Για βελτίωση στις σχέσεις της Ρωσίας με τη νέα διοίκηση της Συρίας μίλησε στο politis.com.cy η πολιτική αναλύτρια με ειδίκευση στα θέματα της Μέσης Ανατολής, Ευανθία Κουλουριώτη, επισημαίνοντας τα λάθη της Δύσης απέναντι στη Δαμασκό.
«Στις 12 αυτού του μήνα», σημείωσε, «το συριακό πρακτορείο ειδήσεων SANA ανέφερε τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σύρου προέδρου Άχμαντ αλ-Σαράα, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Πούτιν συνεχάρη τον αλ-Σαράα για την προεδρία κατά τη μεταβατική φάση. Οι δύο ηγέτες συζήτησαν επίσης τη στρατηγική σχέση μεταξύ της Συρίας και της Ρωσίας».
Η στάση της Μόσχας απέναντι στον Άσαντ
Η κ. Κουλουριώτη αναφέρθηκε στη στάση που κράτησε η Μόσχα απέναντι στον Άσαντ κατά την έναρξη της στρατιωτικής επιχείρησης της συριακής ένοπλης αντιπολίτευσης από την Ιντλίμπ στις 27 Νοεμβρίου του περασμένου έτους. «Η περιορισμένη», τόνισε, «συμμετοχή ρωσικών πολεμικών αεροσκαφών στην επιχείρηση υποστήριξης του Άσαντ ανέδειξε την απροθυμία της Μόσχας να συνεχίσει να υποστηρίζει τη διατήρηση του Άσαντ στην εξουσία μετά από σχεδόν εννέα χρόνια άμεσης ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης στη Συρία». Φυσικά, όπως είπε, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποστράγγισε τις στρατιωτικές δυνατότητες της Μόσχας να υποστηρίξει στρατιωτικά το καθεστώς Άσαντ, αλλά αυτή δεν είναι η πλήρης εικόνα.
«Πρακτικά μιλώντας», πρόσθεσε, «η Μόσχα θα μπορούσε να είχε στείλει κάποιες αεροπορικές μοίρες μέσα σε λίγες ώρες στην αεροπορική της βάση στο Χμεϊμίμ από την πρώτη ημέρα της προέλασης της συριακής ένοπλης αντιπολίτευσης. Ο ρωσικός στρατός θα μπορούσε επίσης να είχε χρησιμοποιήσει τα πολεμικά του πλοία στη Μεσόγειο ή ακόμη και εκείνα στη Μαύρη Θάλασσα για να ενισχύσει τις δυνάμεις του Άσαντ απέναντι στην προέλαση της αντιπολίτευσης. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η Μόσχα δεν ήταν πρόθυμη να το πράξει».
«Στο ίδιο πλαίσιο», συνέχισε, «και σύμφωνα με όσα επιβεβαιώνουν πηγές ασφαλείας, η Τεχεράνη είχε τουλάχιστον απαιτήσει από τη Ρωσία να εξασφαλίσει εγγυήσεις από την ισραηλινή πλευρά ότι δεν θα στοχοποιούσε τις δυνάμεις της που θα μπορούσαν να εισέλθουν στη Συρία από το Ιράκ ή αυτές που θα έφταναν από αέρος. Ωστόσο, η Μόσχα δεν ανταποκρίθηκε στο ιρανικό αίτημα. Έτσι, μπορεί να ειπωθεί ότι η ρωσική ηγεσία, η οποία αποτέλεσε θεμελιώδη παράγοντα για τη διατήρηση του Άσαντ στην εξουσία από το φθινόπωρο του 2015, δεν έβλεπε πλέον το όφελος αυτού του ρόλου, μια αλλαγή της ρωσικής πολιτικής που αποδεικνύεται από την εγκατάλειψη του Άσαντ από τον Πούτιν».
Ακολούθως αναφέρθηκε στην απόφαση της Μόσχας να φιλεξενήσει τον Άσαντ, την οικογένειά του και έναν αριθμό στρατιωτικών και αξιωματικών ασφαλείας στο έδαφός της. «Το βήμα αυτό», σημείωσε, «υιοθετήθηκε για τρεις λόγους:
- Πρώτον, η Μόσχα δεν θέλει να χάσει τη φήμη της ως προστάτης δικτατοριών, καθώς αρκετοί ηγέτες στην Αφρική παρακολουθούν την κατάσταση στη Συρία και βασίζονται στη ρωσική προστασία.
