Φόρμα αναζήτησης

Daria Kuss: Δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε την τεχνολογία και τα social media

«Η τεχνολογία αποτελεί ένα παντοδύναμο εργαλείο. Οι άνθρωποι που εθίζονται σε ανησυχητικό βαθμό θεωρούνται μειονότητα. Δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε την τεχνολογία και τα κοινωνικά μέσα»  δηλώνει η  Δρ. Daria Kuss, Διπλωματούχος Ψυχολόγος, Ερευνήτρια, μέλος της Διεθνούς Ερευνητικής Μονάδας Gaming και της Ομάδας Cyberpsychology και λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Νότινχαμ Τρεντ.

Η Δρ.  Kuss βρέθηκε στην Κύπρο στις 5 Απριλίου, όπου συμμετείχε στη διάσκεψη  για το Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus + KA2 “inScreenMode” – Στρατηγικές MODEration της κατάχρησης SCREEN της Generation Youth, το οποίο διοργανώθηκε από το Εκπαιδευτικό και Ερευνητικό Κέντρο Emphasys, το οποίο λειτουργεί ως εταίρος στο πρόγραμμα.

Στο πλαίσιο της διάσκεψης, παρουσιάστηκε στους συμμετέχοντες  η πλατφόρμα GENIE  ώστε να τους δείξει στην πράξη πώς μπορεί να μετρηθεί η συμπεριφορά στο διαδίκτυο και η χρήση του Διαδικτύου.

Ο κύριος στόχος του ΙΝ SCREEN MODE είναι να ενδυναμώσει τους νέους (ηλικίας 16-25 ετών) να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά καταστάσεις που αφορούν την υπερβολική ενασχόληση με το Διαδίκτυο, εξοπλίζοντάς τους με δεξιότητες και γνώσεις  ώστε να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με υγιή τρόπο.

Το πρόγραμμα εξοπλίζει τον χρήστη με στρατηγικές μετρίασης της υπερβολικής χρήσης της οθόνης.

Η Δρ. Kuss μας μίλησε για τον εθισμό στο διαδίκτυο και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το πρόγραμμα ΙΝ SCREEN MODE, την  πλατφόρμα GENIE και τις προκλήσεις της μοντέρνας, ψηφιακής ζωής που ήρθε για να μείνει.

Εθισμός στο διαδίκτυο… Στην Κύπρο δεν έχουμε επαρκή γνώση σχετικά με το θέμα. Μπορείτε να μας πείτε τι ακριβώς είναι. Ποια τα συμπτώματα;

 Τα συμπτώματα που αντιμετωπίζουν χρήστες  που έχουν εθιστεί μοιάζουν αρκετά με τα συμπτώματα ενός ατόμου εθισμένου σε ουσίες. Τα κύρια συμπτώματα συνήθως είναι  η παραμέληση υποχρεώσεων λόγω της πλοήγησης, οι αποδόσεις στο σχολείο μειώνονται, ο χρήστης προτιμά  να σερφάρει στο διαδικτύο από την επαφή με κάποιο φίλο ή μέλος της οικογένειας, γίνεται  επιθετικός, εκνευρίζεται εύκολα, έχει άγχος και χάνει ώρες ύπνου εξαιτίας πολλών ωρών παραμονής στο διαδίκτυο.

Το κρισιμότερο σημείο είναι όταν τα παιδιά χάνουν τον έλεγχο των συναισθημάτων τους και δεν μπορούν να σταματήσουν να χρησιμοποιούν το ίντερνετ έστω και αν το θέλουν. Αυτό συνήθως είναι το κομβικό σημείο όπου επιλέγουν να αναζητήσουν τη βοήθεια ενός ψυχολόγου.

Ποια είναι η μεγαλύτερη αιτία ανάπτυξης εθισμού;     

Δεν υπάρχει μόνο μία αιτία για την ανάπτυξη του εθισμού, είναι ένας αριθμός παραγόντων. Από τη μία πλευρά είναι οι βιολογικοί λόγοι  οι οποίοι σε κάνουν πιο τρωτό στον εθισμό και από την άλλη κοινωνικοί. Πχ η επιρροή από συνομήλικους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ένας σημαντικός παράγοντας που οδηγεί σε εθισμό.

Όταν το διαδίκτυο  χρησιμοποιείται για να αντιμετωπίσεις προβλήματα της καθημερινότητας τότε οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο όπου περνάς λιγότερο χρόνο στον έξω κόσμο και περισσότερο στον ηλεκτρονικό,  χρησιμοποιώντας αυτή τη συνήθεια ως μηχανισμό αντιμετώπισης προβλημάτων με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγηθείς σε εθισμό.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες απειλές που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα θύμα σε κοινωνικό και ψυχολογικό επίπεδο;

Το υπερβολικό άγχος είναι μια σημαντική απειλή όπως και ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός.

Ποια ομάδα πληθυσμού είναι πιο ευάλωτη;

Γενικότερα, οι έφηβοι είναι πιο επιρρεπείς. Παρόλα αυτά στην εποχή μας, όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο. Στην εφηβεία, ο εγκέφαλος δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως με αποτέλεσμα τα παιδιά να είναι πιο παρορμητικά και να ενδίδουν πιο εύκολα σε τέτοιες συμπεριφορές συμπεριλαμβανομένων και άλλων ουσιών.

