Η οικονομική διαχείριση από το κυπριακό κράτος των εγκαταλελειμμένων τουρκοκυπριακών περιουσιών αποτελεί ένα σύνθετο και ευαίσθητο ζήτημα, άμεσα συνδεδεμένο με τα δικαιώματα των εκτοπισμένων προσφύγων. Η πρόσφατη νομοθετική δραστηριότητα επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις και τις αδυναμίες της τρέχουσας διαχείρισης, εισάγοντας νέα μέτρα που αποσκοπούν στη διαφάνεια και τη δικαιοσύνη. Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας, η Βουλή συζητά τροποποιητικό νομοσχέδιο, το οποίο προβλέπει την εφαρμογή αντικειμενικών κριτηρίων για την κατανομή των περιουσιών και μοριοδότηση που θα ενισχύσει την ισονομία στη διαχείριση των περιουσιών.
Εν τούτοις, ένα κρίσιμο ζήτημα που προκύπτει αφορά τη διαχείριση των εσόδων από τις τουρκοκυπριακές περιουσίες και την απόδοσή τους στους πρόσφυγες. Παρεμπιπτόντως, παρόλο που ποσά όπως τα 50 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τον Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών προορίζονται για τη στήριξή τους, καθυστερήσεις στις εκτιμήσεις ακινήτων από το Κτηματολόγιο εμποδίζουν την εκταμίευσή τους, με αποτέλεσμα αυτά τα χρήματα να επιστρέφουν στα κρατικά ταμεία. Επιπλέον, το τέλος 0,4% στις μεταβιβάσεις ακινήτων έχει συγκεντρώσει 55 εκατομμύρια ευρώ, τα οποία, όμως, δεν έχουν ακόμη διατεθεί στους δικαιούχους, προκαλώντας δυσαρέσκεια στην προσφυγική κοινότητα. Επίσης, ψηφίστηκε πρόσφατα νέα νομοθεσία που αυστηροποιεί τις ποινές για τον σφετερισμό ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα. Ωστόσο, τα εισπραττόμενα πρόστιμα καταλήγουν στα κρατικά ταμεία, χωρίς να αποδίδονται στους εκτοπισμένους ιδιοκτήτες.
Για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών, προτείνεται η επιτάχυνση των εκτιμήσεων ακινήτων, η δημιουργία ανεξάρτητου φορέα διαχείρισης, η αποδέσμευση των συγκεντρωμένων εισφορών προς τους πρόσφυγες και η καθιέρωση ειδικού ταμείου αποκατάστασης, το οποίο θα χρηματοδοτείται με σημαντικά κεφάλια από το κράτος, με τα έσοδα από την εκμετάλλευση των τουρκοκυπριακών περιουσιών, τα πρόστιμα από τον σφετερισμό και άλλα σχετικά έσοδα από το κράτος. Παρά τις όποιες νομοθετικές βελτιώσεις, η διαχείριση των τουρκοκυπριακών περιουσιών παραμένει αμφιλεγόμενη, καθώς τα έσοδα καταλήγουν σε γενικές κρατικές δαπάνες, χωρίς να επωφελούνται οι πρόσφυγες που υπήρξαν τα μεγαλύτερα θύματα της τουρκικής εισβολής.
Η παρούσα οικονομική διαχείριση των εγκαταλελειμμένων τουρκοκυπριακών περιουσιών αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης όσον αφορά τη δικαιοσύνη και την αποτελεσματικότητά της. Οι εκτοπισμένοι πρόσφυγες, οι οποίοι έχασαν τις περιουσίες τους λόγω της τουρκικής εισβολής δεν απολαμβάνουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό τα οφέλη από αυτή τη διαχείριση, καθώς τα έσοδα κατευθύνονται σε γενικές κρατικές δαπάνες. Η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει ότι οι πρόσφυγες ιδιοκτήτες, που υπήρξαν τα μεγαλύτερα θύματα της εισβολής και κατοχής, θα λάβουν την οικονομική και την κοινωνική στήριξη που τους αναλογεί. Αυτό απαιτεί πιο αυστηρούς μηχανισμούς διαφάνειας, δίκαιη κατανομή των πόρων και ένα πιο αποτελεσματικό πλαίσιο διοχέτευσης των εσόδων και επιπλέον κεφαλαίων προς τους πρόσφυγες ιδιοκτήτες και δικαιούχους των κατεχομένων περιουσιών.
*Καθηγητή-ανθρωπολόγου στο Philips University, πρώην πρύτανη