- Δεύτερον, ο Άσαντ, η οικογένειά του και αρκετοί Σύροι στρατηγοί του στρατού του έχουν επενδύσεις, καταθέσεις και εμπορικές συναλλαγές στη ρωσική αγορά και η Μόσχα έχει αυτή τη στιγμή μεγάλη ανάγκη από οποιαδήποτε χρήματα για να στηρίξει τη ρωσική οικονομία.
- Τρίτον, η Μόσχα θέλει να διατηρήσει τον Άσαντ ως πολύτιμο διαπραγματευτικό χαρτί, είτε με τη νέα συριακή κυβέρνηση είτε ακόμη και με διεθνή κόμματα που έχουν δεσμούς με τον Άσαντ και δεν θέλουν να αποκαλυφθούν οι λεπτομέρειες αυτών των σχέσεων».
Πρόσθεσε δε ότι διαφαίνεται πως η Ρωσία, «λίγες ημέρες πριν από την πτώση του Άσαντ, είχε πάρει την απόφασή της και είχε ήδη αρχίσει να χτίζει διαύλους επικοινωνίας με τη συριακή αντιπολίτευση, αρχικά μέσω της τουρκικής πύλης».
Ο ρόλο της Τουρκίας
Η κ. Κουλουριώτη επεσήμανε τον σημαντικό ρόλο που διαδραμάτισε Άγκυρα κατά τις πρώτες ημέρες μετά την πτώση του Άσαντ στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ της Μόσχας και της νέας συριακής διοίκησης. «Αυτό», υποστήριξε, «περιλάμβανε τον συντονισμό των κινήσεων των ρωσικών δυνάμεων που εξακολουθούσαν να βρίσκονται σε διάφορες τοποθεσίες στο συριακό έδαφος και στη συνέχεια την εξασφάλιση της προστασίας των κύριων ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στο Χμεϊμίμ και στην Ταρτούς».
Γιατί μαλάκωσε η στάση του Άχμαντ αλ-Σαράα απέναντι στη Ρωσία
Ωστόσο, όπως είπε, «με την πάροδο του χρόνου, κατέστη σαφές ότι ο Άχμαντ αλ-Σαράα και η διοίκησή του δεν επιθυμούσαν να επαναφέρουν τις σχέσεις με τη Ρωσία στην πρότερη κατάστασή τους. Η στάση αυτή βασιζόταν στο γεγονός ότι η Μόσχα διαδραμάτισε αρνητικό ρόλο στην προστασία του Άσαντ, γεγονός που οδήγησε σε εκτεταμένη δυσαρέσκεια μεγάλη μερίδα του συριακού πληθυσμού, αφενός, και αφετέρου, ο Άχμαντ αλ-Σαράα δεν ήθελε να χαλάσει την ατμόσφαιρα με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ, οι οποίες είχαν καταστήσει σαφές ότι απέρριπταν κάθε ρωσικό ρόλο ή στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Η θέση του Άχμαντ αλ-Σαράα αντικατοπτρίστηκε σε συγκεκριμένες ενέργειες, όπως το να εμποδίσει πολλά ρωσικά πλοία να φθάσουν στη βάση της Ταρτούς και να αρνηθεί να συναντηθεί με τον Ρώσο πρέσβη στη Δαμασκό. Ωστόσο, αυτή η σταθερή στάση του Άχμαντ αλ-Σαράα και της κυβέρνησής του άρχισε να μαλακώνει σιγά-σιγά λόγω των αυξανόμενων προκλήσεων σε θέματα ασφάλειας, οικονομίας και διπλωματίας που αντιμετώπιζε η νέα κυβέρνηση».
Η στάση της Δύσης
«Από την πρώτη κιόλας ημέρα της πτώσης του Άσαντ, άρχισαν να φτάνουν στη Δαμασκό μηνύματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση που απαιτούσαν από τη νέα συριακή κυβέρνηση να απωθήσει τις ρωσικές δυνάμεις από τη Συρία και να κλείσει τις βάσεις τους ως προϋπόθεση για την εξομάλυνση των σχέσεων», δήλωσε η κ. Κουλουριώτη. «Τα μηνύματα αυτά», πρόσθεσε, «επιβεβαιώθηκαν κατά την επίσκεψη των υπουργών Εξωτερικών της Γαλλίας και της Γερμανίας στη Δαμασκό, με τις ΗΠΑ να επαναλαμβάνουν την ίδια στάση».
