Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ) έρχεται να προσφέρει διπλωματική ασπίδα προστασίας στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector, στον απόηχο των γεγονότων της Κάσου και των επιφυλάξεων που εκφράζει η κυπριακή πλευρά για το ενδεχόμενο οικονομικό κόστος του γεωπολιτικού ρίσκου του έργου.
Η διευθύντρια Πράσινης Μετάβασης και Ενοποίησης Ενεργειακών Συστημάτων στη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της ΕΕ, Catharina Sikow‑Magny, με επιστολή της -την οποία κατέχει ο «Π» και έχει παραληφθεί από εμπλεκόμενα μέρη σε Ελλάδα και Κύπρο- παρέχει τη διαβεβαίωση ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει όλα τα διπλωματικά μέσα που έχει στη διάθεσή της για να προστατεύσει το έργο από τον γεωπολιτικό κίνδυνο.
Ο «Π» αντιλαμβάνεται ότι η γραπτή τοποθέτηση της Επιτροπής (ανάλογη θέση έχει εκφραστεί κατ' επανάληψη προφορικά το τελευταίο διάστημα προς την κυπριακή πλευρά κατά τη διάρκεια επαφών και τηλεδιασκέψεων και πρώτη φορά διατυπώνεται εγγράφως) καλύπτει πολιτικά τις επιφυλάξεις της κυπριακής πλευράς, αλλά δεν απαντά στο οικονομικό σκέλος, δηλαδή την κάλυψη των δαπανών στην απίθανη περίπτωση που το έργο δεν υλοποιηθεί.
Η Επιτροπή εστιάζει στη μεγάλη εικόνα και φαίνεται να μην ανησυχεί για το γεωπολιτικό ρίσκο.
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε στο ΡΙΚ ότι πάγιος στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει ο τερματισμός της ενεργειακής απομόνωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι υπάρχει συνεχής επαφή με τις κυπριακές αρχές στη βάση της εντολής που έχει ληφθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Πού βρισκόμαστε
Η εξέλιξη έρχεται σε ένα κρίσιμο χρονικό σημείο για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ, λίγα 24ωρα πριν την τηλεδιάσκεψη που έχει προγραμματιστεί για τη Δευτέρα 26 Αυγούστου με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων και εν αναμονή ρυθμιστικών αποφάσεων της ΡΑΕΚ για το έργο. Δύο θέματα είναι ανοιχτά: η επιβολή τέλους στους καταναλωτές κατά την κατασκευή και ο χειρισμός του γεωπολιτικού ρίσκου.
Η Επιτροπή έρχεται να δώσει διέξοδο στο δεύτερο και στο ερώτημα που έθετε η κυπριακή ρυθμιστική Αρχή: τι θα γίνει αν τελικά το έργο δεν ολοκληρωθεί λόγω υλοποίησης του γεωπολιτικού κινδύνου, δηλαδή αν η κατασκευή παρεμποδιστεί από την Τουρκία. Το περιστατικό ανοιχτά της Κάσου, με τη συγκέντρωση ναυτικών δυνάμεων της Τουρκίας κατά τη διάρκεια πραγματοποίησης έρευνας στον βυθό για τον πόντιση του καλωδίου από ιταλικό πλοίο, έδειξε ότι το γεωπολιτικό ρίσκο είναι υπαρκτό.
Ο φορέας υλοποίησης, ΑΔΜΗΕ, είχε ζητήσει πρόσθετες εξασφαλίσεις σε περίπτωση μη ολοκλήρωσης ή σημαντικής καθυστέρησης σε περίπτωση που ανακύψουν παράγοντες οι οποίοι καθιστούν αδύνατη την ολοκλήρωση της ανάπτυξης και κατασκευής της γραμμής διασύνδεσης και οι οποίοι είναι εξωτερικοί και εκτός του ελέγχου του Ιδιοκτήτη Γραμμής Διασύνδεσης.
Η ελληνική ρυθμιστική Αρχή έχει ήδη αποφασίσει ότι ο φορέας υλοποίησης, ΑΔΜΗΕ, θα μπορέσει να ανακτήσει όλες τις δαπάνες στις οποίες θα έχει προβεί. Η ανάκτηση θα γίνει από τους καταναλωτές (37% από την Ελλάδα και 63% από την Κύπρο) σε ένα διάστημα 35 ετών. Η ΡΑΕΚ στη δική της ρυθμιστική απόφαση αναφέρει ότι ενδέχεται να γίνει ανάκτηση.
