Σε μετωπική σύγκρουση οδηγούνται Υπουργείο Εσωτερικών και Ένωση Δήμων για το ύψος και τον τρόπο υπολογισμού της κρατικής χορηγίας προς τους δήμους, με τις δύο πλευρές να παρουσιάζουν εκ διαμέτρου διαφορετική ανάγνωση των οικονομικών δεδομένων και των επιπτώσεων της νέας χρηματοδοτικής φόρμουλας.
Το διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης Δήμων, αφού αξιολόγησε την πρόταση του Υπουργείου Εσωτερικών για τον μηχανισμό αναπροσαρμογής της κρατικής χορηγίας, την έκρινε μη ικανοποιητική και αποφάσισε τη λήψη κλιμακωτών μέτρων αντίδρασης, με πρώτο μέτρο την πραγματοποίηση τρίωρης στάσης διαμαρτυρίας στις 3 Αυγούστου.
Η διαφωνία μεταξύ των δύο πλευρών δεν περιορίζεται μόνο στο ύψος της ετήσιας κρατικής χρηματοδότησης, αλλά επεκτείνεται στη φιλοσοφία του νέου μοντέλου χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η κυβέρνηση, μέσω του Υπουργείου Εσωτερικών, υποστηρίζει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει ενισχυθεί οικονομικά σε πρωτοφανή επίπεδα, με την κρατική στήριξη να έχει διπλασιαστεί σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Στον αντίποδα, οι δήμοι υποστηρίζουν ότι η κυβερνητική σύγκριση βασίζεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κρατική χορηγία είχε περιοριστεί σημαντικά λόγω της οικονομικής κρίσης και δεν αποτυπώνει τη σημερινή πραγματική ανάγκη χρηματοδότησης. Παράλληλα, η Ένωση Δήμων προειδοποιεί ότι σε περίπτωση που δεν διασφαλιστούν επαρκείς πόροι, το κόστος της μεταρρύθμισης θα μεταφερθεί στους δημότες.
Η μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δημιούργησε προσδοκίες στους πολίτες για μείωση των τελών και των φορολογικών επιβαρύνσεων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα όχι μόνο δεν υπήρξε μείωση των επιβαρύνσεων, αλλά αντίθετα έχουν αυξηθεί, χωρίς να διαφαίνεται στον ορίζοντα προοπτική μείωσής τους.
Η κρατική χορηγία
- Η θέση του Υπουργείου Εσωτερικών: Υποστηρίζει ότι η ετήσια κρατική χρηματοδότηση προς τους δήμους έχει διπλασιαστεί μετά την εφαρμογή της μεταρρύθμισης. Σύμφωνα με το υπουργείο, η βασική κρατική χορηγία αυξήθηκε από €70,8 εκατ. ετησίως σε €117 εκατ. με την εφαρμογή του περί Δήμων Νόμου του 2022, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2024. Παράλληλα, επισημαίνει ότι από το 2025 η συνολική κρατική στήριξη προς τους δήμους ανέρχεται περίπου στα €144 εκατ. ετησίως. Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται, πέραν της βασικής χορηγίας των €117 εκατ., η χρηματοδότηση ύψους €15 εκατ. για τη συντήρηση δρόμων πρωταρχικής σημασίας, καθώς και περίπου €12 εκατ. ως αντιστάθμισμα για απώλεια εσόδων από την αδειοδότηση αναπτύξεων, αρμοδιότητα που μεταφέρθηκε στους ΕΟΑ.
Με βάση τα στοιχεία αυτά, το υπουργείο υποστηρίζει ότι η συνολική αύξηση της κρατικής στήριξης σε σχέση με την περίοδο πριν από τη μεταρρύθμιση ανέρχεται σε 103,4% δηλαδή ουσιαστικά σε διπλασιασμό των διαθέσιμων πόρων προς τους δήμους.
