Ανάπτυξη και παραγωγικότητα με Τεχνητή Νοημοσύνη, ανοιχτό το ερώτημα για την απασχόληση

Τις δυνατότητες ενίσχυσης της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας που προσφέρει η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης υπογράμμισε ο Υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, επισημαίνοντας παράλληλα ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει η νέα τεχνολογία, ειδικότερα για τη νέα γενιά.

Στην ετήσια διάλεξή του στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης του Πανεπιστημίου Κύπρου, με θέμα «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υπηρεσία Άσκησης Οικονομικής Πολιτικής», ο υπουργός ανέφερε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη σημαντικότερη τεχνολογική επανάσταση του 21ου αιώνα. Οι εφαρμογές της, όπως είπε, επηρεάζουν την εργασία, τη λειτουργία της κρατικής μηχανής και των επιχειρήσεων, την παραγωγικότητα, την καινοτομία και τη διαχείριση της πληροφορίας, επιφέροντας σημαντικές αλλαγές στη διάρθρωση των οικονομιών και της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και στον τρόπο οργάνωσης των κοινωνιών.

Ταυτόχρονα, τόνισε ότι «είναι σαφώς ευδιάκριτο γεγονός ότι η τεχνολογική επανάσταση που φέρει η τεχνητή νοημοσύνη έχει αρχίσει να προκαλεί μια αναδιάρθρωση της εξουσίας, όπου οι τεχνολογικοί κολοσσοί ανταγωνίζονται ακόμα και μεγάλες δημοκρατικές δυνάμεις στον χώρο της παγκόσμιας επιρροής».

Σύμφωνα με τον υπουργό, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας, καθώς επιτρέπει την ταχύτερη επεξεργασία μεγάλου όγκου πληροφοριών, την αυτοματοποίηση επαναλαμβανόμενων εργασιών και τη βελτίωση της ακρίβειας των προβλέψεων. Παράλληλα, συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών, ενώ ενισχύει την έρευνα και την καινοτομία μέσω της αποτελεσματικότερης αξιοποίησης της γνώσης.

Όπως ανέφερε, οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης θα διαφοροποιηθούν σταδιακά, βραχυπρόθεσμα με αύξηση της παραγωγικότητας και μεσοπρόθεσμα με την ευρύτερη ενσωμάτωσή της σε όλες τις λειτουργίες των επιχειρήσεων.

Όπως σημείωσε, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο τα οφέλη της ανάπτυξης θα κατανεμηθούν δίκαια, καθώς η αυξανόμενη ισχύς των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών μέσω του ελέγχου δεδομένων και υποδομών ενδέχεται να οδηγήσει σε πιο ολιγοπωλιακή οικονομία, διευρύνοντας τις ανισότητες μεταξύ εργαζομένων και επιχειρήσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε ότι οι κυβερνήσεις καλούνται να αναλάβουν ενεργό ρόλο σε ζητήματα αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου, φορολόγησης του άυλου κεφαλαίου, ενίσχυσης της εκπαίδευσης, της διά βίου μάθησης και της τεχνολογικής κατάρτισης.

Για την Κύπρο, ως μια μικρή και ανοικτή οικονομία, σημείωσε, η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων, να στηρίξει την εξωστρέφεια των υπηρεσιών και να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες διαφοροποίησης της παραγωγικής βάσης της χώρας.

Αβέβαιη επίδραση στην απασχόληση

Η συνολική επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην απασχόληση παραμένει αβέβαιη, επεσήμανε, προσθέτοντας ότι οι απαιτούμενες δεξιότητες θα αλλάξουν, με αρκετούς εργαζομένους να χρειάζονται χρόνο και στήριξη για να προσαρμοστούν.

Η εκπαίδευση, η διά βίου μάθηση και η επανακατάρτιση αποκτούν καθοριστική σημασία, τόνισε, καθώς η οικονομία θα χρειαστεί εργαζομένους με ψηφιακές δεξιότητες και προσαρμοστικότητα στις νέες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας.

