Sevgul Uludag
Τηλ: 99 966518
Μια από τις πιο αξιόλογες ακτιβίστριες στην Κύπρο που με βοηθά όλα αυτά τα χρόνια σχετικά με τους «αγνοούμενους» είναι η Μαρία Χρυσάνθου. Αρκετές φορές με πήγε σε χωριά όταν δεν μπορούσα να ταξιδέψω μόνη μου, φρόντισε να μου μεταφράσει όταν έκανα συνεντεύξεις με κάποιους Ελληνοκύπριους που δεν μιλούσαν αγγλικά, μου μετέφρασε κείμενα που δεν μπορούσα να διαβάσω και πάντα ήταν εκεί σαν δύναμη ζωής, δίνοντάς μου αυτοπεποίθηση να ζητήσω βοήθεια όταν τη χρειάζομαι, χωρίς κανέναν δισταγμό. Όπως ξέρετε, δεν είναι εύκολο να χτιστεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, ιδιαίτερα από μια άλλη κοινότητα. Πρόσφατα συμμετείχε στη διοργάνωση μιας κατασκήνωσης νέων στο νέο κοινοτικό κέντρο στο χωριό Κορμακίτης. Η κατασκήνωση ήταν για νέους Κύπριους και η Μαρία δούλεψε μαζί με μια άλλη αγαπημένη μας φίλη, την Αρετή Χατζηγεωργίου, για να δημιουργήσουν έναν ουσιαστικό χώρο για τους νέους, ώστε να μάθουν αυτά που δεν μπορούσαν να μάθουν στο σχολείο: Την αλήθεια, που τους έκρυβαν και στις δύο πλευρές του νησιού μας οι κυρίαρχες ελίτ. Έχοντας κάνει ένα υπέροχο εργαστήριο για τους «αγνοούμενους», της ζήτησα να αποτυπώσει τις εντυπώσεις και τις ιδέες της στο χαρτί για τις σελίδες μου στις εφημερίδες Yeniduzen και «Πολίτης». Όχι μόνο έγραψε τις εντυπώσεις της, αλλά πήρε και παραγράφους από τις επιστολές που έγραψαν οι Κύπριοι νέοι που συμμετείχαν στην καλοκαιρινή κατασκήνωση του Προγράμματος Φιλίας Κύπρου (Cyprus Friendship Programme – CFP) σε δύο «αγνοούμενους» - ο ένας ήταν ο Ismail Ismail, ένας Τουρκοκύπριος «αγνοούμενος» από το 1964 και ο άλλος ο Αντώνης Ευθυμίου, «αγνοούμενος» από το 1974. Οι συγγενείς τους, οι οποίοι ανήκουν στη μοναδική δικοινοτική οργάνωση συγγενών αγνοουμένων και θυμάτων πολέμου που ονομάζεται «Μαζί μπορούμε!», συναντήθηκαν με τους νέους και τους μίλησαν για τα συναισθήματα, τον πόνο και τις ιδέες τους. Σήμερα θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας αυτά που έγραψε η Μαρία Χρυσάνθου.
Τι έγραψε η Μαρία
Οι καλοκαιρινές κατασκηνώσεις των νέων υποτίθεται ότι είναι για διασκέδαση και χαρά, και σίγουρα υπήρχαν πολλά και από τα δύο στην κατασκήνωση που πραγματοποιήθηκε στο χωριό Κορμακίτης αυτό το καλοκαίρι. Αλλά οι 11 νεαροί ελληνόφωνοι και τουρκόφωνοι Κύπριοι που συμμετείχαν, σίγουρα έζησαν πολύ περισσότερα. Γιατί δεν είναι συχνό φαινόμενο οι Κύπριοι νέοι να έρχονται αντιμέτωποι με αλήθειες που παραλείπονται προσεκτικά από τα σχολικά προγράμματα και με ιστορίες που δεν θα φτάσουν ποτέ στα βιβλία ιστορίας ή στην τάξη. Και ίσως μια από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες που τους άλλαξε τη ζωή κατά τη διάρκεια αυτής της βδομάδας, ήταν η συνάντηση με συγγενείς των ανθρώπων που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε «αγνοούμενους», αλλά την ίδια στιγμή δεν εμβαθύνουμε ποτέ περισσότερο από την επίσημη ρητορική και προπαγάνδα, που στοχεύει στη διατήρηση και αναπαραγωγή του μίσους και της εχθρότητας μεταξύ του κυπριακού λαού.
