Τι ακριβώς είναι η παχυσαρκία; Το βάρος του σώματός μας συνήθως το μετράμε σε κιλά, όμως η πληροφορία αυτή μόνη της δεν μπορεί να αξιολογήσει το βάρος μας. Ένας απλός τρόπος για την ένδειξη παχυσαρκίας είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ). Απλά διαιρούμε το βάρος (σε κιλά) με το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα). Το ιδανικό βάρος είναι αν το αποτέλεσμα είναι μεταξύ 18,5 έως 25, ενώ μεταξύ 25 έως 30 θεωρείται κάποιος υπέρβαρος και άνω των 30 παχύσαρκος. Για παράδειγμα, αν το βάρος κάποιου είναι 90 κιλά και το ύψος του 1,65 μέτρα, τότε είναι παχύσαρκος διότι 90/ (1,65Χ1,65) =33. Το ΔΜΣ όμως θεωρείται απλώς μια εκτίμηση, καθώς δεν λαμβάνει υπόψη την ηλικία, την εθνικότητα, το φύλο και τη σύσταση του σώματος.
Το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία συγκαταλέγονται μεταξύ των κύριων αιτιών θανάτου στην ΕΕ, με πρόσφατες εκτιμήσεις να δείχνουν ότι προκαλούν περισσότερους από 1,2 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, που αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 13% της συνολικής θνησιμότητας. Σύμφωνα με την επιδημιολογική έρευνα του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου, το πρόβλημα της παχυσαρκίας στη Κύπρο έχει προσλάβει επιδημικές πλέον διαστάσεις. Υπολογίζεται ότι το ποσοστό 29,6% των ενήλικων περιλαμβάνονται στην κατηγορία του κανονικού βάρους, το 36,1% στην κατηγορία των υπέρβαρων και 27,8% στην κατηγορία των παχύσαρκων.
Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο για πολλά νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων των καρκίνων, των καρδιαγγειακών νοσημάτων, του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 και των χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων. Η παχυσαρκία θεωρείται αιτία τουλάχιστον 13 διαφορετικών τύπων καρκίνου. Απ’ ό,τι γνωρίζω, δεν έχει υπολογιστεί το οικονομικό βάρος της παχυσαρκίας που επωμίζεται το ΓεΣΥ, αλλά στην Ελλάδα, σύμφωνα με την επιστημονική επιθεώρηση «BMC Health Services», κάθε χρόνο το Ελληνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) πληρώνει περί τα 1.500 ανά ασθενή για την αντιμετώπιση των νοσημάτων που προκαλούνται από την παχυσαρκία -στο κόστος περιλαμβάνονται τα φάρμακα, οι νοσηλείες και η αντιμετώπιση των επιπλοκών της κάθε νόσου.
Πέρα από το άμεσο κόστος για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, η παχυσαρκία δημιουργεί σημαντικό έμμεσο κόστος που επηρεάζει τη συνολική οικονομική παραγωγικότητα. Το κόστος αυτό, αν και είναι πιο δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί με ακρίβεια, έχει σημαντικό αντίκτυπο στο ΑΕΠ των κρατών.
Ένας από τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στο έμμεσο κόστος της παχυσαρκίας είναι η απουσία από την εργασία, η οποία ορίζεται ως ο αριθμός των ημερών εργασίας που χάνονται λόγω προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Μια ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Journal of Occupational and Environmental Medicine, τον Οκτώβρη του 2024, διαπίστωσε ότι οι παχύσαρκοι εργαζόμενοι είχαν κατά μέσο όρο 1,4 έως 2,0 περισσότερες ημέρες απουσίας ετησίως από τους φυσιολογικού βάρους συναδέλφους τους. Αυτές οι απουσίες μεταφράζονται σε άμεση απώλεια παραγωγικότητας για τους εργοδότες και την οικονομία στο σύνολό της.