Είναι προφανές ότι η τεχνολογική πρόοδος δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά μεταβάλλει ταυτόχρονα και τη φύση πολλών επαγγελμάτων. Ορισμένες εργασίες θα αυτοματοποιηθούν, άλλες θα εκτελούνται αποτελεσματικότερα με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ θα δημιουργηθούν νέοι ρόλοι και επαγγελματικές ειδικότητες.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι περίπου το 60% των εργαζομένων στις προηγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες απασχολείται σε επαγγέλματα με μεγάλη έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό δεν σημαίνει, σημείωσε, ότι το 60% των θέσεων εργασίας κινδυνεύει να εξαφανιστεί. Η έκθεση στην τεχνολογία μπορεί να σημαίνει είτε δυνατότητα αύξησης της παραγωγικότητας είτε μεγαλύτερο κίνδυνο υποκατάστασης συγκεκριμένων εργασιών.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους νέους, επισημαίνοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυτοματοποιήσει ορισμένες από τις εργασίες μέσω των οποίων αποκτούσαν παραδοσιακά την πρώτη τους επαγγελματική εμπειρία. Όπως τόνισε, αυτό καθιστά ακόμη πιο σημαντική τη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας και τη δημιουργία ουσιαστικών ευκαιριών επαγγελματικής ένταξης για τη νέα γενιά.

«Η πρόκληση της γενιάς μας δεν είναι απλώς να δημιουργήσουμε μια οικονομία στην οποία οι μηχανές θα μπορούν να εκτελούν όλο και περισσότερες ανθρώπινες εργασίες. Είναι να οικοδομήσουμε μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς, στην οποία η τεχνολογική πρόοδος θα απελευθερώνει τον άνθρωπο, αντί να τον περιθωριοποιεί», τόνισε.

Εφαρμογή ευρωπαϊκού πλαισίου για την τεχνητή νοημοσύνη

Ο κ. Κεραυνός ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία προχωρά ήδη στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για την τεχνητή νοημοσύνη, με τον καθορισμό των αρμόδιων εποπτικών αρχών, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη τεχνοοικονομική μελέτη για τις υποδομές, το ανθρώπινο δυναμικό και τις διαδικασίες που απαιτούνται για την εφαρμογή του σχετικού κανονισμού σε εθνικό επίπεδο.

Με σχετική Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου έχουν καθοριστεί οι βασικές αρμόδιες Αρχές. Το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής έχει τον ευρύτερο συντονιστικό και στρατηγικό ρόλο σε θέματα πολιτικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη, περιλαμβανομένης της παρακολούθησης των ευρωπαϊκών εξελίξεων, της διαμόρφωσης της εθνικής στρατηγικής κατεύθυνσης και του συντονισμού των ενεργειών που απαιτούνται για την εφαρμογή του σχετικού πλαισίου σε εθνικό επίπεδο.

Ο Επίτροπος Επικοινωνιών έχει οριστεί ως Κοινοποιούσα Αρχή, Αρχή Εποπτείας της Αγοράς και Ενιαίο Σημείο Επαφής.

Η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχει οριστεί ως Αρχή Εποπτείας της Αγοράς για συγκεκριμένα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου, μεταξύ άλλων στους τομείς της επιβολής του νόμου, της διαχείρισης των συνόρων, της απονομής δικαιοσύνης και της δημοκρατίας.

Στο Νομοσχέδιο εφαρμογής του Κανονισμού ΤΝ, το οποίο τέθηκε σε Δημόσια Διαβούλευση, προτείνεται όπως η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ) ενεργεί ως Αρχή Εποπτείας της Αγοράς για συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που χρησιμοποιούνται από χρηματοοικονομικά ιδρύματα, εφόσον συνδέεται άμεσα με την παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών για τα οποία η ΚΤΚ έχει οριστεί ως αρμόδια αρχή για την χρηματοοικονομική εποπτεία τους.

Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκεται από τις αρμόδιες Αρχές η ανάπτυξη διαδικασιών για την άσκηση των σχετικών αρμοδιοτήτων, ενώ συμμετέχουν ενεργά στις εργασίες και στους μηχανισμούς συνεργασίας που λειτουργούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Επιπρόσθετα, εκπονείται τεχνοοικονομική μελέτη από ανεξάρτητο σύμβουλο, η οποία ολοκληρώνεται εντός των ημερών. Η μελέτη υποστηρίζει τον σχεδιασμό για την εφαρμογή του Κανονισμού σε εθνικό επίπεδο και εξετάζει, μεταξύ άλλων, το προτεινόμενο μοντέλο λειτουργίας, τις διαδικασίες, τις ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό και τεχνογνωσία, καθώς και τις απαιτούμενες τεχνικές υποδομές και πόρους των αρμόδιων Αρχών.

