Γράφει ο Νταν Γιόργκενσεν*
ΗΕΕ βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο καμπής όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, την απανθρακοποίηση και την ασφάλειά της, και είναι σαφής η ανάγκη ανάληψης δράσης.
Οι υψηλοί λογαριασμοί ενέργειας πλήττουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας. Στην έκθεση του 2024 για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, ο Mario Draghi κάνει περισσότερες από 700 φορές αναφορά στην «ενέργεια». Δεν μπορούμε να έχουμε μια ισχυρότερη Ευρώπη χωρίς ισχυρότερη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, που θα αποτελέσει τη βάση για θέσεις εργασίας, ανάπτυξη και ευημερία.
Και η ανάγκη για μια ισχυρότερη Ευρώπη δεν θα μπορούσε να είναι πιο επείγουσα. Στα σύνορά μας, η ρωσική βαρβαρότητα κλονίζει τα θεμέλια της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Από την ημέρα της εισβολής του Πούτιν, η Ευρώπη έχει δαπανήσει σε ορυκτά καύσιμα με προέλευση τη Ρωσία το ισοδύναμο του κόστους 2.400 μαχητικών αεροσκαφών F-35. Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Καθώς προσπαθούμε να προστατεύσουμε την ήπειρό μας, πρέπει επίσης να προστατεύσουμε τον πλανήτη. Ο τομέας της ενέργειας ευθύνεται για το 75% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της ΕΕ. Όσο περισσότερος χρόνος χρειαστεί για την απανθρακοποίηση, τόσο περισσότερο θα είμαστε εκτεθειμένοι στην αστάθεια — στις τιμές των ορυκτών καυσίμων και στις κρίσεις της κλιματικής αλλαγής.
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι σημαντικές. Σημαντική είναι όμως και η ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να τις αντιμετωπίσει.
Στις 26 Φεβρουαρίου, παρουσίασα ένα σχέδιο δράσης της ΕΕ για την αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού της Ενεργειακής μας Ένωσης. Επιτρέψτε μου να αναλύσω τι κάνουμε και τι θα σημαίνει για εσάς.
Κατ' αρχάς, όσον αφορά την πράσινη μετάβαση, δεν οπισθοχωρούμε· αντίθετα εντείνουμε τις προσπάθειές μας. Σήμερα, σε ολόκληρη την Ευρώπη, για την κατασκευή ανεμογεννητριών και ηλιακών πάρκων απαιτούνται αρκετά χρόνια. Εκατοντάδες γιγαβάτ πράσινης, οικονομικά προσιτής ενέργειας παραμένουν αναξιοποίητα, σε καθεστώς αναμονής. Δεν έχουμε όμως πλέον την πολυτέλεια της αναμονής. Ως εκ τούτου, θα μειώσουμε τις καθυστερήσεις αδειοδότησης που εμποδίζουν την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας — καθιστώντας δυνατή την ταχύτερη παροχή οικονομικά προσιτής πράσινης ενέργειας στους Ευρωπαίους. Θα διευκολύνουμε επίσης τη σύναψη πιο μακροπρόθεσμων συμβάσεων για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία των αγοραστών καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας από τη βραχυπρόθεσμη αστάθεια στις αγορές ενέργειας.
Ένας άλλος βασικός τομέας που θα εστιάσουμε, θα είναι η ενίσχυση και ο εξορθολογισμός της Ενεργειακής μας Ένωσης. Σήμερα, αξιοποιούμε μόλις το ήμισυ του δυναμικού των δικτύων μας — είναι σαν να διέθετε η Ευρώπη 100 αυτοκινητόδρομους, αλλά να χρησιμοποιούσε μόνο τους 50 από αυτούς, ενώ θα χρειαστεί 200 στο μέλλον. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα ηγηθεί του στενότερου συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τη διακυβέρνηση των αγορών ενέργειας, τον σχεδιασμό της ανάπτυξης του δικτύου και την προετοιμασία για την αντιμετώπιση κρίσεων.