Ακολούθως ανέφερε ότι ο καιρός περνούσε και η νέα συριακή κυβέρνηση αντιμετώπιζε αυξανόμενες οικονομικές προκλήσεις και προκλήσεις ασφαλείας, ενώ οι δυτικές πρωτεύουσες άρχισαν να εισάγουν πρόσθετους όρους για την άρση των οικονομικών κυρώσεων, ξεκινώντας από την ανάγκη εκπροσώπησης των μειονοτήτων στη μεταβατική κυβέρνηση, την ενίσχυση του ρόλου των γυναικών και καταλήγοντας στη διατήρηση της υποστήριξης των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) στην ανατολική Συρία.
«Αν και οι οικονομικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Συρία τα τελευταία δεκατρία χρόνια», ανέφερε η κ. Κουλουριώτη, «δικαιολογούνταν ως ένας τρόπος πίεσης προς τον Άσαντ, σήμερα χρησιμοποιούνται ως χαρτί εκβιασμού για τη νέα συριακή κυβέρνηση, επιδεινώνοντας τις οικονομικές δυσκολίες για τον συριακό λαό, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει με την πάροδο του χρόνου σε σοβαρές προκλήσεις για την ασφάλεια τόσο της Συρίας όσο και της περιοχής. Αυτή η ευρωπαϊκή και αμερικανική πολιτική, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί έναν θεμελιώδη λόγο για να ωθηθεί η Δαμασκός να αποκαταστήσει και πάλι τις σχέσεις της με τη Μόσχα».
Η οικονομική κατάρρευση της Συρίας
Η κ. Κουλουριώτη επεσήμανε τα προβλήματα της συριακής οικονομίας, λέγοντας ότι «το 2023, το μέγεθος της συριακής οικονομίας έφτασε στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια, μια δραματική μείωση από τα 67 δισεκατομμύρια δολάρια το 2010. Αυτή η οικονομική κατάρρευση έχει επηρεάσει σοβαρά τη συριακή κοινωνία, με το 90% του πληθυσμού να ζει πλέον κάτω από το όριο της φτώχειας. Βέβαια, όπως όλοι γνωρίζουν, η Συρία, η οποία υπέφερε από έναν πόλεμο που διήρκεσε περίπου δεκατρία χρόνια, σήμερα έχει απομείνει μόνο το 20% των υποδομών της».
«Αυτή η δεινή οικονομική πραγματικότητα», τόνισε, «απαιτεί επείγουσα διεθνή δράση, τουλάχιστον για να αρχίσει η ανοικοδόμηση βασικών υποδομών, όπως νοσοκομεία, σχολεία και το δίκτυο ηλεκτροδότησης, παράλληλα με τη βοήθεια σε τρόφιμα και καύσιμα. Όλη αυτή η υποστήριξη απαιτεί ουσιαστικά την άρση των ευρωπαϊκών και αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων».
Το νόμισμα της Συρίας
«Παρά τη σημασία των πιο πάνω εμποδίων, υπάρχει ένα πιο πιεστικό ζήτημα για τη νέα συριακή διοίκηση, το οποίο αφορά το συριακό νόμισμα», σημείωσε η κ. Κουλουριώτη. «Σχεδόν ένα εκατομμύριο κυβερνητικοί υπάλληλοι του συριακού κράτους λαμβάνουν τους μισθούς τους σε συριακές λίρες», πρόσθεσε.
Εξήγησε δε ότι «λόγω των οικονομικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση τον Σεπτέμβριο του 2011, η Δαμασκός δεν μπορούσε να κόψει πλέον το νόμισμα της στην Αυστρία, όπου τυπωνόταν βάσει σύμβασης με την Αυστριακή Κεντρική Τράπεζα από το 2008. Οι κυρώσεις αυτές ώθησαν το καθεστώς Άσαντ να αναζητήσει μια εναλλακτική λύση, η οποία ήταν η Μόσχα».
«Από την άνοιξη του 2012», πρόσθεσε, «μια ρωσική κρατική εταιρεία άρχισε να τυπώνει το συριακό νόμισμα για λογαριασμό του συριακού κράτους. Κατά συνέπεια, με την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η νέα διοίκηση αντιμετώπισε ένα μεγάλο δίλημμα. Χρειαζόταν τη συριακή λίρα για να στηρίξει την αγοραστική δύναμη και να πληρώσει τους μισθούς των υπαλλήλων, όμως λόγω των ευρωπαϊκών και αμερικανικών κυρώσεων δεν μπορεί να την τυπώσει στην Ευρώπη ή αλλού. Αυτό αποτέλεσε σημαντικό κίνητρο για τη νέα συριακή διοίκηση να επανεκτιμήσει τις σχέσεις της με τη Μόσχα».
