Πόσο αποτελεσματικές είναι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας;

ΜΑΡΙΑ ΔΕΜΕΡΤΖΗ Δημοσιεύθηκε 24.2.2023
Πόσο αποτελεσματικές είναι οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας;
Αν η πρόθεση των κυρώσεων ήταν να γονατίσουν την οικονομία της άμεσα και να απομονώσουν τη Ρωσία διπλωματικά, τότε αυτό δεν συνέβη. Και οφείλεται σε τρεις λόγους

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, η ρωσική οικονομία συρρικνώθηκε κατά 4,5% το 2022 και θα συρρικνωθεί περαιτέρω κατά 3,6% το 2023. Δεν είναι σύνηθες μια οικονομία να συρρικνώνεται διαδοχικά για δύο χρόνια. Ακόμη και η Ουκρανία, η οποία σημείωσε συρρίκνωση 35% το 2022, αναμένεται να αναπτυχθεί το 2023. Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις, δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η ρωσική οικονομία δεν έχει πληγεί.

Ωστόσο, οι τελευταίες προβλέψεις του ΔΝΤ δείχνουν μια πολύ καλύτερη εικόνα για τη ρωσική οικονομία: μικρότερη συρρίκνωση το 2022 και μόλις θετική ανάπτυξη για το 2023. Τα δεδομένα που προέρχονται από τη Ρωσία δεν είναι πλέον αξιόπιστα, επομένως δεν είναι εύκολο να καθοριστεί η ακριβής έκταση του οικονομικού πλήγματος. Μπορούμε όμως να πούμε ότι αν η πρόθεση των κυρώσεων ήταν να γονατίσουν την οικονομία της άμεσα και να απομονώσουν τη Ρωσία διπλωματικά, τότε αυτό δεν συνέβη. Και οφείλεται σε τρεις λόγους.

Οι ρωσικές εξαγωγές ενέργειας παρέμειναν ως επί το πλείστον, εκτός κυρώσεων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ο σημαντικότερος εισαγωγέας ενέργειας για τη Ρωσία, δεν επέβαλε κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, προκειμένου να μην απειλήσει την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών. Ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια του 2022, μόνο το 8% περίπου της εξαγωγικής αξίας της ρωσικής ενέργειας ήταν υπό κυρώσεις, όλες από τρίτες χώρες. Δεδομένων επίσης των τεράστιων αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας, τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντιπροσώπευσαν το 45% του ρωσικού κρατικού προϋπολογισμού το 2022.

Δεύτερον, η Ρωσία επέβαλε πολύ αποτελεσματική οικονομική πολιτική κι έτσι απέτρεψε την ελεύθερη πτώση της οικονομίας. Η κυβέρνηση παρείχε στήριξη ίση με το 3% του ΑΕΠ σε κοινωνικές παροχές, φοροαπαλλαγές, επιδοτήσεις δανείων και αυξάνοντας τον κατώτατο μισθό. Το μέγεθος αυτής της στήριξης δεν διέφερε από αυτό που παρείχαν οι χώρες της ΕΕ για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.

Επίσης, η αύξηση της κρατικής κατανάλωσης αντιστάθμισε κατά μεγάλο μέρος την απότομη πτώση των επενδύσεων και της ιδιωτικής κατανάλωσης. Ταυτόχρονα, μια πολύ γρήγορη κι εύστοχη παρέμβαση της Ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας, σταθεροποίησε τη συναλλαγματική ισοτιμία (αν και ο όγκος συναλλαγών μειώθηκε στο ένα τρίτο) και παρείχε απαραίτητη ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα. Αυτό απέτρεψε τη μετατροπή της οικονομικής κρίσης σε χρηματοπιστωτική, κάτι που θα έθετε την οικονομία σε απόλυτο κίνδυνο. Τα μέτρα αυτά κατάφεραν να προστατεύσουν το κατά κεφαλήν εισόδημα και να αποτρέψουν την αύξηση των ποσοστών φτώχειας.

Ο τρίτος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι ένα μεγάλο ποσοστό χωρών δεν έχει καταδικάσει τη Ρωσία για την επιθετικότητά της κατά της Ουκρανίας. Πληθυσμιακά, αυτό ανέρχεται στο 59% του παγκόσμιου συνόλου, που είτε είναι ουδέτεροι, είτε υποστηρίζουν την επιθετικότητα της Ρωσίας. Αυτό έχει μεγάλη σημασία επειδή δείχνει ότι πολλές χώρες δεν είναι απαραίτητα πρόθυμες να σταματήσουν τους οικονομικούς δεσμούς τους με τη Ρωσία και να την απομονώσουν διπλωματικά βοηθώντας στην εφαρμογή των κυρώσεων.

Διαφορετική η συνέχεια

Το μέλλον παρ' όλα ταύτα θα είναι διαφορετικό. Μια σημαντική αλλαγή που θα κάνει μεγάλη διαφορά στα ρωσικά έσοδα είναι ότι η ΕΕ έχει πλέον επιβάλει πετρελαϊκές κυρώσεις. Το 40% της εξαγωγικής αξίας της ρωσικής ενέργειας θα υπόκειται σε κυρώσεις το 2023. Η ΕΕ δεν έχει ακόμη επιβάλει κυρώσεις για το φυσικό αέριο, αλλά οι ποσότητες που εισάγει από τη Ρωσία έχουν μειωθεί σημαντικά. Τις πρώτες εβδομάδες του 2023, η ΕΕ εισήγαγε περίπου το 20% όσων εισήγαγε το 2022. Άλλες χώρες, ιδιαίτερα η Ινδία, η Τουρκία και η Κίνα έχουν παρέμβει για να αγοράσουν ρωσική ενέργεια. Ωστόσο, δεν έχουν καταφέρει να αντικαταστήσουν πλήρως τις ποσότητες που πωλήθηκαν στην ΕΕ.

