Το κόστος της ενέργειας και η επάρκεια στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος αποτελούν σήμερα το μεγαλύτερο δίδυμο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η κυπριακή οικονομία και κοινωνία. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι πρόκειται για ένα πρόβλημα που απειλεί την εύρυθμη λειτουργία του κράτους και της οικονομίας. Σε ό,τι αφορά την οικονομική του διάσταση του δίδυμου προβλήματος, αυτό προκαλεί ένα οξύ ανταγωνιστικό μειονέκτημα στις κυπριακές επιχειρήσεις.
Η κρίση που προκλήθηκε πριν δύο εβδομάδες λόγω της ταυτόχρονης ύπαρξης βλαβών σε μονάδες συμβατικής παραγωγής και υψηλής κατανάλωσης λόγω χαμηλών θερμοκρασιών δεν αποτελεί, δυστυχώς, ένα μεμονωμένο φαινόμενο. Με τις εφεδρείες του συστήματος να είναι οριακές, κάθε φορά που θα έχουμε βλάβες και αυξημένη ζήτηση θα βρισκόμαστε μπροστά στο ενδεχόμενο περικοπών στην παροχή ηλεκτρικής ενέργειας. Το καλοκαίρι που μας έρχεται αναμένεται να είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Η καλή συντήρηση των μονάδων παραγωγής, η απουσία εκτεταμένων βλαβών και το πόσο θερμό θα είναι το προσεχές καλοκαίρι θα κρίνουν την επάρκεια. Το πρόβλημα θα είναι υπαρκτό και το καλοκαίρι του 2026 και πιθανότατα θα μας «συντροφεύει» μέχρι το 2029, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια.
Η λύση βρίσκεται στην έλευση του φυσικού αερίου στην Κύπρο και στην εισαγωγή του στο μείγμα της ηλεκτροπαραγωγής προκειμένου να τεθούν σε λειτουργία νέες σύγχρονες και πιο αποδοτικές μονάδες συμβατικής παραγωγής. Ταυτόχρονα με το πρόβλημα της επάρκειας θα λυθεί και το πρόβλημα του υψηλού κόστους της ενέργειας, καθώς ηλεκτρισμός θα παράγεται από ένα φθηνότερο καύσιμο το οποίο θα επιβαρύνεται με σημαντικά λιγότερα δικαιώματα εκπομπών ρύπων.
Όλα πήγαν λάθος
Για την έλευση του φυσικού αερίου το μοναδικό σχέδιο το οποίο σήμερα βρίσκεται στο τραπέζι είναι η ολοκλήρωση του τερματικού σταθμού υποδοχής φυσικού αερίου στο Βασιλικό, χωρίς να υπάρχει στον ορίζοντα ένα «Σχέδιο B». Εκ του αποτελέσματος τίποτα δεν πήγε όπως σχεδιάστηκε στην εισαγωγή φυσικού αερίου με LNG και την επαναεριοποίησή του στο τερματικό Βασιλικού. Αυτή η αποτυχία τροφοδοτεί και την ανησυχία για την κατάληξη του έργου -παρά τις διαβεβαιώσεις από την πλευρά της κυβέρνησης- και τίθεται στο τραπέζι η ανάγκη μιας εναλλακτικής, ένα «Σχέδιο B» που αφορά την αξιοποίηση του κοιτάσματος «Αφροδίτη». Δηλαδή ένας μικρός αγωγός να φέρνει το φυσικό αέριο σε αέρια μορφή στην Κύπρο.
Από το ρεπορτάζ μας προκύπτει ένας εγκλωβισμός στην επιλογή του Βασιλικού, ακόμη και μετά την ανάδυση των προβλημάτων με την κινεζική κοινοπραξία, ο οποίος έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση αβέβαιη και με άγνωστο κόστος για την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς είναι σε εξέλιξη η διαδικασία της διαιτησίας, για τον τερματισμό της σύμβασης με την κινεζική κοινοπραξία CPP-METRON (CMC) στο Λονδίνο. Δεν μπορεί να αποκλειστεί η διαβούλευση να κλείσει σε βάρος της Κύπρου.
Εναλλακτικό σχέδιο δεν εξετάστηκε παρά το γεγονός ότι η κατασκευή του τερματικού σταθμού φυσικού αερίου στο Βασιλικό αποδείχτηκε, όπως αναφέραμε, εκ του αποτελέσματος μια λανθασμένη επιλογή.