Τρεις μεγάλες απειλές για την ασφάλεια της Δαμασκού
Σε ό,τι αφορά τα θέματα ασφάλειας η Δαμασκός αντιμετωπίζει σήμερα τρεις μεγάλες απειλές, επεσήμανε η κ. Κουλουριώτη.
«Η πρώτη», όπως είπε, «αφορά τους Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις στην ανατολική Συρία» Τόνισε δε ότι φαίνεται να υπάρχει μια συνεννόηση μεταξύ της Άγκυρας και της Ουάσινγκτον από τη μία πλευρά και μεταξύ της Άγκυρας και της ηγεσίας του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) από την άλλη.
Η κ. Κουλουριώτη δήλωσε ότι η δεύτερη απειλή για τη Δαμασκό είναι το Ιράν και οι σύμμαχοί του και η τρίτη είναι το ISIS. «Αξίζει να σημειωθεί», όπως είπε, «ότι η συριακή ασφάλεια ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες τη σύλληψη του ηγέτη του ISIS Αμπού αλ-Χαρίθ αλ-Ιράκι. Αυτό που καθιστά τη σύλληψη αυτή ιδιαίτερα σημαντική είναι η θέση του συγκεκριμένου ηγέτη, καθώς είναι ο υπεύθυνος της οργάνωσης για την επίβλεψη του φακέλου των νεοεισερχομένων και διετέλεσε αναπληρωτής υπεύθυνος για την προετοιμασία τρομοκρατικών επιθέσεων».
«Η παρουσία του Αμπού αλ-Χαρίθ στη Συρία», σημείωσε η κ. Κουλουριώτη, «είναι μια ένδειξη ότι το ISIS έχει αρχίσει να ανασυγκροτεί την επιρροή του στη χώρα, εκμεταλλευόμενο αφενός τη σοβαρή οικονομική κατάσταση που βιώνει σήμερα η Συρία, η οποία διευκολύνει τη στρατολόγηση νέων στοιχείων, και αφετέρου το περιβάλλον ασφαλείας που βρίσκεται ακόμη σε φάση οικοδόμησης».
Ακολούθως είπε ότι όλες οι πιο πάνω προκλήσεις αυτές έχουν αρχίσει να επηρεάζουν τις περιφερειακές και διεθνείς στρατηγικές του αλ Σαράα και της κυβέρνησής του, κυρίως τη σχέση με τη Μόσχα.
Η αποκατάσταση της επικοινωνίας με τη Μόσχα
Το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της επικοινωνίας με τη Μόσχα έγινε στις 23 Ιανουαρίου, όταν υπουργός Εξωτερικών της Λευκορωσίας έφτασε στη Δαμασκό για να συναντηθεί με τον αλ Σαράα, ανέφερε η κ. Κουλουριώτη. «Πέντε ημέρες αργότερα», πρόσθεσε, «ο Ρώσος αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Μιχαήλ Μπογκντάνοφ έφτασε στη Δαμασκό», οποίος αποτελεί για χρόνια ο απεσταλμένος του Πούτιν στον Άσαντ και είναι εξοικειωμένος με τη συριακή πραγματικότητα. «Η συνάντηση», σημείωσε, «χρησίμευσε για μια άμεση διαπραγμάτευση των όρων και των απαιτήσεων της κάθε πλευράς για την αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Δεν ήταν ούτε θετική ούτε αρνητική, αλλά διαμόρφωσε μια βάση συνεννόησης μεταξύ των δύο πλευρών».
Η κ. Κουλουριώτη ανέφερε ότι συνεχίστηκαν οι διπλωματικές επαφές, με αποτέλεσμα την επαφή του Πούτιν με τον αλ Σαράα και τελικά την άφιξη παρτίδας συριακής λίρας στην Κεντρική Τράπεζα της Συρίας από τη Ρωσία.
Η λανθασμένη ευρωπαϊκή πολιτική
Ο Άσαντ έπεσε μέσα σε 12 ημέρες, καθιστώντας σαφές σε ολόκληρο τον κόσμο ότι η απομάκρυνση αυτού του δικτατορικού καθεστώτος, το οποίο διέπραξε τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα του 21ου αιώνα, δεν ήταν τόσο περίπλοκη όσο ισχυρίζονταν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ, ανέφερε η κ. Κουλουριώτη. «Ο Άσαντ», όπως είπε, «έπεσε λίγες ημέρες αφότου η Ευρωπαϊκή Ένωση επανάφερε τη διπλωματική της αποστολή στη Δαμασκό, προετοιμάζοντας την αποκατάσταση των σχέσεων με έναν από τους στενότερους συμμάχους της Μόσχας στον κόσμο».