Ο παρουσιασμός, το φαινόμενο κατά το οποίο οι εργαζόμενοι είναι μεν σωματικά παρόντες στην εργασία τους αλλά λιγότερο παραγωγικοί λόγω προβλημάτων υγείας, αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα. Τα παχύσαρκα άτομα είναι πιο πιθανό να πάσχουν από χρόνιες παθήσεις όπως ο διαβήτης, η υπέρταση και οι πόνοι στις αρθρώσεις, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την απόδοσή τους στην εργασία, ακόμη και όταν είναι παρόντες.
Ένα άλλο σημαντικό έμμεσο κόστος είναι η απώλεια παραγωγικότητας λόγω του πρόωρου θανάτου που σχετίζεται με την παχυσαρκία. Η παχυσαρκία συνδέεται με σημαντική μείωση του προσδόκιμου ζωής, ιδίως όταν είναι παρούσα από νεαρή ηλικία.
Ο αντίκτυπος της παχυσαρκίας στην αγορά εργασίας εκτείνεται πέρα από την ατομική παραγωγικότητα. Τα παχύσαρκα άτομα μπορεί να αντιμετωπίσουν διακρίσεις κατά την πρόσληψη και την επαγγελματική ανέλιξη, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή αξιοποίηση του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Όσον αφορά τη μείωση του ΑΕΠ λόγω παχυσαρκίας, μια μελέτη που διεξήχθη από το McKinsey Global Institute υπολόγισε ότι ο παγκόσμιος οικονομικός αντίκτυπος της παχυσαρκίας, λαμβάνοντας υπόψη το άμεσο και έμμεσο κόστος, ανέρχεται σε περίπου 2,8% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το ποσό αυτό είναι συγκρίσιμο με τον οικονομικό αντίκτυπο του καπνίσματος ή της ένοπλης βίας και της τρομοκρατίας!
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτό το έμμεσο κόστος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην κοινωνία. Τα άτομα με χαμηλό εισόδημα συχνά πλήττονται περισσότερο από την παχυσαρκία και τις οικονομικές συνέπειές της, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει τις υφιστάμενες ανισότητες και να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην κοινωνική κινητικότητα και την οικονομική ανάπτυξη.
Συμπερασματικά, το έμμεσο κόστος της παχυσαρκίας στην οικονομική παραγωγικότητα είναι τεράστιο και πολυδιάστατο. Επηρεάζουν όχι μόνο τα άτομα και τους εργοδότες, αλλά και την οικονομική ανταγωνιστικότητα των εθνών και τις δυνατότητες παγκόσμιας ανάπτυξης.
Τα κυριότερα μέτρα καταπολέμησης της παχυσαρκίας είναι:
• εφαρμογή φορολογικών παρεμβάσεων, όπως η φορολόγηση των ζαχαρούχων ποτών ή οι επιδοτήσεις για υγιεινά τρόφιμα. Είναι αποκαρδιωτικό που στην Κύπρο υπάρχει μηδενικός συντελεστής ΦΠΑ στη ζάχαρη!
• περιορισμοί στην εμπορία ανθυγιεινών τροφίμων/ποτών στα σχολεία
• προσπάθειες για τη βελτίωση της διατροφής και της σωματικής δραστηριότητας σε όλη τη διάρκεια της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της φροντίδας της προώθησης του μητρικού θηλασμού, των παρεμβάσεων στα σχολεία και των παρεμβάσεων για τη δημιουργία περιβαλλόντων που βελτιώνουν την προσβασιμότητα και ευκαιριών για σωματική δραστηριότητα
• διατροφική εκπαίδευση που πρέπει να αρχίζει από πολύ μικρές ηλικίες έτσι ώστε στην ενηλικίωση να έχουμε την ικανότητα να διαχωρίζουμε τα τρόφιμα σε υγιεινά και σε λιγότερο υγιεινά. Να κάνουμε τα παιδιά μας να προτιμούν τη μεσογειακή δίαιτα παρά το μενού του φαστφουντάδικου. Κυκλοφορεί τελευταία στα αγγλικά πανεπιστήμια ένα ανέκδοτο για την παχυσαρκία -λένε ότι αυτός που πρόσθεσε το γράμμα «s» και μετάλλαξε τη φράση fat food σε fast food είναι διάνοια στο μάρκετινγκ.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