Επιπλέον, το ΥΠΕΣ αναφέρει ότι η συνολική κρατική χορηγία αναμένεται να αυξηθεί από €70,89 εκατ. το 2023 σε €147,88 εκατ. το 2027, καταγράφοντας αύξηση περίπου 108,6%.
Η κυβερνητική θέση είναι ότι οι πρόσθετοι πόροι που έχουν διατεθεί καλύπτουν τις αυξημένες ανάγκες που προέκυψαν από τη μεταρρύθμιση, χωρίς να διαταράσσεται η δημοσιονομική ισορροπία του κράτους.
- Η θέση της Ένωσης Δήμων: Αμφισβητεί την κυβερνητική προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η σύγκριση της σημερινής χρηματοδότησης με το ποσό των €70,8 εκατ. δημιουργεί μια στρεβλή εικόνα, καθώς το συγκεκριμένο ποσό είχε διαμορφωθεί μετά τις περικοπές της οικονομικής κρίσης και παρέμεινε καθηλωμένο για χρόνια. Όπως αναφέρει, η πραγματική βάση σύγκρισης δεν μπορεί να είναι το ποσό των €70,8 εκατ. αλλά η κρατική χορηγία πριν από τις περικοπές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η Ένωση Δήμων, η κρατική χορηγία προς τους δήμους, το 2010, ανερχόταν σε €104,8 εκατ. Παράλληλα, η Ένωση Δήμων υποστηρίζει ότι αποδέχθηκε το ποσό των €117 εκατ. υπό έντονη πίεση, καθώς θεωρεί ότι είχε τεθεί ενώπιον του διλήμματος είτε αποδοχής της χρηματοδότησης είτε κινδύνου ανατροπής της μεταρρύθμισης. Αναφέρει, επίσης, ότι είχαν δοθεί διαβεβαιώσεις πως το θέμα της χρηματοδότησης θα επανεξεταζόταν.
Ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας αφορά τα επιπρόσθετα κονδύλια των €15 εκατ. για τη συντήρηση δρόμων πρωταρχικής σημασίας και των περίπου €12 εκατ. για την απώλεια εσόδων από την αδειοδότηση ανάπτυξης. Η Ένωση Δήμων υποστηρίζει ότι τα ποσά αυτά δεν αποτελούν αύξηση της βασικής κρατικής χορηγίας, αλλά χρηματοδότηση που συνδέεται με μεταφερόμενες αρμοδιότητες και προβλεπόταν μέσα από το νομοθετικό πλαίσιο της μεταρρύθμισης.
Πότε θα αυξάνεται η χορηγία
Η δεύτερη μεγάλη διαφωνία μεταξύ Υπουργείου Εσωτερικών και Ένωσης Δήμων αφορά τη φόρμουλα αναπροσαρμογής της κρατικής χορηγίας καθώς και τον χρόνο κατά τον οποίο οι δήμοι θα λαμβάνουν τις αυξήσεις.
- Η θέση του ΥΠΕΣ: Υποστηρίζει ότι ο προτεινόμενος μηχανισμός αναπροσαρμογής της κρατικής χορηγίας δημιουργεί ένα σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο χρηματοδότησης, επιτρέποντας στους δήμους να προγραμματίζουν έγκαιρα τις οικονομικές τους ανάγκες.
Σύμφωνα με την πρόταση του υπουργείου, η πρώτη αναπροσαρμογή της κρατικής χορηγίας θα πραγματοποιηθεί το 2027 και στη συνέχεια θα επαναλαμβάνεται ανά τριετία στη βάση του σωρευτικού ποσοστού αύξησης που θα προκύπτει κατά την προηγούμενη περίοδο.
