Τι προτείνει η Aon για τη μεταρρύθμιση των ταμείων προνοίας

Την επέκταση της κάλυψης των εργαζομένων από Ταμεία Προνοίας μέσω αυτόματης εγγραφής, την ενίσχυση της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης και την προστασία των υφιστάμενων Ταμείων Προνοίας προτείνει η Aon ενόψει του 17ου Συνταξιοδοτικού Φόρουμ της. Οι εισηγήσεις της εντάσσονται στη συζήτηση για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση και τον ρόλο του δεύτερου πυλώνα στην Κύπρο.

Όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση, οι προτάσεις πολιτικής της Aon που διαχρονικά καταγράφονται εδώ και 15 χρόνια είναι οι εξής:

1. Διεύρυνση της κάλυψης των εργαζομένων από επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια

Αυτόματη εγγραφή (auto-enrolment) με δικαίωμα εξαίρεσης (opt-out) όλων των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σχέδιο, με σταδιακή εφαρμογή και με ενισχυμένα κίνητρα. Όπως σημειώνει, η αυτόματη εγγραφή είναι η δοκιμασμένη διεθνώς ενδιάμεση λύση ανάμεσα στην υποχρεωτική και την εθελοντική συμμετοχή: ο εργαζόμενος εντάσσεται εξ ορισμού αλλά διατηρεί την ελευθερία επιλογής, ενώ ο εργοδότης γνωρίζει εκ των προτέρων με σαφήνεια, τις παραμέτρους και τα χρονοδιαγράμματα.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Aon, σήμερα μόνο ένας στους τέσσερις εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα (περίπου 26%, ή 120.000 από 468.000 με βάση τα τελευταία επίσημα στοιχεία του 2022)  συμμετέχει σε Ταμείο Προνοίας ή άλλο επαγγελματικό σχέδιο και οι υπόλοιποι θα βασιστούν αποκλειστικά στη σύνταξη του ΤΚΑ. «Η αυτόματη εγγραφή δεν χρειάζεται νέους θεσμούς από το μηδέν: τα υφιστάμενα Ταμεία Προνοίας, τα πολυεργοδοτικά Tαμεία και τα ομαδικά συνταξιοδοτικά ασφαλιστήρια Κλάδου VII μπορούν να αποτελέσουν «εγκεκριμένα σχέδια», εφόσον πληρούν ελάχιστα κριτήρια ως προς τις εισφορές, το κόστος και τη διακυβέρνηση», ενημερώνει.

2. Προστασία των υφιστάμενων Ταμείων Προνοίας και των θεμελιωμένων δικαιωμάτων

Παράλληλα, αναφέρει ότι η μετάβαση στο νέο πλαίσιο θα πρέπει να βασίζεται σε μια σαφή ημερομηνία αναφοράς. Για κάθε μέλος, τα δικαιώματα που αντιστοιχούν στην υπηρεσία μέχρι την ημερομηνία αυτή κατοχυρώνονται και συνεχίζουν να διέπονται από τους ισχύοντες κανόνες. Οι νέοι κανόνες, για παράδειγμα ως προς τον τρόπο είσπραξης των ωφελημάτων ή τον δανεισμό, εφαρμόζονται μόνο για ποσά που συσσωρεύονται για μελλοντική υπηρεσία. Τα υφιστάμενα Ταμεία Προνοίας που πληρούν τα ελάχιστα κριτήρια συνεχίζουν να λειτουργούν και αναγνωρίζονται αυτόματα ως εγκεκριμένα σχέδια, χωρίς να χρειάζεται αναδιάρθρωση.

3. Ενίσχυση της αποταμίευσης: ελάχιστες εισφορές και κίνητρα

Πέραν από το πλαίσιο της αυτόματης εγγραφής, τονίζεται, η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα εξαρτηθεί από το ύψος των εισφορών και από τα κίνητρα που θα δοθούν. Αυτά μπορούν να ενταχθούν σε δύο κατηγορίες:

• Συνεισφορά Κράτους: Το κράτος θα μπορούσε να καταβάλλει σταθερή μηνιαία εισφορά στους ατομικούς λογαριασμούς χαμηλόμισθων μελών, στη βάση κριτηρίων. Επιπλέον, θα μπορούσε να καταβάλλει ένα εφάπαξ ποσό κατά τη συνταξιοδότηση σε όσους παραμείνουν μέλη επαγγελματικού σχεδίου για ελάχιστο διάστημα (π.χ. τα τελευταία 15 χρόνια πριν από την ηλικία των 65). Το μέτρο αυτό ενθαρρύνει τη συμμετοχή και την παραμονή στο σχέδιο μέχρι τη συνταξιοδότηση. Δεν επιβαρύνει άμεσα τον ετήσιο κρατικό προϋπολογισμό, δημιουργεί όμως μια μελλοντική υποχρέωση, η οποία θα πρέπει να κοστολογηθεί αναλογιστικά και να προβλεφθεί από τώρα.
• Ελάχιστες εισφορές εργοδοτών και εργαζομένων: Η συμμετοχή με αυτόματη εγγραφή θα μπορούσε να συνδυαστεί με κίνητρα ελάχιστης εισφοράς που θα λαμβάνει υπόψη τις ευαισθησίες και τη δυνατότητα των εργοδοτών να ανταποκριθούν οικονομικά, χωρίς δυσανάλογη επιβάρυνση του συνολικού εργοδοτικού κόστους, με μεγάλη μεταβατική περίοδο και με ικανοποιητικά κίνητρα από το κράτος. Για παράδειγμα, θα μπορούσε μέρος της ΑΤΑ να αποδίδεται ως εισφορά συνταξιοδότησης αντί σαν μισθολογική προσαρμογή. Για σύγκριση, η Ιρλανδία, που εισήγαγε αυτόματη εγγραφή το 2026, ξεκίνησε από 1,5% + 1,5% (συν 0,5% από το κράτος), με στόχο το 6% + 6% (συν 2%) σε δέκα χρόνια.

Στην πράξη, αναφέρει, για έναν εργαζόμενο με πλήρη εργασιακό βίο, κάθε 1% του μισθού που αποταμιεύεται προσθέτει περίπου 2,5–3,5 ποσοστιαίες μονάδες στο ποσοστό αναπλήρωσης του εισοδήματος στη σύνταξη. Μια συνολική εισφορά 6% θα μπορούσε έτσι να προσθέσει περίπου 15–20 μονάδες , ενισχύοντας ουσιαστικά τη συνολική συνταξιοδοτική επάρκεια.

4. Από το εφάπαξ στο συνταξιοδοτικό εισόδημα

• Περιορισμός ανάληψης ωφελημάτων παρά μόνο για συνταξιοδοτικούς σκοπούς π.χ. από την ηλικία κανονικής συνταξιοδότησης του ΤΚΑ, με ευελιξία για μερική ανάληψη και από την ηλικία των 63. Δύναται να εξεταστεί και μερική ανάληψη από μικρότερες ηλικίες (π.χ. 55 με ελάχιστα έτη ασφάλισης) αλλά με φορολογικά αντικίνητρα.
• Τρόπος είσπραξης των ωφελημάτων: αντί για καταβολή 100% εφάπαξ, να περιορίζεται το εφάπαξ (π.χ. στο 25%) και το υπόλοιπο να καταβάλλεται σταδιακά, εντός καθορισμένων ορίων, ώστε να ενισχύεται το συνταξιοδοτικό εισόδημα. Αυτό θα απαιτήσει και ανάλογη φορολογική μεταρρύθμιση.

5. Περιορισμός των διαρροών της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης

Την ίδια ώρα, αναφέρει ότι τα δάνεια και οι πρόωρες εξαργυρώσεις μειώνουν σημαντικά το τελικό συνταξιοδοτικό ωφέλημα. «Η Κύπρος αποτελεί εξαίρεση στην Ευρώπη, καθώς επιτρέπει τον δανεισμό έναντι της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης, πρακτική σπάνια ή απαγορευμένη στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Χρειάζεται αυστηρότερο πλαίσιο για τα δάνεια (χαμηλότερο ανώτατο όριο, συγκεκριμένοι σκοποί, αποπληρωμή μέσω μισθοδοσίας), καθώς και διατήρηση της αποταμίευσης όταν ο εργαζόμενος αλλάζει εργοδότη, με μεταφορά του λογαριασμού αντί για εξαργύρωση», σημειώνει.