Το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης και θα ρυθμίσει τα ζητήματα που πρέπει να καθοριστούν σε εθνικό επίπεδο για την αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή του Κανονισμού.

Δεν αποτελεί εγγύηση αποτελεσματικότερης δημόσιας διοίκησης

Στο πλαίσιο της ομιλίας του ο υπουργός, επεσήμανε ότι η τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση αποτελεσματικότερης δημόσιας διοίκησης. «Χρειάζονται κατάλληλες ψηφιακές υποδομές, αξιόπιστα δεδομένα, εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης», τόνισε.

«Η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει ορισμένες εργασίες όχι όμως τους δημόσιους υπαλλήλους.  Θα πρέπει όμως με την τεχνητή νοημοσύνη η Δημόσια Υπηρεσία να σχεδιάζει με επίκεντρο την εξυπηρέτηση του πολίτη, με ταχύτητα και απλές διαδικασίες», υπογράμμισε.

Σύμμαχος της οικονομικής πολιτικής

Σύμφωνα με τον υπουργό, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για τη διαμόρφωση αποτελεσματικότερης οικονομικής πολιτικής, βελτιώνοντας την παρακολούθηση της οικονομίας, τον σχεδιασμό της δημοσιονομικής πολιτικής και την αξιολόγηση των δημόσιων παρεμβάσεων.

Μέσω της αξιοποίησης δεδομένων υψηλής συχνότητας, ανέφερε, μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα μεταβολές στην οικονομική δραστηριότητα, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην καλύτερη διαχείριση των δημόσιων εσόδων και δαπανών. Ωστόσο, υπέδειξε, η επιτυχής εφαρμογή της προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, κατάλληλες ψηφιακές υποδομές και επαρκώς εκπαιδευμένο προσωπικό. Παρά την αυτοματοποίηση ορισμένων διαδικασιών, ο ανθρώπινος παράγοντας παραμένει καθοριστικής σημασίας, με στόχο μια δημόσια διοίκηση που εξυπηρετεί πιο γρήγορα και αποτελεσματικά τον πολίτη.

Διαχείριση εσόδων και αποδοτικότητα δαπανών

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναδεικνύει δύο πεδία με ιδιαίτερη σημασία, επεσήμανε,τη βελτίωση της διαχείρισης των δημόσιων εσόδων και την αύξηση της αποδοτικότητας των δημόσιων δαπανών.

Από την πλευρά των εσόδων, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει τις φορολογικές και τελωνειακές αρχές στην ανάλυση κινδύνων, στην αναγνώριση ύποπτων συναλλαγών και στην καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πληροφοριών.

Στόχος, τόνισε, δεν είναι η αδιάκριτη εντατικοποίηση των ελέγχων. Είναι η καλύτερη στόχευσή τους, ώστε οι αρχές να αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τους διαθέσιμους πόρους και να περιορίζουν τα περιττά διοικητικά βάρη για τους συνεπείς φορολογουμένους.

Από την πλευρά των δημόσιων δαπανών, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει, για παράδειγμα, στην ανάλυση των προϋπολογισμών, στον εντοπισμό ασυνήθιστων προτύπων στις δημόσιες συμβάσεις και στην αξιολόγηση της στόχευσης κοινωνικών προγραμμάτων.

Παράλληλα, ανέφερε, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει την αξιολόγηση των οικονομικών πολιτικών. «Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον όπου οι δημοσιονομικοί πόροι είναι περιορισμένοι και οι ανάγκες αυξανόμενες. Γιατί η πρόκληση για τις κυβερνήσεις δεν είναι μόνο να διαθέτουν επαρκείς πόρους, αλλά και να διασφαλίζουν ότι κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης παράγει το μεγαλύτερο δυνατό οικονομικό όφελος», τόνισε.

Χορηγός επικοινωνίας της διάλεξης ήταν ο «Πολίτης».