Επίσης, αν κι εξακολουθούν να είναι αυξημένες συγκριτικά με ιστορικά δεδομένα, οι τιμές θα είναι επίσης πολύ χαμηλότερες από πέρυσι. Αυτό οφείλεται στα μέτρα που έχουν τεθεί σε εφαρμογή και στις εναλλακτικές πηγές που έχουν βρεθεί. Επιπλέον, οι τρίτες χώρες που έχουν επωφεληθεί από την παροχή ρωσικής ενέργειας πληρώνουν πολύ χαμηλότερες τιμές από αυτές που πλήρωνε η ΕΕ. Επομένως, μικρότερες ποσότητες που πωλούνται και σε χαμηλότερες τιμές, θα οδηγήσουν σε πολύ χαμηλότερα έσοδα φέτος.

Τέλος, δύο σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη, σημαίνουν επίσης ότι αυτό που φαίνεται σαν ανθεκτικότητα στη ρωσική οικονομία είναι τεχνητό και μη βιώσιμο.

Πάνω από το 80% των πολυεθνικών εταιρειών των ΗΠΑ και της ΕΕ, είτε εγκατέλειψαν είτε ανέστειλαν τις δραστηριότητές τους στη Ρωσία. Η επανεκκίνηση δεν θα είναι δυνατή χωρίς σαφή αλλαγή του πολιτικού κλίματος και σίγουρα δεν είναι δυνατή για όσο διάστημα ισχύουν κυρώσεις. Οι ΗΠΑ και η ΕΕ δεν θα αναστείλουν εύκολα τις πολιτικές κυρώσεων που έχουν επιβάλει κατά τη διάρκεια του 2022. Αλλά ίσως η πιο σημαντική αλλαγή είναι ότι εκθέτοντας τόσο κατάφωρα την εξάρτηση της ΕΕ από τα ορυκτά καύσιμα, η ρωσική επιθετικότητα επιτάχυνε την ενεργειακή μετάβαση και όχι μόνο στην ΕΕ. Το ρωσικό οικονομικό μοντέλο εξαρτάται πλήρως από μια βιομηχανία που θα εξαφανιστεί. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ρωσία σκέφτεται σε ποιο νέο μοντέλο θα πρέπει να βασίζεται η οικονομία της την επόμενη μέρα.

* Ανώτερης ερευνήτριας στο Bruegel, ερευνητικό ινστιτούτο στις Βρυξέλλες, και καθηγήτριας Οικονομικής Πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο. Αυτό το κείμενο δημοσιεύτηκε σε αγγλική έκδοση από το Bruegel και στο Blog της Εταιρείας Κυπριακών Οικονομικών Μελετών. (https://cypruseconomicsociety.org/).

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
Θωρακίζουν κρίσιμες υποδομές της ΚΔ - Αναβαθμίζεται σημαντικά το επίπεδο ασφάλειας
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Θωρακίζουν κρίσιμες υποδομές της ΚΔ - Αναβαθμίζεται σημαντικά το επίπεδο ασφάλειας

Θωρακίζουν κρίσιμες υποδομές της ΚΔ - Αναβαθμίζεται σημαντικά το επίπεδο ασφάλειας

Υπό κάλυψη αστυνομικοί για παράνομους αγώνες ταχύτητας - Αποκαλυπτική επιστολή Χαρτσιώτη στη Βουλή
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Υπό κάλυψη αστυνομικοί για παράνομους αγώνες ταχύτητας - Αποκαλυπτική επιστολή Χαρτσιώτη στη Βουλή

Υπό κάλυψη αστυνομικοί για παράνομους αγώνες ταχύτητας - Αποκαλυπτική επιστολή Χαρτσιώτη στη Βουλή

Ρωσία: Πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις σε εκκλησίες και συναγωγές
ΚΟΣΜΟΣ

Ρωσία: Πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις σε εκκλησίες και συναγωγές

Ρωσία: Πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις σε εκκλησίες και συναγωγές

Μελέτη της ΟΕΒ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των κυπριακών επιχειρήσεων - Τα εμπόδια που εντοπίζονται
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Μελέτη της ΟΕΒ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των κυπριακών επιχειρήσεων - Τα εμπόδια που εντοπίζονται

Μελέτη της ΟΕΒ για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των κυπριακών επιχειρήσεων - Τα εμπόδια που εντοπίζονται

Μέση Ανατολή και Ουκρανία στο επίκεντρο του ΣΕΥ της ΕΕ με συμμετοχή Κόμπου
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Μέση Ανατολή και Ουκρανία στο επίκεντρο του ΣΕΥ της ΕΕ με συμμετοχή Κόμπου

Μέση Ανατολή και Ουκρανία στο επίκεντρο του ΣΕΥ της ΕΕ με συμμετοχή Κόμπου