Φωτογραφία από παλαιότερη παρουσία της Daria Kuss στην Κύπρο σε διοργάνωση του Εκπαιδευτικoύ Κέντρου Emphasys

 Οι έφηβοι είναι γνωστοί για την παρορμητικότητά τους και την ανάγκη εξερεύνησης η οποία μερικές φορές οδηγεί σε περίεργα μονοπάτια. Πού είναι η κόκκινη γραμμή που καθορίζει τον τεχνολογικά εξελιγμένο έφηβο από τον εθισμένο;

Ο εθισμός είναι μια παθολογική διαταραχή. Το βασικό κριτήριο διαχωρισμού του εθισμού από κάτι που είναι απλά μια επιβλαβής συνήθεια είναι η σημαντική ζημιά που μπορεί να  προκληθεί. Για παράδειγμα η υπερβολική χρήση του διαδικτύου οδηγεί σε μη ελεγχόμενες συμπεριφορές. Όταν ένας χρήστης εγκαταλείπει το σχολείο, τις καθημερινές του συνήθειες, αποκόπτεται από την πραγματικότητα, τότε μιλάμε για μια μορφή εξάρτησης.

Τα κέντρα απεξάρτησης διαδικτύου έχουν αποτέλεσμα;

Αναφέρεστε σε  κέντρα όπου συνήθως τα άτομα μένουν έγκλειστα για ένα χρονικό διάστημα. Αυτό που συνηθίζεται κυρίως στον Δυτικό κόσμο είναι τα κέντρα θεραπείας. Παλαιότερα δούλευα σε κέντρο θεραπείας στη Γερμανία όπου οι χρήστες συμμετείχαν σε εβδομαδιαίες,  ομαδικές  και ατομικές συνεδρίες. Εκεί χρησιμοποιούσαμε  γνωσιακή-Συμπεριφορική   θεραπεία και προσπαθούσαμε να τους εντάξουμε σε μια φυσιολογική καθημερινότητα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις ο εθισμός στο διαδίκτυο και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, μπορούσε να αντιμετωπιστεί. Οπόταν θα πρότεινα θεραπείες τέτοιου είδους.

Πιστεύετε ότι ο εθισμός στο διαδίκτυο είναι θέμα κουλτούρας; Διαφέρει από χώρα σε χώρα;

Έρευνες καταδεικνύουν ότι υπάρχουν πολιτισμικές διαφορές από χώρα σε χώρα. Τα ποσοστά εθισμού είναι αρκετά ψηλότερα σε τεχνολογικά προηγμένες χώρες της Ασίας όπως Κίνα, Κορέα, Ιαπωνία.

Για παράδειγμα στην Κίνα, ο εθισμός στο διαδίκτυο έχει αναγνωριστεί ως κλινική οντότητα το 2008. Το πολιτιστικό υπόβαθρο επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό το ποσοστό των θυμάτων. Όσο αφορά το φύλο, σύμφωνα με έρευνες, οι άντρες είναι πιο πιθανό να εθιστούν στο διαδικτυακό τζόγο ενώ οι γυναίκες είναι πιο πιθανόν να παρουσιάσουν προβλήματα στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Πιστεύετε ότι τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ)  αποτελούν απειλή;

Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι η τεχνολογία και τα ΜΚΔ ήρθαν για να μείνουν. Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε πότε η κατάχρηση του διαδικτύου είναι μια απλή συνήθεια και πότε γίνεται επικίνδυνη.

Η τεχνολογία αποτελεί ένα παντοδύναμο εργαλείο. Οι άνθρωποι που εθίζονται σε ανησυχητικό βαθμό θεωρούνται μειονότητα. Γενικά  θεωρώ ότι δεν πρέπει να δαιμονοποιούμε την τεχνολογία και τα κοινωνικά μέσα.

Τι αφορά το ευρωπαϊκό πρόγραμμα IN SCREEN MODE;

Το πρόγραμμα IN SCREEN MODE χρηματοδοτείται από την ΕΕ. Αποτελεί ένα πρότζεκτ με συντελεστές από χώρες κράτη – μέλη της ΕΕ. Αυτό που κάναμε ήταν να δημιουργήσουμε μία διαδικτυακή  πλατφόρμα με το όνομα GENΙE η οποία σε βοηθά – μέσω ερωτήσεων και μεθοδολογίας- να καταλάβεις εάν η χρήση που κάνεις δημιουργεί κινδύνους όπως εθισμό.

Η εφαρμογή εκτός από την αξιολόγηση εισηγείται και τρόπους σωστής χρήσης του διαδικτύου. Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα, το οποίο μας επέτρεψε να υποστηρίζουμε τους χρήστες που θέλουν να βελτιώσουν την σχέση τους με το διαδίκτυο.

Μέσω του GENΙE και του πρότζεκτ μπορέσαμε από ακαδημαϊκή άποψη να υποστηρίξουμε την υγιή χρήση της τεχνολογίας και την ίδια ώρα να αποτρέψουμε την ανθυγιεινή χρήση.