Οι «αγνοούμενοι» είναι σίγουρα το πιο οδυνηρό κεφάλαιο της κυπριακής τραγωδίας, γιατί δεν αφορά μόνο όσους χάθηκαν στις οδυνηρές δεκαετίες της σύγκρουσης, αλλά συνεχίζει να βασανίζει τις ζωές των οικογενειών και των αγαπημένων τους προσώπων. Ωστόσο, είναι ένα θέμα που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται κυρίως για την παράταση του μίσους και των εθνικιστικών συναισθημάτων, αντί να συνειδητοποιούνται οι πραγματικές, οδυνηρές συνέπειες του πολέμου και να ενισχύεται η επιθυμία και η αποφασιστικότητα για ειρήνη. Στον Κορμακίτη, ωστόσο, το Πρόγραμμα Φιλίας Κύπρου και οι εμπλεκόμενοι εκπαιδευτικοί έκαναν το γενναίο βήμα να φέρουν τους νέους αντιμέτωπους με τα πραγματικά χρώματα αυτού του ανθρωπιστικού προβλήματος, τα οποία δεν είναι ούτε «μπλε» ούτε «κόκκινα» και τα οποία δεν μπορούν να καλυφθούν κάτω από καμία σημαία. Μέσα από τις ιστορίες δύο μόνο από τους εκατοντάδες αγνοούμενους ελληνόφωνους και τουρκόφωνους Κύπριους από τις δεκαετίες του 1960 και 1970, όπως τις διηγήθηκαν οι συγγενείς τους, αλλά και μέσα από την προβολή του ντοκιμαντέρ «Το Μαντήλι- Mendil» που βασίζεται στην αληθινή ιστορία του βιβλίου της Leyla Kiralp «Το Άσπρο Βρεγμένο Μαντήλι που Μοιραστήκαμε», οι νεαροί Κύπριοι συνειδητοποίησαν ότι ολόκληρη η αλήθεια δεν έχει ποτέ ειπωθεί από επίσημα χείλη από τις δύο πλευρές.
Οι δύο «αγνοούμενοι»
Ο Ismail, αγνοούμενος από το 1964, άφησε πίσω του μια νεαρή οικογένεια και έναν τρίχρονο γιο που μεγάλωσε με τον πόνο ότι δεν γνώρισε ποτέ τον πατέρα του. Ο Αντώνης, αγνοούμενος από το 1974, άφησε ένα μεγάλο κενό στη ζωή των γονιών και των αδελφών του. Ο γιος του Ismail, Yusuf Chaylar και ο αδελφός του Αντώνη, Χρίστος Ευθυμίου, μίλησαν στους νεαρούς συμμετέχοντες για τα αγαπημένα τους πρόσωπα και τον μακρύ αγώνα για να διευκρινιστεί η τύχη τους. Μίλησαν για τον πόνο που τους έφερε κοντά, για το γεγονός ότι η απώλειά τους τους έκανε ακόμα πιο αποφασισμένους να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον και να αγωνιστούν για την ειρήνη. Δύο θέσεις προστέθηκαν στην ομάδα των μαθητών, των καθηγητών και των ομιλητών μας στην ημερίδα. Κάθε μία με το όνομα των δύο αγνοούμενων, αλλά πάντα παρόντων στην ιστορία της κυπριακής τραγωδίας, Ismail και Αντώνης.
Στην τελετή λήξης της κατασκήνωσης/εργαστηρίου διάρκειας μιας βδομάδας, που πραγματοποιήθηκε στην πλατεία του χωριού και την οποία παρακολούθησαν γονείς, φίλοι και κάτοικοι της περιοχής, οι νεαροί συμμετέχοντες έγραψαν τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους, απευθυνόμενοι απευθείας στον Ismail και τον Αντώνη, δεσμευόμενοι, παρά τις αντιξοότητες, να αγωνιστούν για την ειρήνη, ώστε οι ψυχές τους να αναπαυθούν πραγματικά εν ειρήνη και να μην περάσει κανείς στο νησί τα ίδια δεινά που βίωσαν αυτοί και οι οικογένειές τους. Ακολουθούν μερικά αποσπάσματα από τις επιστολές που έγραψαν οι νέοι προς τον Ismail και τον Αντώνη.
«ΑΝΕΙΠΩΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΟΙΝΟΥ ΠΟΝΟΥ»
«Αγαπητοί Ismail και Αντώνη,
Μάθαμε πολλά κατά τη διάρκεια αυτής της βδομάδας που πέρασε. Προσπαθήσαμε να μάθουμε ο ένας τη γλώσσα του άλλου. Προσπαθήσαμε να μάθουμε για τις κοινότητες που αποτελούν τους ανθρώπους του νησιού μας, την ελληνική, την τουρκική, τη μαρωνίτικη, την αρμενική και τη λατινική κοινότητα. Μάθαμε για τις ανείπωτες ιστορίες του κοινού πόνου που μοιραζόμαστε και για τους ανθρώπους εκείνους που κατάφεραν να ξεπεράσουν την προσωπική απώλεια και να έχουν το θάρρος να αγωνιστούν για την ειρήνη ενάντια σε όλες τις αντιξοότητες.».
