Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες, η Ευρώπη - όπως και όλος ο πλανήτης - βρίσκεται αντιμέτωπη με το φαινόμενο του «πολύ-εγκλήματος» (poly-crime) δηλαδή με τη δράση «πολυ-εγκληματικών» δικτύων που εμπλέκονται στη διακίνηση ναρκωτικών και την εμπορία ανθρώπων. Μία από τις κύριες διαδρομές του σύγχρονου οργανωμένου «πολύ-εγκλήματος» είναι αυτή που συνδέει τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική με τα Δυτικά Βαλκάνια. Τα δίκτυα αυτά αξιοποιούν γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες της περιοχής, χρησιμοποιώντας ασφαλή καταφύγια για τη διαμονή των εγκληματιών και την απόκρυψη των παράνομων εσόδων τους. Οι πύλες προς την Ευρωπαϊκή Ένωση εντοπίζονται σε υπερπόντια εδάφη χωρών όπως η Ολλανδία (π.χ. το νησί Κουρασάο στην Καραϊβική) που λειτουργούν ως οικονομικοί παράδεισοι και έδρες ξεπλύματος μαύρου χρήματος ενώ αποτελούν ταυτόχρονα και ευρωπαϊκά εδάφη. Η δράση τους υποβοηθείται από τη διαφθορά, η οποία λειτουργεί ως καταλύτης για τη διευκόλυνση των παράνομων δραστηριοτήτων και την αποδυνάμωση των διωκτικών αρχών, επιτρέποντας έτσι τη μακροχρόνια λειτουργία τους χωρίς σημαντικές παρεμβάσεις.
Ένα κρίσιμο ζήτημα είναι η δυσκολία αντιμετώπισης αυτών των εγκληματικών οργανώσεων λόγω της πολυπλοκότητας των δραστηριοτήτων τους και της χρήσης προηγμένων τεχνολογιών για την απόκρυψη παράνομων συναλλαγών. Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες μέσω διεθνών διαδρομών, καθώς και η αλληλεπίδραση διαφορετικών μορφών εγκλήματος, καθιστούν τον εντοπισμό και την εξάρθρωση αυτών των δικτύων ιδιαίτερα απαιτητικά. Επιπλέον, η έλλειψη εναρμονισμένων διαδικασιών και αποτελεσματικής διακρατικής συνεργασίας δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στις προσπάθειες αντιμετώπισης, αφήνοντας περιθώρια στα εγκληματικά δίκτυα να προσαρμόζονται και να συνεχίζουν τη δράση τους.
Σε ό,τι αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι σχετικές προσπάθειες αποτροπής τόσο των επίσημων αρχών όσο και της επιστημονικής κοινότητας έχουν αρχίσει να εντείνονται. Το Center for Social Innovation (CSI) συμμετέχει εκ μέρους της Κύπρου στο ευρωπαϊκό έργο «CAP1 - Caribbean-Albanian Poly-criminal Offshore Network Elicitation», μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που στοχεύει στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος με έμφαση στη διακίνηση ναρκωτικών και την εμπορία ανθρώπων. Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF) και φέρνει σε συνεργασία φορείς επιβολής του νόμου, ερευνητικά ινστιτούτα και εξειδικευμένους οργανισμούς από διαφορετικές χώρες.
Το CAP1 επικεντρώνεται στη διασύνδεση μεταξύ ναρκωτικών και εμπορίας ανθρώπων σε ένα ευρύτερο πολυ-εγκληματικό περιβάλλον, στο οποίο η διαφθορά λειτουργεί ως καταλύτης. Στόχος του έργου είναι να συμβάλει στην εξάρθρωση εγκληματικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτή τη διασύνδεση, αξιοποιώντας σύγχρονες τεχνικές έρευνας και ανάλυσης δεδομένων. Παράλληλα, ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών και διεθνών αρχών επιβολής του νόμου και αναπτύσσει εργαλεία για την αντιμετώπιση του οικονομικού εγκλήματος και του ξεπλύματος χρήματος που χρηματοδοτεί τις εγκληματικές δραστηριότητες.
Το σύμπλεγμα Κουρασάο (ολλανδική κτήση στην Καραϊβική) και Αλβανίας είναι ιδιαίτερα σημαντικό λόγω του ρόλου του ως κομβικά σημεία στη διεθνή διακίνηση ναρκωτικών και ανθρώπων, καθώς και ως χώροι συγκάλυψης εγκληματικών δραστηριοτήτων. Η γεωγραφική τους θέση, οι οικονομικές και πολιτικές τους συνθήκες, αλλά και η σχέση τους με ευρύτερα εγκληματικά δίκτυα, καθιστούν τις περιοχές αυτές κρίσιμες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Ένα από τα βασικά καινοτόμα στοιχεία του CAP1 είναι η χρήση Ανάλυσης Ανοιχτών Πηγών (Open Source Intelligence – OSINT) και Μεγάλων Δεδομένων (Big Data) για την υποστήριξη των ερευνών. Το έργο περιλαμβάνει επιχειρησιακές δράσεις σε Αλβανία και Κουρασάο, συνδυάζοντας ανάλυση δεδομένων και άμεσες παρεμβάσεις επιβολής του νόμου. Επίσης, θα δημιουργηθεί ένα εξειδικευμένο δίκτυο επαγγελματιών που θα μπορούν να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους εγκληματικές δραστηριότητες στις χώρες-στόχους.
Το έργο υλοποιείται από μια διεθνή κοινοπραξία που περιλαμβάνει εθνικές αστυνομίες, ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια και οργανισμούς ειδικευμένους στην καταπολέμηση του εγκλήματος και τη χάραξη πολιτικών ασφάλειας. Στις εμπλεκόμενες χώρες περιλαμβάνονται Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Κύπρος, Κουρασάο και Αλβανία, με τη συμμετοχή τόσο κρατικών όσο και ιδιωτικών φορέων.
Το CAP1 έχει διάρκεια 24 μήνες και ο συνολικός προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 1.607.354 ευρώ, με το 90% της χρηματοδότησης να προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