Οι διαρροές, αναφέρει, πλήττουν ιδιαίτερα όσους αλλάζουν συχνά εργασία και τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, δηλαδή εκείνους που χρειάζονται περισσότερο τη συνταξιοδοτική αποταμίευση.

6. Ενίσχυση της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης, μέσω μιας ανεξάρτητης και επαρκώς στελεχωμένης εποπτικής αρχής.

Η Aon υποστηρίζει ακόμη ότι η επέκταση της κάλυψης προϋποθέτει μια εποπτική αρχή ανεξάρτητη, με επαρκή στελέχωση και αναλογιστική τεχνογνωσία, που να ασκεί εποπτεία με βάση τον κίνδυνο.

Παράλληλα, σημειώνεται ότι ο τομέας παραμένει έντονα κατακερματισμένος: τα περίπου 730 εθελοντικά ταμεία έχουν κατά μέσο όρο μόλις 60 μέλη το καθένα, υποστηρίζοντας ότι η ενθάρρυνση της συγχώνευσης σε μεγαλύτερα και πολυεργοδοτικά ταμεία μπορεί να μειώσει το κόστος, να βελτιώσει τη διακυβέρνηση και να προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα στα μέλη.

Η Aon εκτιμά ότι ένας ισχυρός δεύτερος και τρίτος πυλώνας κατανέμει καλύτερα τον δημογραφικό κίνδυνο, περιορίζει μακροπρόθεσμα την πίεση στα δημόσια οικονομικά και βελτιώνει ουσιαστικά την επάρκεια των συντάξεων. Η μακροπρόθεσμη αποταμίευση που δημιουργείται μπορεί, επιπλέον, να αποτελέσει σταθερή πηγή επενδύσεων για την κυπριακή οικονομία.

Οι προτάσεις στο 17ο Συνταξιοδοτικό Φόρουμ

Ο δεύτερος συνταξιοδοτικός πυλώνας θα βρεθεί στο επίκεντρο του 17ου Συνταξιοδοτικού Φόρουμ της Aon και της IMH, που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026 στο ξενοδοχείο Hilton στη Λευκωσία, με θέμα «Καλύτερες Συνταξιοδοτικές Αποφάσεις: Καινοτομία, Προστασία, Πρόοδος». Το Φόρουμ θα ανοίξει με χαιρετισμό του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Μαρίνου Μουσιούττα, για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του 2026, ενώ ειδικό πάνελ θα συζητήσει «Ο ρόλος του 2ου Συνταξιοδοτικού Πυλώνα στη στρατηγική Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων της ΕΕ: Τι πρέπει να κάνει η Κύπρος;».

Το πάνελ θα εξετάσει πώς μπορεί η Κύπρος να αυξήσει τη συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών και τη μακροπρόθεσμη συνταξιοδοτική αποταμίευση, ποια φορολογικά και κανονιστικά κίνητρα απαιτούνται, πώς τα συνταξιοδοτικά ταμεία μπορούν να γίνουν σημαντικότερη πηγή μακροπρόθεσμου επενδυτικού κεφαλαίου και ποια συγκεκριμένα βήματα πρέπει να γίνουν τα επόμενα χρόνια. Η συζήτηση έρχεται σε κρίσιμη στιγμή, καθώς ο διάλογος για τα Ταμεία Προνοίας μόλις άνοιξε στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα στα πλαίσια της Συνταξιοδοτικής Μεταρρύθμισης.

«Ακόμη και με τις προτεινόμενες αλλαγές στο ΤΚΑ, η επάρκεια των συντάξεων παραμένει το κυριότερο πρόβλημα του Κυπριακού Συνταξιοδοτικού συστήματος. Η Κύπρος χρειάζεται μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση, με σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές στον 2ο πυλώνα και ανάπτυξη του 3ου πυλώνα, πριν οι πιέσεις γίνουν πιο έντονες», δήλωσε ο Φίλιππος Μαννάρης, Partner και επικεφαλής της Aon Wealth Solutions για την Κύπρο και τη Μέση Ανατολή.