«Ο ΠΟΝΟΣ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΚΟΙΝΟΣ»
«Αγαπητοί Αντώνη και Ismail,
Σας «γνωρίσαμε» για πρώτη φορά στα σχολικά μας βιβλία, διδασκόμενοι για τη σύγκρουση στην Κύπρο. Αλλά μόλις σήμερα ακούσαμε τις προσωπικές σας ιστορίες και μάθαμε από τους συγγενείς σας για τον μακρύ αγώνα που έκαναν για να μάθουν τι σας είχε συμβεί. Σας αρνήθηκαν το δικαίωμα σε τόπο ανάπαυσης, ακριβώς επειδή η ανεύρεση των οστών σας ήταν απόδειξη εγκλημάτων που παραμένουν ατιμώρητα και σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένα. Ο αδελφός σου, Χρίστος Ευθυμίου, και ο γιος σου, Yusuf Chaylar, μοιράστηκαν τις ιστορίες σας και τον πόνο τους. Έναν πόνο που εκμεταλλεύεται η πολιτική μας ηγεσία και το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Η μάθηση είναι σημαντική, αλλά σήμερα μάθαμε ότι η «απομάθηση» και η αμφισβήτηση της γνώσης που παρουσιάζεται ως «αλήθεια», είναι ακόμα πιο σημαντική. Ο Χρίστος και ο Yusuf μας έδειξαν πως ο πόνος τους είναι κοινός και πως αν οι ιστορίες τους ειπωθούν σωστά, θα οδηγήσουν όχι σε μεγαλύτερο διχασμό, αλλά σε ειρήνη και ενότητα.».
«Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΔΙΚΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ»
«Αγαπητοί Ismail και Αντώνη,
Η μεγαλύτερη αδικία που έχει διαπραχθεί ποτέ στο Κυπριακό είναι το γεγονός ότι τα εκπαιδευτικά μας συστήματα, μας κάνουν σκόπιμα να πιστεύουμε, όχι μόνο ότι η ειρήνη στην Κύπρο είναι αδύνατη, αλλά και ότι εμείς – οι νέες γενιές – δεν έχουμε καμία αρμοδιότητα για την επίτευξή της.».
«ΥΠΟΣΧΟΜΑΣΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΠΕΡΗΦΑΝΟΥΣ»
«Αγαπητοί Αντώνη και Ismail,
Σας υποσχόμαστε να κάνουμε τα βήματα που δεν σας δόθηκε ποτέ η ευκαιρία να κάνετε. Να περπατήσουμε για να μπορέσετε να τρέξετε. Σας υποσχόμαστε να σας κάνουμε περήφανους ώστε οι ψυχές σας να αναπαυθούν πραγματικά εν ειρήνη.».
«ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΦΥΤΕΨΟΥΝ ΤΟ ΜΙΣΟΣ»
«Αγαπητοί, Ismail και Αντώνη,
Εδώ, η νέα γενιά, ανεπηρέαστη από τις προσπάθειες της σύγχρονης κοινωνίας να κατηχήσει και να φυτέψει το μίσος στο μυαλό της, ήρθε να βιώσει και να αγαπήσει ανεκτίμητες αναμνήσεις, συμμετέχοντας σε βαθιές, προσωπικές συζητήσεις που δεν θα συζητούνταν πουθενά αλλού.».
«ΟΙ ΑΝΟΙΧΤΕΣ ΠΛΗΓΕΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΟΥΛΩΘΟΥΝ»
«Αγαπητοί Αντώνη και Ismail,
Αρνούμαι να μην πιστέψω σε μια ενωμένη και ειρηνική Κύπρο, γιατί οι ιστορίες του πόνου και της αδικίας μας είναι ανοιχτές πληγές που χρειάζονται επίλυση για να επουλωθούν. Μόνο μέσα από μια εκπαίδευση που πιστεύει στην ειρήνη μπορούμε να τροφοδοτήσουμε τις συνεχιζόμενες ιστορίες μας, όχι σε περαιτέρω μίσος και διαίρεση, αλλά σε δράση που οδηγεί στην ειρήνη.».
«ΜΟΝΟ ΕΝΑ ΜΗΝΥΜΑ.»
«Αγαπητοί Ismail και Αντώνη,
Σας ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας σε αυτή την κατασκήνωση και αν υπάρχει ένα μήνυμα που θέλω να τονίσω, αυτό είναι Peace, Ειρήνη, Barış!»
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΡΕΤΗ ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ.
Το μόνο που θα μπορούσαμε να ευχηθούμε είναι τα σχολεία και οι εκπαιδευτικοί και στις δύο πλευρές του διαχωρισμού να αναλάβουν τέτοιες πρωτοβουλίες, γιατί είναι ο μόνος τρόπος για να εξασφαλίσουμε ένα ειρηνικό μέλλον για τη νέα γενιά των Κυπρίων και τις επόμενες γενιές. Ιδιαίτερες ευχαριστίες πρέπει να δοθούν στην εκπαιδευτικό Αρετή Χατζηγεωργίου, η οποία ήταν η εμπνεύστρια, η διοργανώτρια και η ραχοκοκαλιά αυτής της κατασκήνωσης, της πρώτης που φιλοξενήθηκε στο Κέντρο Συνεργασίας Κορμακίτη με στόχο να υπηρετήσει τη συμφιλίωση και τη συνύπαρξη του πολυκοινοτικού τοπίου της Κύπρου, σε μια ενωμένη ευρωπαϊκή χώρα και με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον για πρόοδο, ανάπτυξη και συνεργασία».
