Πίσω στη Σταυρούπολη μετά το πανεπιστήμιο, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, με τη σύζυγό του Ραΐσα, σαν να είχε προδιαγραμμένη πορεία στην κομματική ιεραρχία, αρχίζοντας από τα πρώτα σκαλοπάτια της. Και αντικειμενικά μιλώντας, υπήρχε κάθε λόγος γι’ αυτήν την πορεία. Πρώτος και κυριότερος λόγος ήταν ότι η χώρα υπέφερε, όπως υπέφερε πάντα και, ίσως περισσότερο τότε, μετά τις αναπόφευκτες ανωμαλίες, φυσικό επακόλουθο των αναστατώσεων και συγκλονισμού από τον θάνατο του Στάλιν. Η περιοχή της Σταυρούπολης εθεωρείτο ένα από τα κυριότερα κέντρα αγροτικής παραγωγής της χώρας. Ο ίδιος ο Γκορμπατσόφ, με δίπλωμα νομικής από το πανεπιστήμιο, θεώρησε χρήσιμο ν’ ασχοληθεί με μελέτες στην αγροτική οικονομία και ν’ αποκτήσει δεύτερο σχετικό δίπλωμα. Και, ίσως, ο πιο σημαντικός παράγοντας για την εμπλοκή του Γκορμπατσόφ στην κομματική δραστηριότητα να ήταν το ότι ο μέχρι τότε κομματικός ηγέτης της περιοχής, Φιόντορ Κουλακόφ, τον ήξερε καλά από πλευράς κομματικής αφοσίωσης και εθελοντικής προσφοράς. Υπενθυμίζουμε το ότι η εθελοντική του προσφορά ήταν ένα βασικό στοιχείο για να γίνει αποδεκτός στο πανεπιστήμιο.
Τα πρώτα βήματα απασχόλησης του Γκορμπατσόφ ήταν στον τομέα προπαγάνδας της οργάνωσης νεολαίας γνωστής ως Κομσομόλ στην αγροτική περιοχή της Σταυρούπολης.
Μεταξύ του 1955 και 1971, ο Γκορμπατσόφ πέτυχε περί τις οκτώ προαγωγές, από υπεύθυνος προπαγάνδας στην υπαίθρια περιοχή της Σταυρούπολης για την οργάνωση της Κομσομόλ, σε γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της περιοχής της Σταυρούπολης. Μαζί με τις προαγωγές η οικογένεια έγινε τριμελής με την απόκτηση μιας κόρης, της Ειρένας (Ειρήνη).
Νομίζω ότι θα είναι χρήσιμο σ’ αυτό το σημείο να επιχειρήσουμε μια περιγραφή του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ως χαρακτήρα, τις κύριες επιδιώξεις του και ίσως ορθότερα, την κυριότερη επιδίωξή του. Προερχόμενος από «πάμπτωχη» οικογένεια κύριο σκοπό της ζωής του πρέπει να έταξε την κομματική ανέλιξη. Ό,τι πάρει στα χέρια του να το επιτύχει στον καλύτερο δυνατό βαθμό. Αυτό φαίνεται από τα πρώτα κιόλας βήματά του στη ζωή. Αγροτική περιοχή, όπως είπαμε, εκείνη της Σταυρούπολης. Τίποτα πιο σημαντικό δεν υπήρχε για ολόκληρη τη χώρα, απ’ αυτό που λέμε «θερισμός». Να συγκεντρωθεί ο καρπός και ν’ αποθηκευθεί. Αυτό επεχείρησε από παιδί, μαζί με τον πατέρα του και αυτό πέτυχε, κάτι που χρησίμευσε σαν σήμα κατατεθέν. Ό,τι βοηθεί στην άνοδο. Και απέφευγε ό,τι άφηνε αρνητικές εντυπώσεις. Και άνοδο όσο το δυνατό το ταχύτερο. Μια σχετική λεπτομέρεια: σε μια περίπτωση στασιμότητας στο επιτελούμενο έργο, απείλησε με παραίτηση και μεταπήδηση στον ακαδημαϊκό χώρο.
Τρεις κύριους παράγοντες μπορούμε να επισημάνουμε σαν σημαντικούς στα καλά αποτελέσματα που είχε και που εξηγούν τους συχνούς προβιβασμούς του.
Ο πρώτος παράγοντας, εκείνος της παιδικής φάσης της εργασιακής του ζωής. Τα όσα ήξερε τότε ήταν τα όσα έμαθε από τον πατέρα του ως μικρό παιδί και ως νέος, με πολύ καλά αποτελέσματα. Απόφοιτος τώρα του πανεπιστημίου, κάτοχος δευτέρου διπλώματος στην αγροτική οικονομία, αδημονούσε να προσφέρει για ν’ αποδείξει ότι είναι χρήσιμος και κάτι περισσότερο: να εντυπωσιάσει.
