Φόρμα αναζήτησης

Το πάθημα της πανδημίας της νόσου COVID-19 μάθημα για ανισότητες

Της Τζόζης Χριστοδούλου

Έχω το τελευταίο διάστημα λάβει διάφορα σχόλια σε σχέση με τις αναρτήσεις μου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που αφορούσαν την έμφυλη ισότητα και την πανδημία. Για παράδειγμα πως «τολμώ να κάνω την πανδημία της νόσου COVID-19 έμφυλο ζήτημα, δεν είναι η ώρα, δεν είναι προτεραιότητα». Πλην όμως η πανδημία είναι έμφυλο ζήτημα, όπως και σχεδόν το καθετί γύρω μας. Εξαρτάται ωστόσο από το πώς βλέπουμε, εξετάζουμε, αναλύουμε αφενός τις καταστάσεις και αφετέρου τις πολιτικές και τα μέτρα που λαμβάνονται για τη ζωή μας. Η ερώτηση και η επιπρόσθετη αξία που φέρνει η έμφυλη διάσταση είναι η εξής: Πώς οι γυναίκες και οι άνδρες επηρεάζονται από την κρίση και ποια είναι τα μέτρα που μπορούμε να λάβουμε με βάση τις διαφορετικές ανάγκες και ανησυχίες τους;

Προ της νόσου COVID-19 και σε διεθνές επίπεδο ζούσαμε στην εποχή της πολιτικής ορθότητας. Η πολιτική ορθότητα υποσκιάζει την ανάγκη να δούμε τις σκληρές πραγματικότητες αλλά και την καταπάτηση των ανθρωπίνων, πολιτικών, κοινωνικών, οικονομικών δικαιωμάτων και ειδικότερα όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών. Πολλοί ηγέτες ενσωμάτωσαν στη ρητορική τους τα δικαιώματα των γυναικών, με αποτέλεσμα την υλοποίηση επιδερμικών πολιτικών και να πανηγυρίζουμε πολλές φορές τη μη ουσιαστική ισότητα. Η πανδημία έχει επιτύχει να ξεσκεπάσει και να επισημάνει την ανισότητα των φύλων σε όλους τους τομείς. Κάποια παραδείγματα αφορούν: τις ελλιπείς δομές για την πρόληψη της ενδοοικογενειακής βίας και την προστασία των θυμάτων, για την εργασία (για π.χ. τις γυναίκες που εργάζονται σε επισφαλή εργασία), την οικονομία (συμπεριλαμβανομένου του έμφυλου προϋπολογισμού στα μέτρα ανακούφισης).

Εν τω μέσω της πανδημίας, η ενδοοικογενειακή βία διαιωνίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο. Προσωπικά, δεν με εκπλήσσει η αύξηση στις αναφορές ούτε η απουσία των στρατηγικών κατά τη διάρκεια των μέτρων για αναχαίτιση της νόσου COVID-19, ώστε να προστατευτούν οι γυναίκες και τα παιδιά αφού εξαρχής δεν υπήρχαν ολοκληρωμένες δομές. Η πανδημία έχει εκθέσει αυτές τις πραγματικότητες. Η ανάγκη στήριξης των γυναικών και των παιδιών θυμάτων θα συνεχίσει να διαιωνίζεται και μετά την πανδημία. Ως εκ τούτου θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα καταφύγια γυναικών και άλλης μορφής στήριξη θα συνεχιστούν αλλά και θα ενδυναμωθούν. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να διασφαλίσουν περισσότερους πόρους για την ολοκληρωμένη προστασία των θυμάτων.

Περαιτέρω, εάν συμφωνούμε ότι η νόσος COVID-19 είναι θέμα ζωής και θανάτου, και οι επιπτώσεις της τουλάχιστον θέμα οικονομικής επιβίωσης, τότε εύλογα μπορούμε να διερωτηθούμε γιατί πολλά κράτη δεν έχουν λάβει υπόψη την έμφυλη διάσταση στις στρατηγικές και στα μέτρα για την προστασία επαγγελματιών πρώτης γραμμής, κατά τη διάρκεια της πανδημίας της νόσου COVID-19 και των επιπτώσεών της. Είναι γεγονός και χιλιοειπωμένο ότι οι γυναίκες αποτελούν το 76% των επαγγελματιών πρώτης γραμμής στην ΕΕ (όπως επαγγελματίες υγείας), συμπεριλαμβανομένου του επαγγέλματος του ταμία των υπεραγορών (82% όσων ασκούν το επάγγελμα ταμία στην ΕΕ είναι γυναίκες), οι οποίες έχουν θέσει τη ζωή τους σε κίνδυνο ώστε το σύστημα να συνεχίσει στον επιτρεπόμενο βαθμό και να βοηθηθούν πολλοί άνθρωποι. Ας προσθέσουμε στην εξίσωση και το ακόλουθο:

Οι γυναίκες που μπορούν να εργαστούν από το σπίτι είναι οι ίδιες από τις οποίες αναμένεται να εκπληρώσουν και την απλήρωτη εργασία. Αυτή ήταν η πραγματικότητα και πριν την πανδημία, όταν οι γυναίκες απεγνωσμένα προσπαθούσαν να ισορροπήσουν την οικογενειακή και την εργασιακή ζωή. Όσο τα σχολεία παραμένουν κλειστά (δεν συζητώ εάν είναι λάθος ή ορθή πολιτική, αλλά για το βάρος της ευθύνης), η φροντίδα των παιδιών, η εργασία, η απλήρωτη εργασία του σπιτιού και τώρα η διδασκαλία βαραίνουν τις γυναίκες. Δεν αναμένουμε επιβράβευση. Αυτό που αναμένουμε είναι αυτό που για χρόνια ο φεμινισμός ζητούσε: την κατάρριψη των έμφυλων στερεοτύπων σε συνδυασμό με ουσιαστικές, ολιστικές έμφυλες θεσμικές δομές και πολιτικές που θα προστατεύουν τις γυναίκες και θα εξαλείψουν τις ανισότητες.

