Δεν είναι πάντα ένα μεγάλο ιατρικό λάθος που φέρνει έναν ασθενή στο όριο. Πιο συχνά, είναι η αναμονή που παρατείνεται, το φάρμακο που «δεν υπάρχει ακόμη» ή που είναι «πάλι σε έλλειψη», το τηλεφώνημα που μένει αναπάντητο ή μια επίσκεψη σε γιατρό που τελειώνει πριν καν αρχίσει. Μικρές στιγμές ταλαιπωρίας, που για έναν υγιή άνθρωπο περνούν απαρατήρητες, αλλά για έναν ηλικιωμένο ή χρόνιο ασθενή συσσωρεύονται και μετατρέπονται σε καθημερινό βάρος. Αυτές τις εμπειρίες αποτυπώνουν τα 508 παράπονα που κατέγραψε το 2025 το Παρατηρητήριο Ασθενών της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ).
Φαρμάκι τα φάρμακα
Η μεγαλύτερη κατηγορία παραπόνων για το 2025 αφορά τα φάρμακα και τις θεραπείες, με 130 καταγγελίες να φτάνουν στο Παρατηρητήριο Ασθενών. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι ελλείψεις σκευασμάτων, οι καθυστερήσεις στην εξέταση αιτημάτων για φαρμακευτική αγωγή και η μη ένταξη συγκεκριμένων φαρμάκων στο ΓεΣΥ, παρά το γεγονός ότι κρίνονται απαραίτητα για τη θεραπεία ασθενών. Ιδιαίτερη δυσαρέσκεια προκαλούν τα φάρμακα που παραμένουν εκτός ΓεΣΥ και απαιτούν ειδικές διαδικασίες και εγκρίσεις για τη χορήγησή τους, με αποτέλεσμα οι ασθενείς να βιώνουν καθυστερήσεις ή να επιβαρύνονται οικονομικά. Παράλληλα, καταγράφονται συχνά παράπονα για ελλείψεις στην αγορά, κυρίως στα ιδιωτικά φαρμακεία, οι οποίες οδηγούν σε συνεχή αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων από τους ίδιους τους ασθενείς.
Σημαντικό μέρος των καταγγελιών αφορά και τις αυξομειώσεις στις συνεισφορές που καλούνται να καταβάλουν οι πολίτες για την προμήθεια φαρμάκων. Η οικονομική αυτή αστάθεια γίνεται ιδιαίτερα αισθητή σε ηλικιωμένους ασθενείς, οι οποίοι διαμαρτύρονται ότι σκευάσματα μη συνταγογραφούμενα, τα οποία πριν από την εφαρμογή του ΓεΣΥ λάμβαναν δωρεάν από τα κρατικά φαρμακεία, σήμερα καλούνται να τα πληρώσουν από την τσέπη τους. Παρότι ορισμένα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα έχουν αρχίσει να εντάσσονται στον σχετικό κατάλογο του ΓεΣΥ για συγκεκριμένες παθήσεις, μεγάλο μέρος παραμένει εκτός, αφήνοντας κενά στην καθημερινή φροντίδα ασθενών που εξαρτώνται από αυτά για τη σταθερότητα της υγείας τους.
Πέραν τούτο, χρόνιοι ασθενείς κάνουν συχνά αναφορά στις διαδικασίες που εξακολουθούν να εφαρμόζονται στα νοσοκομειακά φαρμακεία, με εγγραφές, αναμονή σε ουρές και πολύωρη ταλαιπωρία για υπηρεσίες που διαρκούν λίγα λεπτά. Παρά τις επιμέρους διορθωτικές κινήσεις, όπως η χορήγηση μεγαλύτερων ποσοτήτων φαρμάκων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, το πρόβλημα παραμένει για πολλούς.
Αναμονή χωρίς τέλος
Δεύτερη σε όγκο κατηγορία παραπόνων είναι εκείνη που αφορά την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Οι ασθενείς καταγγέλλουν μεγάλες καθυστερήσεις στον προγραμματισμό ραντεβού, ιδιαίτερα σε ειδικούς γιατρούς του ΓεΣΥ, καθώς και πολύωρες αναμονές στα Τμήματα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών. Συνολικά 111 παράπονα καταγράφηκαν για ζητήματα πρόσβασης, επιβεβαιώνοντας ότι οι χρόνοι αναμονής εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους πιο ορατούς «κόφτες» στη φροντίδα υγείας. Ιδιαίτερα έντονα είναι τα παράπονα ηλικιωμένων ασθενών που, μετά από νοσηλεία, δεν μπορούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους λόγω αυξημένων αναγκών φροντίδας και δεν εξασφαλίζουν θέση σε κέντρα αποκατάστασης μέσω του ΓεΣΥ. Οι περιορισμένες κατηγορίες δικαιούχων και το υψηλό κόστος ιδιωτικής αποκατάστασης μετατρέπουν τη μετανοσοκομειακή φροντίδα σε σοβαρό κοινωνικό ζήτημα.