Ο δεύτερος παράγοντας, εκείνος που αναφέραμε και προηγουμένως: η μεγάλη σημασία που ενείχε η περιοχή της Σταυρούπολης σαν βασικό κέντρο αγροτικής παραγωγής σε σχέση με το κυριότερο πρόβλημα της χώρας, την παραγωγή τροφίμων, με πρώτιστο εκείνο των σιτηρών.
Ο τρίτος παράγοντας, εμπεριείχε και ειδική σημασία για την κομματική ιδιότητα του Γκορμπατσόφ. Μιλούμε για την περίοδο 1955-1971, μια περίοδο ιδιαίτερης, τεράστιας σημασίας για τα κομματικά δρώμενα στη Σοβιετική Ένωση.
Ο Γκορμπατσόφ απεφοίτησε το 1955 και βρέθηκε πίσω στη Σταυρούπολη το καλοκαίρι του ιδίου χρόνου - δύο σχεδόν χρόνια μετά τον θάνατο του Στάλιν που συνέβη στις 5 Μαρτίου του 1953.
Στη δήλωσή του που αναφέραμε πιο πάνω, ο ίδιος ο Γκορμπατσόφ αφήνει να νοηθεί ότι η φοιτητική του ζωή σήμαινε μερικούς νέους προβληματισμούς στις απόψεις του αλλά ώς εκεί. Τίποτα περισσότερο για το τι σήμαινε ο θάνατος του ηγέτη με τον οποίο λίγο-πολύ ταυτίσθηκε η ίδια η Σοβιετική Ένωση. Και το πιο σημαντικό, αναφερόμαστε σε μια περίοδο που σήμαινε ότι πέρασαν δυόμισι σχεδόν χρόνια μετά τον θάνατο του σοβιετικού ηγέτη. Και όλο αυτό το διάστημα - αφού έγιναν πολύ ταχέως οι αναγκαίες αλλαγές στο κόμμα με την ηγεσία του Νικήτα Χρουτσόφ, αξιοποιήθηκε για την αποκατάσταση της συγκλονιστικής αλήθειας για το τι σήμαινε η σταλινοκρατία για τη Σοβιετική Ένωση.
Δεν υπάρχει τρόπος να ξέρει ένας πώς εδέχθη ο νεαρός Γκορμπατσόφ τις πρώτες φοβερές αποκαλύψεις για τον Στάλιν. Θα ομολογήσει, όμως, στον παραγωγό Vitaly Mansky, στη συνέντευξη-ντοκιμαντέρ το 2020, τον ψυχικό συγκλονισμό του ως άνθρωπος και ως κομματικός, όταν από τη θέση του γ.γ. του Κομμουνιστικού Κόμματος, διάβασε τα επίσημα ντοκουμέντα με τις αναρίθμητες λίστες των ονομάτων αυτών που εκτελέσθηκαν ή εξορίστηκαν στα στρατόπεδα αναγκαστικής εργασίας, γνωστά ως «Γκούλαγκ».
Ανεξάρτητα, όμως, από το τι ο ίδιος αρχικά ή ίσως και αργότερα πίστευε, τώρα, από το καλοκαίρι του 1955, ανήκε στην κομματική στρατιά. Και αυτό που πρέσβευε η κομματική ηγεσία αυτό ήταν το ενδεδειγμένο. Και για να εμβαθύνουμε στο ασυνάρτητο της σοβιετικής «λογικής» 11 χρόνια αργότερα, το 1964, ακολούθησε υπό τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ κομματικό πραξικόπημα με την αποπομπή του Χρουτσόφ και το πάγωμα της αποσταλινοποίησης.
Ο τρίτος και σαφώς πιο σημαντικός παράγοντας ήταν εκείνος της κομματικής ιδιότητας του Γκορμπατσόφ. Θα καταλάβουμε καλύτερα τη σημασία αυτού του παράγοντα αν λάβουμε υπόψη ότι εισερχόμενος στο πανεπιστήμιο γύρω στο 1948-49, ο Μιχαήλ επέλεξε ως θέμα των σπουδών του τη νομική, κάτι που με την αποφοίτησή του, δεν θα ταυτιζόταν, βέβαια, με την κομματική δράση.
Ο Γκορμπατσόφ του 48-49, όμως, ελάχιστα σχετιζόταν, αν σχετιζόταν, με τον εαυτό του τού 1955, ως απόφοιτο του πανεπιστημίου.
Τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, εκ των πραγμάτων, είναι διυλιστήρια ιδεών. Ασφαλώς υπάρχουν διαφορές στον βαθμό που ένα πανεπιστήμιο διαδραματίζει αυτόν τον ρόλο σε σύγκριση με κάποιο άλλο, αλλά είναι αδύνατο να εξαλειφθεί αυτός ο ρόλος. Ο ίδιος ο Γκορμπατσόφ όταν ρωτήθηκε σχετικά, στη συγκρατημένη απάντησή του είπε απλώς ότι με την αποφοίτησή του άρχισε να σκέπτεται διαφορετικά.
Ήταν, όμως, και τα συνταρακτικά γεγονότα. Τον Μάρτη του 1953, δύο χρόνια πριν την αποφοίτησή του, πέθανε ο Στάλιν, που στην επίδρασή του σε όλους τους τομείς της ζωής στη Σοβιετική Ένωση ήταν κάτι πιο συγκλονιστικό και από σεισμό. Εννέα μέρες μετά τον θάνατο του Στάλιν ανήλθε στην εξουσία ο Χρουστσόφ - ζωοφόρο φως που ακολουθούσε το πνιγηρό σκοτάδι.
Σημαντικό γεγονός για τον Γκορμπατσόφ ήταν, επίσης, ο γάμος του το 1953, με τη συμφοιτήτριά του της φιλοσοφίας, Ραΐσα. Έντονα προσηλωμένη στις πανανθρώπινες αξίες, όπως τις διδασκόταν στην ακαδημαϊκή της ζωή αλλά και βαριά διαποτισμένη από τις έμφυτες αδικίες της σοβιετικής πραγματικότητας. Ένας από τους δύο παππούδες της εκτελέσθηκε κατά το ασυγκράτητο όργιο των διώξεων του ’30. Η αναζήτηση της αλήθειας αποτελούσε για τη Ραΐσα απαράβατη επιδίωξη και η διαφύλαξή της σαν κανόνας ζωής στη λειτουργία του κράτους. Αν τολμούσαμε να περιγράψουμε τον ψυχολογικό κόσμο του Γκορμπατσόφ όταν αναλάμβανε τον διορισμό του στην κομματική ιεραρχία θα λέγαμε ότι κάπου σ’ εκείνο το «παζλ» θα έβλεπε και τον δικό του ρόλο. Οπωσδήποτε θετικό αλλά απροσδιόριστο.
Δύο κύριες επιδιώξεις λειτουργούσαν σαν κανόνες: Η πρώτη, εκείνη της καταβολής όλων των δυνάμεών του για την ανάπτυξη της παραγωγής. Η δεύτερη, εκείνη της μη διατάραξης στα δεδομένα διακυβέρνησης και του κομματικού κατεστημένου. Οι δύο αυτοί παράγοντες ενισχυμένοι με τον γενικά αναγνωρισμένο δυναμισμό του Γκορμπατσόφ δεν άργησαν να προσδώσουν στην περιοχή της Σταυρούπολης την τιμή της πρώτης θέσης στον τομέα ύψιστης προτεραιότητας στη ζωή παραγωγής της χώρας. Μια προσφορά που ενισχυόταν από χρόνο σε χρόνο. Και που όπως ήταν φυσικό, ικανοποιούσε, για να μην πούμε εντυπωσίαζε, ανώτερα στελέχη, το καθένα για τους δικούς του λόγους: Τον Κοσίγκιν διότι ως Πρωθυπουργός είχε σαν κύριο ενδιαφέρον την ανάπτυξη της παραγωγής. Τον Σουσλόφ (δεύτερο γραμματέα του κόμματος και επικεφαλής του ιδεολογικού μετώπου) διότι καταγόταν από την περιοχή της Σταυρούπολης. Τον Αντρόποφ, γιατί είχε φιλικές σχέσεις με τον ίδιο τον Γκορμπατσόφ. Περιττό να τονίσουμε τι σήμαινε αυτό για τον Γκορμπατσόφ με διαπιστευτήρια απλού στελέχους, εκτός ακόμη, της Κεντρικής Επιτροπής.
Είναι μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα της εντυπωσιακής ανοδικής του πορείας που σε ένα χρονικό σημείο περισσότερο πλησιέστερο προς το 1971, συνειδητοποίησε την ικανότητά του να επιτύχει και αυτό που θεωρείτο ακατόρθωτο. Και πήρε τη μεγάλη απόφαση, υιοθετημένης, αν όχι εμπνευσμένης από τη σύζυγό του για ανάληψη της κεντρικής ευθύνης της αναδημιουργίας της Σοβιετικής Ένωσης.
Όπερ έδει δείξαι.