Με βάση προηγούμενες παγκόσμιες κρίσεις και ως αποτέλεσμα της αποκοπής και ανακατανομής προϋπολογισμού, έχει αποδειχθεί ότι ειδικότερα η παροχή υπηρεσιών που αφορούν τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία δεν θεωρείται προτεραιότητα και άμεσα μειώνεται τόσο η χρηματοδότηση όσο και η παροχή σχετικών υπηρεσιών ώστε να αξιοποιηθούν οι οικονομικοί πόροι διαφορετικά. Τέτοια πιθανότητα θα πρέπει να αποφευχθεί διότι θα έχει τεράστιες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των γυναικών και των κοριτσιών καθώς και στην ευρύτερη κοινωνία.

Ας μην ξεχνάμε ότι σε πολλά μέρη του πλανήτη τα κορίτσια θα βγουν από το εκπαιδευτικό σύστημα και θα πληρώσουν την κρίση για όλη τους της ζωή. Σε κοινωνίες όπου και οι δυο γονείς θα αναγκαστούν να εργάζονται, ενώ παράλληλα ή δεν υπάρχουν οι δομές φύλαξης παιδιών ή ηλικιωμένων ή σύστημα φροντίδας από γονείς / γιαγιάδες ή οικονομική ευχέρεια να πληρώσουν για αυτές τις δομές ή απλώς επειδή αυτό επιβάλλει η κοινωνία τους, τα κορίτσια αναγκάζονται να βγουν από την εκπαίδευση ώστε να αναλάβουν καθήκοντα φύλαξης παιδιών και ηλικιωμένων, χάνοντας κάθε ελπίδα για ένα αυτόνομο μέλλον.

Δεδομένων των πιο πάνω, είναι ύψιστης σημασίας στα οικονομικά μέτρα ανακούφισης να ληφθούν υπόψη οι διαφορετικές ανάγκες των γυναικών και των ανδρών.

Για να το πετύχουμε, χρειαζόμαστε θεσμικές δομές και θα πρέπει να παλέψουμε ακόμη περισσότερο για αυτές σε όλα τα επίπεδα και παρά τα οποιαδήποτε εμπόδια. Εάν δεν ενεργήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση, κατά την επόμενη κρίση με οικονομικές επιπτώσεις θα συζητάμε ακριβώς τα ίδια.

Σήμερα, όλες οι χώρες αντιμετωπίζουν την ίδια κρίση και καμία χώρα δεν θα υπερισχύσει των επιπτώσεων της πανδημίας εάν δεν δράσουμε συλλογικά και ενωμένα. Σε παγκόσμιες κρίσεις θα πρέπει να δώσουμε παγκόσμια απάντηση. Οι κυβερνήσεις, η ΕΕ, ο ΟΗΕ και άλλοι πολυμερείς οργανισμοί θα πρέπει να επιδείξουν την ανάλογη πολιτική βούληση. Οι ηγέτες ανά το παγκόσμιο έχουν την ευκαιρία να ενισχύσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και αυτά των γυναικών και να τεθούν ως προτεραιότητα.

Έχουν γραφτεί πολλά για το πώς οι διπλωματικές σχέσεις θα αλλάξουν, πώς επηρεάστηκαν και αναμένουμε να δούμε τις σχετικές εξελίξεις που αφορούν τις διεθνείς σχέσεις. Αυτό ισχύει και για τα δικαιώματα των γυναικών. Μέχρι στιγμής, λίγα είναι τα κράτη μέλη του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου, μέσω της άσκησης εξωτερικής πολιτικής, που επιμένουν η ισότητα γυναικών και ανδρών, η έμφυλη διάσταση που αφορά γενικότερα τα ανθρώπινα δικαιώματα, να παραμείνει στην καρδιά των συζητήσεων και των εκκλήσεων, ώστε να μην επιτρέψουμε στις συνέπειες πλέον της πανδημίας να χτυπήσουν ακόμη περισσότερο τις γυναίκες, τα κορίτσια και τα δικαιώματά τους. Αντί δηλαδή να συζητάμε στη διεθνή αρένα την προαγωγή των δικαιωμάτων των γυναικών, ασκούμε αμυντική πολιτική ώστε να μην χαθούν αυτά που έχουμε κερδίσει.

Φέτος είναι η 25η επέτειος από τη Διακήρυξη και την Πλατφόρμα Δράσης του Πεκίνου. Η παγκόσμια συνάντηση, στην οποία θα γινόταν ανασκόπηση των αποτελεσμάτων των πολιτικών περί ισότητας, έχει ακυρωθεί λόγω της πανδημίας. Τίποτα όμως δεν σταματά τις κυβερνήσεις και τους πολυμερείς οργανισμούς στο σύνολό τους από το να επαναδεσμευτούν ουσιαστικά για την ισότητα. Θα πρέπει να απαιτήσουμε, με τον ίδιο τρόπο που οι περισσότεροι/ες ηγέτες και ηγέτιδες επέδειξαν πολιτική βούληση για την καταπολέμηση της πανδημίας, να επιδείξουν και την ανάλογη πολιτική βούληση προς την κατεύθυνση της ισότητας ανά το παγκόσμιο.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.