Το υπουργείο αναφέρει ως ενδεικτικό παράδειγμα ότι, εάν η ετήσια αύξηση παραμείνει στο 2,7%, τότε, το 2030 η συνολική αύξηση επί της κρατικής χορηγίας των €147,88 εκατ. θα ανέλθει σε 8,1%, δηλαδή σε επιπλέον ποσό €11,97 εκατ., με τη συνολική κρατική χορηγία να διαμορφώνεται στα €159,86 εκατ. Παράλληλα, απορρίπτει τις ανησυχίες των δήμων για ενδεχόμενες πιέσεις ρευστότητας κατά τα ενδιάμεσα έτη, υποστηρίζοντας ότι τόσο το κράτος όσο και οι τοπικές Αρχές καταρτίζουν προϋπολογισμούς σε τριετή βάση και ως εκ τούτου, έχουν τη δυνατότητα καλύτερου οικονομικού προγραμματισμού.
Το υπουργείο επισημαίνει ακόμη ότι η κρατική χορηγία αποτελεί πλέον σημαντικό μέρος των συνολικών εσόδων των δήμων. Όπως αναφέρει, στη βάση των εγκεκριμένων προϋπολογισμών για τα έτη 2025 και 2026, καθώς και των προβλέψεων για την περίοδο 2027-2028, η κρατική χρηματοδότηση αντιστοιχεί περίπου στο 37% των συνολικών εσόδων των δήμων, έναντι 29% την περίοδο 2018-2020. Ως εκ τούτου, το υπουργείο υποστηρίζει ότι οι δήμοι διαθέτουν σημαντικό μέρος ιδίων εσόδων και τα απαραίτητα νομοθετικά εργαλεία για ενίσχυση της οικονομικής τους βάσης, όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο.
- Η θέση της Ένωσης Δήμων: Υποστηρίζει ότι η προτεινόμενη φόρμουλα αναπροσαρμογής της κρατικής χορηγίας από το ΥΠΕΣ οδηγεί σε σταδιακή αποδυνάμωση της πραγματικής αξίας της κρατικής χορηγίας, λειτουργώντας στην πράξη ως έμμεση μείωση της χρηματοδότησης. Οι δήμοι εστιάζουν κυρίως σε δύο σημεία της κυβερνητικής πρότασης.
Πρώτον, στην πρόνοια σύμφωνα με την οποία θα λαμβάνεται υπόψη μόνο το 50% της αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του κράτους. Όπως υποστηρίζει η Ένωση Δήμων, σε περιόδους αυξημένου πληθωρισμού και ανόδου του κόστους λειτουργίας, οι δήμοι αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες για ενέργεια, καύσιμα, υπηρεσίες, έργα υποδομής και προσωπικό. Με βάση τη θέση του ΥΠΕΣ, η κάλυψη μόνο του μισού της αύξησης του κόστους δεν διατηρεί την πραγματική αγοραστική δύναμη της χορηγίας, αλλά αφήνει ένα σημαντικό μέρος του πρόσθετου κόστους να βαρύνει τους ίδιους τους δήμους.
Δεύτερον, η Ένωση Δήμων διαφωνεί με την τριετή περίοδο αναπροσαρμογής. Υποστηρίζει ότι οι ανάγκες των δήμων αυξάνονται σε ετήσια βάση και ότι η αναμονή τριών ετών για την αναθεώρηση της κρατικής χορηγίας σημαίνει πως οι επιπτώσεις του πληθωρισμού και των αυξημένων λειτουργικών δαπανών θα πρέπει να απορροφούνται από τις τοπικές Αρχές χωρίς αντίστοιχη κρατική στήριξη.
Σύμφωνα με την Ένωση Δήμων, όταν το 2027 πραγματοποιηθεί η πρώτη αναπροσαρμογή, το κόστος που θα έχει συσσωρευτεί κατά τα προηγούμενα έτη δεν θα έχει ανακτηθεί, με αποτέλεσμα η οικονομική πίεση να έχει ήδη μεταφερθεί στους προϋπολογισμούς των δήμων και, τελικά, στους δημότες.
Η θέση των δήμων είναι ότι η χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρέπει να συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες και τις αρμοδιότητες που έχουν μεταφερθεί στους δήμους και όχι αποκλειστικά με τους δημοσιονομικούς περιορισμούς του κράτους.