Στελέχη της αγοράς με γνώση των συνθηκών, τα οποία συνομίλησαν με τον «Π», ανέφεραν ότι καθώς το έργο του Βασιλικού καθυστερούσε σημαντικά η Κυπριακή Δημοκρατία θα έπρεπε να είχε συζητήσει με τη Chevron ένα εναλλακτικό σχέδιο για την παροχή φυσικού αερίου σε αέρια μορφή από το κοίτασμα «Αφροδίτη». Τα ίδια στελέχη αναφέρουν ότι αν πριν δύο χρόνια, μπροστά στα προβλήματα υλοποίησης του έργου στο Βασιλικό, είχαν ληφθεί άλλες αποφάσεις, σήμερα το φυσικό αέριο θα μπορούσε να είχε φτάσει στην Κύπρο.
«Περιμένουμε το φυσικό αέριο από το 2021, βρισκόμαστε στο 2025 και φυσικό αέριο δεν έχουμε», ανέφερε στον «Π» στέλεχος της αγοράς ενέργειας.
Τα ίδια στελέχη αναρωτιούνται γιατί έχουμε εμπλακεί σε μία συζήτηση με τη Chevron για το πλάνο ανάπτυξης και παραγωγής του κοιτάσματος «Αφροδίτη» με επιμονή στη δημιουργία μιας πλωτής πλατφόρμας και δεν έχει επιλέγει ένας διαφορετικός δρόμος με προτεραιότητα την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας.
Ο υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου εξηγεί στον «Π» ότι με δεδομένες τις πολύ μικρές ανάγκες της αγοράς της Κύπρου σε ΦΑ για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής, η επιλογή της έλευσης ΦΑ σε υγροποιημένη μορφή μέσω ενός τερματικού σταθμού στο Βασιλικό είναι ορθή.
Από εκεί και πέρα θα καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια για να ολοκληρωθεί το τερματικό στο Βασιλικό το ταχύτερο δυνατό (ο αισιόδοξος στόχος είναι για τέλος 2025) και πάντοτε στο πλαίσιο που το επιτρέπουν οι διαδικασίες του Δημοσίου για την ανάθεση τέτοιων έργων.
Σε ό,τι αφορά τα κυπριακά κοιτάσματα φυσικού αερίου, ο κ. Παπαναστασίου χαρακτηρίζει πολύ σημαντικές τις συμφωνίες που έχουν υπογραφεί στην Αίγυπτο για εμπορευματοποίηση του ΦΑ στα κοιτάσματα «Κρόνος», «Ζεύς», «Καλυψώ» και «Αφροδίτη».
Σχετικά με την πλωτή μονάδα παραγωγής που περιλαμβάνεται στο σχέδιο ανάπτυξης και παραγωγής του «Αφροδίτη» που έχει συμφωνηθεί πρόσφατα με την κοινοπραξία εταιρειών που εμπλέκονται στο κοίτασμα, σύμφωνα με τον υπουργό, θα επιτυγχάνεται μέγιστη ανάκτηση ΦΑ από το κοίτασμα που είναι προς όφελος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η εκτίμηση του κ. Παπαναστασίου είναι ότι το πρώτο ΦΑ (first gas) από την κυπριακή ΑΟΖ θα είναι από το κοίτασμα «Κρόνος» εντός του 2027 και θα ακολουθήσει το ΦΑ από το «Αφροδίτη».
Τα επιπλέον 200 εκατ. ευρώ
Πρόσθετα, τα χρήματα που θα απαιτηθούν για το τερματικό στο Βασιλικό υπερβαίνουν τις αρχικές προβλέψεις. Ο αρχικός προϋπολογισμός προέβλεπε μια δαπάνη 289 εκατ. ευρώ και θα φτάσει, σύμφωνα με όσα μεταφέρθηκαν στον «Π» στα 384 εκατ. ευρώ. Μέχρι στιγμής έχουν δαπανηθεί 240 εκατ. ευρώ, από τα οποία τα 195 εκατ. ευρώ αφορούν την πλωτή μονάδα «Προμηθέας». Η τελευταία αναπροσαρμογή με την κινεζική κοινοπραξία προέβλεπε μια δαπάνη 314 εκατ. ευρώ, αλλά εκτιμάται ότι θα απαιτηθούν άλλα 70 εκατ. ευρώ, χρήματα που αφορούν κυρίως την προβλήτα. Τα επιπλέον 200 εκατ. ευρώ που έχει ζητήσει η ΕΤΥΦΑ δεν αφορούν μόνο την ολοκλήρωση του τερματικού, αλλά και την κάλυψη άλλων αναγκών (μισθοί, καταβολή δόσεων δανείων κ.λπ.).
Η σύσκεψη στο Προεδρικό
Τα βήματα για την επίλυση του υπαρκτού ενεργειακού προβλήματος της χώρας εξετάστηκε σε ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη στο Προεδρικό στην παρουσία και το Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη.
Στο τραπέζι έπεσαν όλα τα δεδομένα για την ολοκλήρωση του τερματικού σταθμού στο Βασιλικό, αλλά και για την ενίσχυση των εφεδρειών του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας με αιχμή την αναβάθμιση της Δεκέλειας.
