζεται στην αναγκαστική εκποίηση αλλά στην επίτευξη συμφωνιών, αναφέρουν στελέχη της αγοράς.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Themis διαχειρίζεται χαρτοφυλάκιο ύψους περίπου €5 δισ., που αφορά περίπου 15.000 δανειολήπτες και απασχολεί πέραν των 400 επαγγελματιών με εμπειρία στον τραπεζικό και χρηματοοικονομικό τομέα.
Μικρό ποσοστό, περίπου 5% των περιπτώσεων, αφορά δανειολήπτες που εμπίπτουν σε κατηγορίες ευάλωτων ομάδων, για τους οποίους αξιοποιήθηκαν τα κρατικά σχέδια.
Την ίδια ώρα, καταγράφεται καθυστέρηση στην ανταπόκριση μερίδας δανειοληπτών, καθώς αρκετοί προχωρούν σε επικοινωνία σε πολύ προχωρημένο στάδιο.
Πρώτη κατοικία και ευάλωτοι
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα κατά των εκποιήσεων αφορά τις κοινωνικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κύριας κατοικίας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ζήτημα είναι υπαρκτό αλλά πιο περιορισμένο από όσο συχνά παρουσιάζεται.
Στο χαρτοφυλάκιο της Themis, το 42% των υποθέσεων αφορά πρώτη κατοικία (54% σε αξία), γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της κοινωνικής διάστασης. Τα υπόλοιπα κατανέμονται σε εξοχικά και άλλα οικιστικά ακίνητα (16%), εμπορικά ακίνητα (8%), χωράφια (28%) και οικόπεδα (5%). Ωστόσο, μόλις περίπου 5% των περιπτώσεων αφορά πραγματικά ευάλωτους δανειολήπτες.
Για αυτές τις περιπτώσεις, τα κρατικά σχέδια –όπως το «Εστία» και το «Ενοίκιο έναντι Δόσης»– λειτούργησαν ως δίχτυ προστασίας. Ειδικά το δεύτερο έχει ήδη οδηγήσει στην απόκτηση εκατοντάδων κατοικιών από την ΚΕΔΙΠΕΣ και στην παραμονή των δικαιούχων σε αυτές ως ενοικιαστών.
Πηγές της Themis σημειώνουν ότι, πέραν των κρατικών σχεδίων, η εταιρεία έχει υλοποιήσει και δικές της εκστρατείες με στόχο την παροχή ευκαιριών αναδιάρθρωσης στεγαστικών δανείων, ιδιαίτερα για δάνεια κάτω των €350.000. Ειδικά οι ευάλωτοι ενθαρρύνονται να επικοινωνήσουν για την εξεύρεση δίκαιων και βιώσιμων λύσεων. Στην προσπάθεια να καλλιεργηθεί ένα κλίμα διαφάνειας και εμπιστοσύνης, η Themis συνεργάστηκε ακόμη και με ελεγκτικές εταιρείες για την επαλήθευση των υπολοίπων των πελατών της, βοηθώντας τους να κατανοήσουν πλήρως την χρηματοοικονομική τους θέση και τις διαθέσιμες επιλογές. Δυστυχώς, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η ανταπόκριση από πλευράς δανειοληπτών ήταν περιορισμένη.
Δεν πρέπει να υποτιμούμε την προσπάθεια δανειοληπτών να εκμεταλλευτούν το σύστημα, κάτι που αποβαίνει εις βάρος των συνεπών δανειοληπτών και όσων είναι πράγματι ευάλωτοι.
Τα όρια του συστήματος και οι καθυστερήσεις
Ενα μεγάλο πρόβλημα στις προσπάθειες επίλυσης των ΜΕΔ είναι οι καθυστερήσεις στη Δικαιοσύνη. Η εκδίκαση υποθέσεων μπορεί να διαρκέσει 7 έως 10 χρόνια, ενώ η διαδικασία εκποίησης ξεπερνά τα δύο έτη. Οι καθυστερήσεις αυτές αυξάνουν το κόστος διαχείρισης, μειώνουν την αξία των εξασφαλίσεων και τελικά επιβαρύνουν το σύνολο της οικονομίας.
Παράλληλα, οι επαναλαμβανόμενες αναστολές εκποιήσεων, που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια, φαίνεται να λειτούργησαν σε ορισμένες περιπτώσεις ως αντικίνητρο για την επίλυση δανείων.
Πρόσθετα, όπως αναφέραμε, είναι υπαρκτό το φαινόμενο δανειοληπτών που, ενώ έχουν τη δυνατότητα αποπληρωμής, επιλέγουν να μην συνεργαστούν, αναμένοντας ευνοϊκότερες ρυθμίσεις ή πολιτικές παρεμβάσεις. Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με την αγορά, υπονομεύει τη συνολική προσπάθεια εξυγίανσης και δημιουργεί αίσθημα αδικίας για τους συνεπείς δανειολήπτες.
Το συμπέρασμα είναι ότι το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο συμβάλλει στην εξεύρεση λύσεων χωρίς να προκαλεί εκτεταμένες κοινωνικές αναταράξεις. Εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες, τα κρατικά σχέδια απέδειξαν ότι μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική προστασία, ενώ και οι ίδιες οι εταιρείες εξαγοράς και διαχείρισης πιστώσεων διαθέτουν τα δικά τους σχέδια και δράσεις για ευάλωτους.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επαναφορά στοχευμένων κρατικών σχεδίων για οριακές περιπτώσεις θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά, χωρίς να διαταράσσει τη συνολική ισορροπία.
