Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση του συστήματος εμπορίας εκπομπών ρύπων της ΕΕ (ΣΕΔΕ), η οποία ακολουθεί την ανακοίνωση της προέδρου φον ντερ Λάιεν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου για τα μέτρα αντιμετώπισης της αύξησης των τιμών της ενέργειας, έρχεται να προσφέρει στην Κύπρο χείρα βοηθείας για τη συγκράτηση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η παρέμβαση, που αναμένεται να εγκριθεί από τα κράτη - μέλη, θα σταθεροποιήσει το κόστος απόκτησης δικαιωμάτων ρύπων, κόστος που στην περίπτωση της Κύπρου αποτελεί μια βασική συνιστώσα στη διαμόρφωση των τιμολογίων της ΑΗΚ.
Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τροποποίηση του Μηχανισμού Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve – MSR), μέσω της κατάργησης της ετήσιας διαγραφής μέρους των δικαιωμάτων εκπομπών, που βρίσκονται σε αποθεματικό.
Μέχρι σήμερα, το ισχύον πλαίσιο προνοεί, ότι κάθε χρόνο διαγράφονται αυτόματα δικαιώματα εκπομπών, που υπερβαίνουν το όριο των 400 εκατομμυρίων στο αποθεματικό. Η πρακτική αυτή περιορίζει την προσφορά στην αγορά και συμβάλλει στη διατήρηση υψηλότερων τιμών άνθρακα, ενισχύοντας τα κίνητρα για πράσινη μετάβαση, αλλά ταυτόχρονα επιβαρύνει το κόστος παραγωγής ενέργειας.
Με τη νέα πρόταση, τα δικαιώματα αυτά δεν θα διαγράφονται, αλλά θα παραμένουν διαθέσιμα στο αποθεματικό για πιθανή μελλοντική χρήση. Στόχος είναι να αυξηθεί η δυνατότητα παρέμβασης σε περιόδους έντονων διακυμάνσεων, περιορίζοντας την ακραία μεταβλητότητα των τιμών άνθρακα. Η Επιτροπή, ωστόσο, διατηρεί αμετάβλητες τις βασικές παραμέτρους του συστήματος, όπως τα όρια και τον ρυθμό απορρόφησης δικαιωμάτων, στέλνοντας μήνυμα, ότι δεν πρόκειται να καταργηθεί ή να τροποποιηθεί δραστικά το σύστημα εμπορίας ρύπων.
"Υλοποιούμε μια από τις δεσμεύσεις, που ανέλαβαν οι ηγέτες μας. Αυτό σηματοδοτεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τον εκσυγχρονισμό της αγοράς ανθρακούχων εκπομπών. Με την ενίσχυση του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς, ενισχύουμε την ανθεκτικότητα του ΣΕΔΕ της ΕΕ στην αστάθεια και διασφαλίζουμε, ότι εξακολουθεί να προωθεί την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, να στηρίζει την ανταγωνιστικότητα και να προωθεί τις καθαρές επενδύσεις", σχολίασε ο Βόπκε Χούκστρα, επίτροπος Κλίματος, Μηδενικού Ισοζυγίου Εκπομπών και Καθαρής Ανάπτυξης.
Παρά τις πιέσεις από πολιτικούς και βιομηχανικούς κύκλους για πιο επιθετική χαλάρωση του ΣΕΔΕ, η Κομισιόν επιλέγει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, αποφεύγοντας την αποδυνάμωση του βασικού εργαλείου κλιματικής πολιτικής της ΕΕ.
Στο επόμενο διάστημα, και συγκεκριμένα μετά το Πάσχα, αναμένεται νέα πρόταση κανονισμού για την επικαιροποίηση των δεικτών (benchmarks) που καθορίζουν την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών στη βιομηχανία, ενώ τον Ιούλιο θα πραγματοποιηθεί ευρύτερη επανεξέταση του ΣΕΔΕ, συμπεριλαμβανομένων των παραμέτρων του MSR.
Για την Κύπρο, οι εξελίξεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς το κόστος ηλεκτροπαραγωγής παραμένει στενά συνδεδεμένο με τις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών. Η προτεινόμενη μη διαγραφή των δικαιωμάτων ρύπων εκτιμάται, ότι θα συμβάλει στη σταθεροποίηση του κόστους απόκτησης δικαιωμάτων από την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ), αφαιρώντας έναν σημαντικό παράγοντα ανόδου των τιμών.
Ωστόσο, θα πρέπει να καταστεί σαφές, ότι το μέτρο δεν θα φέρει μείωση στο κόστος παραγωγής συμβατικής ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίθετα, λειτουργεί κυρίως αποτρεπτικά, ως προς την περαιτέρω αύξησή του. Εάν συνεχιζόταν η διαγραφή δικαιωμάτων, η «σπανιότητά» τους στην αγορά θα οδηγούσε σε υψηλότερες τιμές άνθρακα, μετακυλίοντας πρόσθετο κόστος στους καταναλωτές.