Ο ΑΔΜΗΕ, παράλληλα με το αίτημά του προς τη ΡΑΕΚ για την αναθεώρηση της απόφασης της κυπριακής ρυθμιστικής Αρχής για τη μη εφαρμογή τέλους ανάκτησης δαπανών κατά το στάδιο κατασκευής του έργου (από την 01/01/2025), έχει ζητήσει μια πιο καθαρή διατύπωση για την ανάκτηση των δαπανών λόγω γεωπολιτικού ρίσκου. Η ΡΑΕΚ, από την πλευρά της, θεωρεί το θέμα πολιτικό. Αν η κυπριακή κυβέρνηση ζητήσει την αλλαγή θα το κάνει. Όπως αναφέραμε, η κυβέρνηση καλύπτεται ως προς το πολιτικό σκέλος και τη διαβεβαίωση ότι η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει τα διπλωματικά μέσα που διαθέτει για να γίνει το έργο. Η θέση αυτή, όμως, για την κυπριακή πλευρά δεν είναι πλήρης καθώς δεν απαντά στο οικονομικό κομμάτι.
Η επιστολή
Η επιστολή της διευθύντριας Πράσινης Μετάβασης και Ενοποίησης Ενεργειακών Συστημάτων, Catharina Sikow‑Magny, έρχεται μετά το πρόσφατο γεωπολιτικό επεισόδιο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας σε σχέση με τη θαλάσσια έρευνα που διενεργήθηκε για το έργο EuroAsia /Great Sea Interconnector.
«Το έργο», αναφέρει η κ. Sikow‑Magny, «αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/869 για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας, το οποίο περιλαμβάνεται στον κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος και έργων αμοιβαίου ενδιαφέροντος της Επιτροπής, που εγκρίθηκε τον Νοέμβριο του 2023. Έχει επίσης λάβει σημαντική επιχορήγηση για έργα στο πλαίσιο της διευκόλυνσης "Συνδέοντας την Ευρώπη".
Ως εκ τούτου, μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει όλα τα διπλωματικά μέσα που έχει στη διάθεσή της για να προστατεύσει το έργο από τον προαναφερθέντα γεωπολιτικό κίνδυνο», τονίζεται.
Η τηλεδιάσκεψη
Επόμενος σταθμός είναι η τηλεδιάσκεψη της Δευτέρας η οποία έχει ως στόχο να κλείσουν όλες οι εκκρεμότητες. Απαντήσεις καλείται να δώσει η κυπριακή πλευρά. Πρώτον, η μεν ΡΑΕΚ αν θα δεχθεί τα αιτήματα του ΑΔΜΗΕ (επιβολή τέλους ανάκτησης από το 2025 και κάλυψη του γεωπολιτικού ρίσκου) και η κυπριακή κυβέρνηση αν θα μετάσχει ως μέτοχος-επενδυτής στο έργο.
Πιο επείγουσα και για την ουσία της υπόθεσης είναι η τοποθέτηση της ΡΑΕΚ, η οποία ως προς το γεωπολιτικό ρίσκο εξαρτάται και από τη στάση της κυβέρνησης. Αν δεν αποδεχθεί τα αιτήματα του ΑΔΜΗΕ το έργο θα τερματιστεί καθώς ο φορέας υλοποίησης θεωρεί ότι ο GSI καθίσταται μη βιώσιμος οικονομικά. Σύμφωνα με πληροφορίες (energypress.gr), και χθες πραγματοποιήθηκε τηλεδιάσκεψη μεταξύ ΑΔΜΗΕ και ΡΑΕΚ, με την κυπριακή Αρχή να ζητεί πρόσθετες διευκρινίσεις.
Αν η ΡΑΕΚ απαντήσει τελικά θετικά απομένει η απόφαση της κυβέρνησης για την επενδυτική συμμετοχή στο έργο με 100 εκατ. ευρώ, η οποία εξαρτάται από το αποτέλεσμα της αξιολόγησης της μελέτης κόστους-οφέλους που έχει υποβάλει ο ΑΔΜΗΕ.
Τα χρονικά περιθώρια, πάντως, εξαντλούνται καθώς η ΕΕ θέλει να γνωρίζει τι θα γίνει με τα χρήματα που έχει δεσμεύσει (675 εκατ. ευρώ) και ο κατασκευαστής του καλωδίου, η NEXANS, αν θα προχωρήσει η παραγγελία. Η NEXANS θέλει απάντηση μέχρι τις 27 Αυγούστου, διαφορετικά δεν μπορεί να δεσμευτεί ότι θα παραδώσει το καλώδιο στην τιμή και στον χρόνο που αρχικά έχει συμφωνήσει με τον ΑΔΜΗΕ.