Ακολούθως υποστήριξε ότι η απώλεια της Δαμασκού από τη Ρωσία όσον αφορά τη διεθνή επιρροή της, ιδίως στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, ήταν αναμφίβολα ένα σημαντικό γεωπολιτικό πλήγμα. Διερωτήθηκε δε αν όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση εκμεταλλεύτηκε σωστά αυτή την απώλεια, λέγοντας πως «όχι, δεν το έπραξε». Αντίθετα, όπως είπε, «οι δυτικές πρωτεύουσες άρχισαν να θέτουν εμπόδια και να ασκούν πιέσεις στη νέα συριακή κυβέρνηση, μέχρι να την ωθήσουν να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία». Εξέφρασε δε την εκτίμηση ότι ενδέχεται σύντομα να ανακοινωθεί η επαναλειτουργία της ρωσικής ναυτικής βάσης στην Ταρτούς.
«Ενώ», όπως ανέφερε, «ο φάκελος των Σύρων προσφύγων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει γίνει ένα από τα σημαντικότερα προεκλογικά θέματα, αντί η Ένωση να στηρίξει την ανοικοδόμηση της Συρίας για να τερματιστεί αυτή η κρίση και να ενθαρρύνει την επιστροφή τους στη χώρα τους, συνεχίζει να επιβάλλει οικονομικές κυρώσεις στη Συρία και αποφεύγει κάθε συζήτηση για τη συμβολή στις προσπάθειες ανοικοδόμησης. Τελικά, μπορούμε να πούμε ότι οι πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης έρχονται σε αντίθεση με τις δηλώσεις των αξιωματούχων της. Η λανθασμένη και ασυνεπής πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συρία, κατά τη γνώμη μου, είναι παρόμοια με την πολιτική της για την Ουκρανία, δυστυχώς».
ΗΠΑ και Ρωσία
Αναφερόμενη στη στάση της Ουάσινγκτον απέναντι στη Συρία, η κ. Κουλουριώτη είπε ότι «παρά τα κάποια θετικά σημάδια που ήρθαν από την κυβέρνηση Μπάιντεν λίγο πριν να λήξει η θητεία της και τη μερική άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Συρίας, η κυβέρνηση Τραμπ, η οποία είχε επιβεβαιώσει την πρόθεσή της να αποσύρει τις δυνάμεις της από την ανατολική Συρία, δεν αντιμετώπισε τον συριακό φάκελο ως προτεραιότητα, ενώ οι τελευταίες δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών πριν από λίγες ημέρες προκάλεσαν ανησυχίες στη νέα συριακή κυβέρνηση».
«Από την άλλη πλευρά», τόνισε, «η διοίκηση αλ Σαράα παρακολουθεί τις πρόσφατες επαφές ΗΠΑ-Ρωσίας, οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην επίτευξη μιας λύσης που θα τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία και θα αποκαταστήσει τις σχέσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας. Ως αποτέλεσμα, η νέα συριακή διοίκηση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν χρειάζεται να διακόψει τις σχέσεις της με τη Μόσχα, αφού η Δύση εργάζεται για την αποκατάσταση των σχέσεων της μαζί της».
Η ρεαλιστική προσέγγιση της Δαμασκού
Καταλήγοντας η κ. Κουλουριώτη ανέφερε πως «η νέα συριακή κυβέρνηση υιοθετεί μια ρεαλιστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση των εσωτερικών, περιφερειακών και διεθνών προκλήσεων, μια πολιτική που εφαρμόζει και στις σχέσεις της με τη Μόσχα. Ενώ η Δύση απαιτούσε από τη Δαμασκό να είναι εχθρική προς τη Μόσχα, η ίδια κινείται προς την ανοικοδόμηση των σχέσεών της με τη Ρωσία. Φυσικά, οι σχέσεις μεταξύ του συριακού κράτους και της Ρωσίας δεν θα είναι οι ίδιες με αυτές που ήταν την εποχή του Μπασάρ αλ Άσαντ, αλλά σε αυτό το στάδιο όλα τα σενάρια παραμένουν ανοιχτά. Η Συρία ανοικοδομείται πολιτικά, σε επίπεδο ασφάλειας και στρατιωτικά. Είτε η Δύση θα είναι εταίρος και υποστηρικτής, είτε άλλα μέρη θα εκμεταλλευτούν αυτό το κενό. Φαίνεται ότι η Ρωσία έχει αρχίσει να αναλαμβάνει δράση προς αυτή την κατεύθυνση».