Η πλατφόρμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον καθένα, από μαθητές, δασκάλους, γονείς. Μπορεί να σε συμβουλεύσει ως προς τη σωστότερη χρήση του διαδικτύου, με προσωπικές εισηγήσεις ώστε να βελτιώσεις τη ζωή σου.

 Έχετε κάνει κάτι παρόμοιο στο παρελθόν;

Έχω συμμετάσχει σε αρκετές έρευνες  σε θέματα χρήσης διαδικτύου, ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα ΜΚΔ, μέσω του Πανεπιστημίου όπου εργάζομαι. Μέσω της έρευνας προσπαθούμε να στηρίξουμε τους νέους και να τους ευαισθητοποιοήσουμε σε αυτά τα θέματα.

Η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι το πρώτο βήμα για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.

Θα ήμουν πολύ προσεκτική στη χρήση του όρου εθισμένος επειδή μπορεί να στιγματίσει το άτομο. Όταν μιλάμε για εθισμό, αναφερόμαστε συνήθως σε  ψυχολογική  διαταραχή κάτι που δεν ισχύει για την πλειοψηφία των χρηστών. Συνήθως μιλάμε απλά για άτομα που αποκτούν μια κακή συνήθεια, όπως η συνεχής ενασχόλησή τους με τα κοινωνικά μέσα (facebook, Instagram) η ανάγκη να ελέγχου συνεχώς τα email τους. Ο πραγματικός εθισμός αφορά μόνο ένα μικρό ποσοστό των χρηστών.

Θεωρώ ότι για αρχή πρέπει να ευαισθητοποιήσουμε τους νέους αλλά και τους μεγαλύτερους ως προς τη σωστή χρήση του διαδικτύου.

Πιστεύετε ότι είναι η μόδα της εποχής;

 Είναι πιθανόν. Με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και την επόμενη τεχνολογική ανακάλυψη να είναι στη γωνιά, θα συμφωνούσα ότι ίσως να είναι μόδα. Δεν πιστεύω ότι η μόδα των κοινωνικών μέσων και των παιχνιδιών θα ξεθωριάσει γιατί ήδη οι άνθρωποι θα τα χρησιμοποιούν ασταμάτητα. Ίσως αλλάξουν οι μορφές των δικτύων αλλά στο τέλος φαίνεται ότι στο μέλλον θα «συνδεθούμε» ακόμα περισσότερο.

Σε ένα επεισόδιο της σειράς Blackmirror, ο θεατής μπορεί να επιλέξει το τέλος της ιστορίας. Πιστεύετε ότι τέτοιες σειρές  δαιμονοποιούν την τεχνολογία ή την κάνουν πιο γκλάμουρ;

Είμαι μεγάλη φαν αυτής της σειράς και συνήθως την αναφέρω στους μαθητές μου. Μας παρουσιάζει  με ένα δυστοπικό τρόπο το  μέλλον και πώς μπορεί να εξελιχθεί αυτό εάν η τεχνολογία συνεχίσει να αναπτύσσεται στους ίδιους ρυθμούς.

Είναι πολύ σημαντικό να είμαστε σε εγρήγορση και  να συνειδητοποιήσουμε τις ευκαιρίες που μας προσφέρει η τεχνολογία. Αν ξεκινήσουμε συζητήσεις για ένα δυστοπικό μέλλον και τις πιθανές επιπτώσεις τότε θα είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τις απειλές. Ακόμα και σήμερα βλέπουμε εικόνες ενός δυστοπικού σεναρίου. Άνθρωποι περπατούν κολλημένοι στα κινητά τους, χωρίς να βλέπουν γύρω τους.

*Tο ‘Emphasys Centre’ δραστηριοποιείται τα τελευταία 20 χρόνια στον Τομέα της Εκπαίδευσης και Κατάρτισης στην Πληροφορική καθώς και στον Τομέα των Ερευνητικών Προγραμμάτων. 

 Προσφέρει προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης σε επαγγελματίες, ενήλικες και μαθητές σε διάφορα θέματα Πληροφορικής. Συγκεκριμένα, στο Κέντρο προσφέρονται εξειδικευμένα προγράμματα για επαγγελματική ανέλιξη, πιστοποιημένα προγράμματα για απόκτηση επαγγελματικών προσόντων, καθώς και μαθήματα σε μαθητές για εισδοχή σε πανεπιστήμια της Μεγάλης Βρετανίας, Κύπρου και Ελλάδας (GCE A’ Level Computer Science, Παγκύπριες).

 Το ‘Emphasys Research Centre’ δραστηριοποιείται επίσης  στον τομέα της Έρευνας και των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων μέσα από την ετοιμασία και υποβολή ερευνητικών προτάσεων, καθώς και το συντονισμό και την εφαρμογή Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, κυρίως στο Πρόγραμμα Erasmus+ στους τομείς της Εκπαίδευσης (Σχολική, Ανώτερη και Εκπαίδευση Ενηλίκων), Επαγγελματικής Κατάρτισης και Νεολαίας.