Ποιότητα υπό πίεση
Πενήντα ένα παράπονα αφορούν άμεσα την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας. Οι ασθενείς αναφέρουν δυσκολία επικοινωνίας με τους γιατρούς τους, περιορισμένο χρόνο εξέτασης, καθυστερήσεις σε προγραμματισμένα ραντεβού και απουσία στήριξης μετά από χειρουργικές επεμβάσεις.
Συμπεριφορά και αμέλεια
Παρότι μειωμένα σε σχέση με προηγούμενα έτη, τα παράπονα για συμπεριφορά ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού παραμένουν ανησυχητικά. Συνολικά 65 καταγγελίες αφορούσαν ζητήματα συμπεριφοράς και εξυπηρέτησης, με αναφορές σε ηλικιακό ρατσισμό, παραμέληση και ανεπαρκή ενημέρωση ασθενών. Ακόμη, τριάντα πέντε καταγγελίες αφορούν ιατρική αμέλεια, με ασθενείς να καταγγέλλουν ελλιπείς διαγνωστικές εξετάσεις, λανθασμένες διαγνώσεις και επιδείνωση της υγείας τους μετά από χειρουργικές επεμβάσεις.
Πληρώνουν από την τσέπη τους
Η οικονομική επιβάρυνση των ασθενών αποτελεί ένα από τα πεδία όπου καταγράφεται αύξηση παραπόνων το 2025. Σαράντα παράπονα αφορούσαν άμεσα δαπάνες, ενώ 34 σχετίζονταν με επιδόματα και παροχές, αποτυπώνοντας το αυξανόμενο κόστος που μεταφέρεται στους ασθενείς. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι καταγγελίες δεν αφορούν μόνο το ύψος της οικονομικής επιβάρυνσης, αλλά και την αίσθηση άνισης μεταχείρισης. Χρόνιοι ασθενείς που έχασαν την κάρτα νοσηλείας λόγω της ιδιότητάς τους ως δημόσιοι ή πρώην δημόσιοι υπάλληλοι βρέθηκαν να πληρώνουν από την τσέπη τους σκευάσματα και συμπληρώματα διατροφής που μέχρι πρότινος καλύπτονταν, την ώρα που άλλοι ασθενείς με αντίστοιχες ανάγκες συνέχιζαν να έχουν πρόσβαση σε αυτά. Αν και το ζήτημα διορθώθηκε αργότερα σε νομοθετικό επίπεδο, για αρκετούς ασθενείς η μεταβατική αυτή περίοδος μεταφράστηκε σε σημαντική οικονομική πίεση και αβεβαιότητα.
Μετά το παράπονο
Αφού ένα παράπονο κατατεθεί στο Παρατηρητήριο Ασθενών, ακολουθεί μια διαδικασία καταγραφής και διαβίβασής του στους αρμόδιους φορείς, με το Παρατηρητήριο να παρακολουθεί την πορεία εξέτασής του και να παρεμβαίνει όταν διαπιστώνονται καθυστερήσεις ή ασάφειες στην ανταπόκριση. Πρόκειται για έναν ρόλο που, στην πράξη, λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον ασθενή και το σύστημα υγείας. Όπως εξηγεί στον «Π» η νομική λειτουργός της ΟΣΑΚ, Μιχαέλλα Μάρκου, σε αρκετές περιπτώσεις τα αιτήματα των πολιτών βρίσκουν ανταπόκριση και λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα, έστω και με καθυστέρηση. Υπάρχουν, ωστόσο, και προβλήματα που επανέρχονται διαχρονικά και δεν επιλύονται εύκολα, είτε λόγω θεσμικών περιορισμών είτε λόγω εμπλοκής πολλών υπηρεσιών. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως εξηγεί, η επιμονή και η συνεχής παρακολούθηση αποκτούν καθοριστική σημασία. Όπως τονίζει, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση λύση, η ύπαρξη ενός μηχανισμού που δίνει απαντήσεις, πιέζει για διευκρινίσεις και αναδεικνύει τα κενά, μπορεί να περιορίσει την ταλαιπωρία των ασθενών και να οδηγήσει σε σταδιακές βελτιώσεις.