«Προχωράμε με στόχο την ολοκλήρωση του τερματικού στο Βασιλικό μέχρι το τέλος του έτους», ανέφερε στον «Π» ο πρόεδρος της ΑΗΚ, Γιώργος Πέτρου. Αναμένεται σύντομα να βγουν οι προσφορές για την ολοκλήρωση της προβλήτας και των χερσαίων εγκαταστάσεων. Το έργο της προβλήτας αναμένεται να ανατεθεί σύντομα και ετοιμάζονται οι προσφορές για τη χερσαία εγκατάσταση.
Ο υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Παπαναστασίου, μιλώντας στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ενέργειας την περασμένη εβδομάδα έδωσε ένα χρονοδιάγραμμα το οποίο και ο ίδιος το χαρακτήρισε αισιόδοξο, δηλαδή να ολοκληρωθεί το χερσαίο κομμάτι στο Βασιλικό στα τέλη του 2025 και στο μεταξύ να έχει ολοκληρωθεί και η εγκατάσταση προσθέτου εξοπλισμού στην πλωτή μονάδα «Προμηθέας». Σε αυτό το αισιόδοξο σενάριο το τελευταίο τρίμηνο του 2026 θα μπορούσε να μπει στην ηλεκτροπαραγωγή το φυσικό αέριο.
Η μετάβαση του συστήματος παραγωγής στο φυσικό αέριο δεν θα είναι αυτόματη, καθώς απαιτείται ένα χρονικό διάστημα δοκιμών. Η πρώτη μονάδα που θα μπει στην παραγωγή θα είναι η μονάδα «6» της ΑΗΚ (160 MW), η οποία έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί αποκλειστικά με φυσικό αέριο. Προς το τέλος της φετινής χρονιάς αναμένεται να ολοκληρωθεί και η κατασκευή της μονάδας της PEC, συμφερόντων της Cyfield (260 ΜW). Θα ακολουθήσει η μετατροπή των υπολοίπων μονάδων της ΑΗΚ οι οποίες σήμερα χρησιμοποιούν μαζούτ.
Τέλος, σε ό,τι αφορά τη Δεκέλεια θα γίνει η εγκατάσταση νέων μηχανών ισχύος 80 έως 100 MW οι οποίες θα χρησιμοποιούν ως καύσιμο το πετρέλαιο και θα είναι πιο αποδοτικές και λιγότερο ρυπογόνες σε σχέση με τις υφιστάμενες μηχανές, η ηλικία των οποίων ξεπερνάει τα 40 χρόνια. Οι μονάδες αυτές θα στοιχίσουν πολύ περισσότερο (έως και 150 εκατ. ευρώ) από την αρχική εκτίμηση που είχε γίνει (περίπου 80 εκατ. ευρώ) ωστόσο η προμήθειά τους θα εκτελεστεί ανεξάρτητα από το κόστος καθώς η Δεκέλεια σχεδιάζεται να αποτελέσει το δεύτερο σημείο ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, το οποίο θα διαθέτει και μονάδες αποθήκευσης ενέργειας.
Μέχρι το 2029 οπότε θα σβήσουν οι παλιές μονάδες στη Δεκέλεια θα πρέπει σύμφωνα με τον σχεδιασμό να έχει ολοκληρωθεί και η αναβάθμιση του δικτύου των υποσταθμών με την κατασκευή ενός προσθέτου υποσταθμού στο Βασιλικό, προκειμένου η δυνατότητα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από το Βασιλικό να φτάσει τα 1.500 MW από περίπου 800 ώς 850 MW. Σήμερα υπάρχουν τεχνικοί περιορισμοί, που σχετίζονται με την αποφυγή βραχυκυκλώματος στο σύστημα, σε ό,τι αφορά τη συνολική ισχύ που μπορεί να εξαχθεί από το συγκρότημα ηλεκτροπαραγωγής στο Βασιλικό.
Δηλαδή το 2029, αν όλα πάνε σύμφωνα με τους σχεδιασμούς, θα λυθεί το πρόβλημα της επάρκειας της ηλεκτροδότησης στη χώρα. Μέχρι τότε θα υπάρχουν μεγάλα χρονικά διαστήματα που το σύστημα θα λειτουργεί οριακά, καθώς θα πρέπει να αποσύρονται μονάδες της ΑΗΚ για να μετατρέπονται σε μονάδες με καύσιμο το φυσικό αέριο, αλλά και υποσταθμοί της ΑΗΚ προκειμένου να αναβαθμιστούν. Υποστηρικτικά, ώς έναν βαθμό, στην επάρκεια θα λειτουργήσουν οι μονάδες αποθήκευσης, δίνοντας ανάσες τις βραδινές ώρες αιχμής, οι οποίες αναμένεται να είναι διαθέσιμες από το 2026.