Θα κατευθύνουμε επίσης κοινές και στρατηγικές ευρωπαϊκές επενδύσεις για να προωθήσουμε την απόδοση, τον εξηλεκτρισμό και τον εκσυγχρονισμό. Για την περαιτέρω στήριξη των επενδύσεων, θα συνάψουμε τριμερή σύμβαση για οικονομικά προσιτή ενέργεια, η οποία θα συνδέει τον δημόσιο τομέα, τους φορείς ανάπτυξης και τους παραγωγούς καθαρής ενέργειας, καθώς και τη βιομηχανία που καταναλώνει ενέργεια. Το ζήτημα είναι η αλλαγή κλίμακας και η διασφάλιση της προβλεψιμότητας.
Τέλος, καθώς η οικονομία μας απανθρακοποιείται, η ζήτηση για αέριο μειώνεται, αλλά το αέριο θα παραμείνει σημαντικό μέρος του ενεργειακού μας μείγματος για αρκετό χρονικό διάστημα ακόμα. Ως εκ τούτου, το σχέδιο δράσης μας έχει ως στόχο δικαιότερες αγορές αερίου, με βελτιωμένη ρυθμιστική εποπτεία και ισχυρές νομικές εξουσίες εκ μέρους των Αρχών για την επιβολή κυρώσεων σε περιπτώσεις κατάχρησης της αγοράς. Στοχεύουμε επίσης σε πιο ανταγωνιστικές αγορές αερίου, για παράδειγμα, με τη μόχλευση της αγοραστικής δύναμης της ΕΕ για την επίτευξη καλύτερης συμφωνίας όσον αφορά τις εισαγωγές από αξιόπιστους προμηθευτές ΥΦΑ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη; Από κοινού, τα μέτρα αυτά δίνουν τη δυνατότητα εξοικονόμησης €45 δισ. το 2025, η οποία θα αυξηθεί σε τουλάχιστον €130 δισ. ετήσιας εξοικονόμησης έως το 2030 και σε €260 δισ. ετησίως το 2040. Συνολικά, έως το 2040, μπορούμε να εξοικονομήσουμε έως και €2,5 τρισ. από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Οι εξοικονομήσεις αυτές είναι εφικτές — δεν επιτρέπεται να μην τις επιδιώξουμε. Πρέπει να συνεργαστούμε στενά: η ΕΕ, τα κράτη μέλη, ο ιδιωτικός τομέας και οι πολίτες. Ενώνοντας τις προσπάθειές μας, μπορούμε να αξιοποιήσουμε πλήρως το δυναμικό της Ευρώπης και να εκπληρώσουμε την αρχική υπόσχεση, της ένωσης στην πολυμορφία και την κατεύθυνση.
Πριν από σχεδόν 70 χρόνια, ο καθηγητής Walter Hallstein, πρώτος πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μίλησε για την υπόσχεση αυτή, καθώς εξέθετε τις προοπτικές της ευρωπαϊκής ενότητας μέσα σε έναν κόσμο προκλήσεων: «Για να πετύχει το μεγάλο αυτό εγχείρημα, αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι μόνο ευφυΐα, φαντασία και αποφασιστικότητα, αλλά κυρίως εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και ακλόνητη, αλύγιστη θέληση να επιβιώσουμε».
Ας προσέξουμε αυτά τα λόγια και ας έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας. Μέσω της ενότητας, δεν έχουμε απλώς επιβιώσει — αλλά έχουμε διαπρέψει.
Ξεκινήσαμε ως Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα. Είμαστε πλέον μια ευρωπαϊκή κοινότητα ανεμογεννητριών, ηλιακών συλλεκτών και γεωθερμικών γεννητριών. Εκεί που κάποτε μας χώριζαν χαρακώματα και το σιδηρούν παραπέτασμα, τώρα μας ενώνουν γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας, καλώδια και διασυνδέσεις.
Τώρα είναι η στιγμή να ολοκληρώσουμε αυτό που ξεκινήσαμε πριν από 70 χρόνια, να αξιοποιήσουμε τα δυνατά μας σημεία και να απελευθερώσουμε πλήρως το δυναμικό της Ενεργειακής μας Ένωσης. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να περιμένουμε ούτε στιγμή περισσότερο.
*Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης
