Φόρμα αναζήτησης

Η μεγάλη δύναμη του ψεύδους

Το ψέμα είχε και έχει πάντα μιαν ιδιαίτερη σχέση με την ηθική. Κατά κανόνα, το ψεύδος επικαλείται με έναν ιδιόμορφο τρόπο την ηθική και το δίκαιο. Τα υπαινίσσεται επίμονα, ακόμη και όταν είναι προφανές ότι δεν έχει καμιά σχέση μαζί τους. Το ψεύδος σε καλεί σχεδόν πάντα να χύσεις ένα δάκρυ απελπισίας για την αδικία του κόσμου. Αλλά σου επιβάλλει επίσης να αποδεχτείς ότι θα ήταν ανήθικο να τολμήσει οποιοσδήποτε να διαφωνήσει με την «απόλυτη αλήθεια» αυτού του ψεύδους.

Επίσης, όπως το παλιό καλό κρασί, το ψεύδος αφήνει πάντα μιαν επίγευση προοπτικής και ελπίδας. Ότι δηλαδή το ανήθικο και το κακό μπορούν να νικηθούν. Φτάνει όλοι ανεξαιρέτως, σαν πειθαρχημένοι στρατιώτες, να αγκαλιάσουν την απόλυτη αλήθεια που πρεσβεύει αυτό το ψεύδος. Γι’ αυτό και το ψέμα αποκτά μια δευτερογενή δύναμη, σχεδόν ανίκητη: Αφού, αν αποδεχτούμε την απόλυτη αλήθεια του ψεύδους θα νικήσουμε το κακό, τότε όποιος δεν την αποδεχτεί είναι λιποτάκτης σε αυτόν τον ηθικό αγώνα. Η δευτερογενής αυτή δύναμη του ψεύδους ισοδυναμεί με ηθικό εκβιασμό. Που κατά κανόνα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός.

Ο «ηθικός» πολτός

Αυτή η περίεργη σχέση του ψεύδους και της ηθικής έχει καθολική ισχύ: Είναι έντονη στο ψέμα που λες στον εργοδότη σου επειδή σε τσάκωσε να έχεις καθυστερήσει το πρωί στη δουλειά («Ήταν σοβαρά άρρωστο το παιδί μου και έπρεπε να το πάω στον γιατρό». Δηλαδή, «πόσο άκαρδος θα είσαι, κύριε εργοδότη μου, αν δεν δείξεις κατανόηση στην ασθένεια ενός παιδιού!»). Αλλά είναι παρούσα και όταν ο Νετανιάχου λέει με δάκρυα στα μάτια ότι οι κατηγορίες εναντίον του για πρωτοφανή σκάνδαλα διαπλοκής «είναι μια ανέντιμη σκευωρία της Αριστεράς» (Δηλαδή, «θα με αφήσετε, τον καημένο, να με κατασπαράξουν οι σατανικοί και άθεοι συνωμότες;»). Κάπως έτσι κερδίζεται η αποδοχή σου από τον εργοδότη σου. Και κάπως έτσι κερδίζεται η πέμπτη θητεία του Νετανιάχου.

Όταν επιστρέφεις το βράδυ από τη δουλειά περήφανος που ο εργοδότης σου έδωσε εντολή στο λογιστήριο να καλύψουν τα ιατρικά έξοδα του – υγιέστατου – παιδιού σου για έναν χρόνο, είσαι ήδη άλλος άνθρωπος. Όπως εκείνος, έτσι κι εσύ είσαι εξαιρετικά ευαίσθητος στη «λογική» του ψεύδους: Χωρίς να το συνειδητοποιείς, θεωρείς πια υποχρέωσή σου να αποδεχτείς ως ηθικά βάσιμη τη δικαιολογία του παιδιού σου για το 4 στα 20 που πήρε στο διαγώνισμα («αυτή η στρίγκλα μας έχει βάλει στο μάτι, έβαλε ερωτήσεις εκτός ύλης και αγχωθήκαμε, γι’ αυτό και όλοι στην τάξη πατώσαμε»). Αλλά, επίσης, «σαν έτοιμος από καιρό», είσαι πρόθυμος να καταπιείς και ολόκληρο το δελτίο ειδήσεων. Που θα παρακολουθήσεις με τον δίσκο στα γόνατα, αμέσως μετά που θα παρηγορήσεις το παιδί σου για την αδικία του κόσμου.

Επομένως, το ψεύδος δεν επικαλείται απλώς την ηθική και το δίκαιο για να γίνει αποδεκτό. Παράγει ηθική και δίκαιο από μόνο του. Με αποτέλεσμα, στο τέλος, πομποί και δέκτες του να γίνονται όλοι ένα. Βυθιζόμενοι όλοι σε μιαν αξεδιάλυτη λάσπη αυτοεξαπάτησης, η οποία δεν έχει καμιά σχέση με τη λογική.

Τα ψέματα που θέλουμε να ακούμε

Η σχέση του ψέματος με την ηθική είναι τόσο δυνατή, που επιτρέπει να συνυπάρχουν ακόμη και αντιφατικά ψέματα. Από τα αγαπημένα μας είναι όσα αντιφατικά έχουν απόλυτο και γενικό χαρακτήρα: «Είμαστε μια άρρωστη κοινωνία, όπου όλοι κοιτάνε μόνο το συμφέρον τους». Αλλά και «οι πολιτικοί είναι εκ φύσεως βρόμικοι, διότι κοιτάζουν μόνο το συμφέρον τους». Όπως επίσης «καλά τα είπε ο χ πολιτικός, έχει ανάστημα, ήθος και αγωνιστικότητα». Καθώς και «είμαστε ένας περήφανος και αλύγιστος λαός που αντιστέκεται στις συνωμοσίες των άλλων». Οποιοδήποτε επιμέρους ψέμα ικανοποιεί ένα από αυτά τα γενικότερα, είμαστε έτοιμοι να το δεχτούμε.

Μας αρέσει επίσης να ακούμε ψέματα που υπαινίσσονται διέξοδο από τα διλήμματα, ψέματα που λειτουργούν ως από μηχανής θεοί: «Με τις ποσότητες φυσικού αερίου που βρήκαμε θα αποκτήσουμε αρκετή δύναμη, χρήμα και ισχύ για να αντιμετωπίσουμε την Τουρκία». Άσχετο αν το – όχι και πολύ – φυσικό αέριο που βρήκαμε έγινε ήδη ένα δεύτερο άλυτο Κυπριακό. Ή το άλλο με τον δήθεν East Med, που υπαινίσσεται ότι βρήκαμε τρόπο να ξεγελάσουμε την Τουρκία. Άσχετο αν όλοι – μα όλοι – ξέρουν πως είναι το μεγαλύτερο ψέμα, και πως δεν υπάρχει περίπτωση να υλοποιηθεί ποτέ.

Τα ψέματα που μας αρέσουν περισσότερο χαρακτηρίζονται επίσης από ανιστορικότητα: Θέλουν να αγνοούν πως τα πράγματα αλλάζουν. Μένουν προσκολλημένα σε ατάκες προηγούμενων δεκαετιών (π.χ. «η Ευρώπη θέλει να απεξαρτηθεί από τη Ρωσία στις πηγές ενέργειας, άρα ευχαρίστως θα αγοράσει το πανάκριβο δικό μας φυσικό αέριο»).

Μας αρέσουν ακόμη τα ψέματα που δείχνουν με το δάχτυλο ως υπαίτιους για τα προβλήματά μας συγκεκριμένους κοινωνικούς εχθρούς. Θα τα ονόμαζα «αντιεβραϊκά ψέματα», γιατί κινητοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς σκέψης και συναισθημάτων με τα ναζιστικά «επιχειρήματα» κατά των Εβραίων, ως πηγή του κακού: «Οι γιατροί θησαυρίζουν γιατί για μιαν εξέταση μισής ώρας παίρνουν 50 ευρώ χωρίς απόδειξη» (ενώ η κομμώτρια που της έδωσες το απόγευμα 200 ευρώ για μιας ώρας δουλειά, χωρίς απόδειξη, δεν θησαυρίζει). Ή πάλι, «για τα οικονομικά προβλήματα φταίνε αποκλειστικά οι παχυλοί μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων, που όλοι κάθονται και πληρώνονται αδρά» (ενώ ο μισού αιώνα καρκίνος του ιδιωτικού τομέα – καθήλωση από το 1970 αποκλειστικά στον τουρισμό, στις κατασκευές, και στο ξέπλυμα βρόμικου χρήματος – θα θεραπευτεί με ασπιρίνη).

Η δύναμη και η αδυναμία του πολιτικού ψεύδους

Το ψέμα έχει τη δυνατότητα να κινείται σαν χέλι μέσα στη θάλασσα της πραγματικότητας. Μπορεί να αντιφάσκει με άλλα αγαπημένα ψέματα, μπορεί να ξεπερνά τα εμπόδια της κοινωνικής θέσης. Αλλά, παρά το γεγονός ότι δεν χρειάζεται την εξουσία για να κολυμπήσει, γίνεται τρομερά ισχυρότερο όταν την έχει. Λέμε «οι πολιτικοί λένε πάντα ψέματα», αλλά όταν το ψέμα ταιριάζει με αυτό που έχουμε στο μυαλό μας ως ηθική και δίκαιη «αλήθεια», τότε πρόθυμα πολλαπλασιάζουμε τη δύναμή του. Λέγοντας «το είπε το τάδε κανάλι», «το δήλωσε και ο υπουργός», «το είπε ο Πρόεδρος».

Κάπως έτσι ένα ψέμα γίνεται ισχυρότερο, όταν λέγεται από ένα πρόσωπο με εξουσία, που επικαλείται την «ηθική» και το «δίκαιο». Και το χειρότερο, τα πρόσωπα με εξουσία το ξέρουν πολύ καλά αυτό. Και το αξιοποιούν.

Από τη στιγμή όμως που ένα πρόσωπο με εξουσία μπει στο τούνελ του ψεύδους, δεν βγαίνει εύκολα. Γιατί το ψεύδος έχει ένα μεγάλο μειονέκτημα: Είναι πάντα βραχυπρόθεσμης απόδοσης. Γι’ αυτό και χρειάζεται πάντα ένα επόμενο ψέμα για να καλύψει το κενό που σύντομα αφήνει το πρώτο. Κι εκείνο ένα άλλο, και ούτω καθεξής.

Την επόμενη φορά που θα πεις ένα ψέμα στον εργοδότη σου, να θυμάσαι πως είναι το ίδιο με αυτό που θα κάνει το ΓεΣΥ «επιτυχημένο», ή θα «λύσει» το Κυπριακό.

Καλάθι

  • Επειδή το ψέμα πως επιδιώκουμε λύση ΔΔΟ αντέχει μόλις 24 ώρες κάθε φορά που το λέμε, χρειάστηκε να φτιάξουμε ένα τεράστιο κομπολόι, με χάντρες από άλλα καθημερινά ψέματα (από τη χαλαρή ομοσπονδία μέχρι την κοινοβουλευτική). Το τελευταίο είναι πως πιέζουμε τη Λουτ να καταθέσει η ίδια «νέες ιδέες», για να σπάσουμε το αδιέξοδο στο Κυπριακό. Και όχι για να τη βγάλουμε εμείς καθαρή με την ενδιάμεση έκθεση του Απρίλη, και για να μείνει άλλους έξι μήνες η Ουνφικυπ…
  • Μίκρανε αρκετά φαίνεται η διαφορά ΔΗΣΥ – ΑΚΕΛ. Το λάθος του κ. Αβέρωφ Νεοφύτου δεν είναι που προσπαθεί να τη μεγαλώσει ξανά, ενισχύοντας τον διπολισμό και ανεβάζοντας τους τόνους με το ΑΚΕΛ. (Παρόλο που αυτό μπορεί στο τέλος να εξυπηρετήσει την Αριστερά, ενισχύοντας τη δική της συσπείρωση.) Το λάθος του είναι που νομίζει πως «έπεισε» τον Πρόεδρο να μπει στο παιγνίδι. Όχι μόνο γιατί ο τρόπος που «παρεμβαίνει» ο Πρόεδρος, και η αξιοπιστία του, στο τέλος μπορεί και να αφαιρέσουν ψήφους από τον ΔΗΣΥ, αλλά και επειδή ο Νίκος Αναστασιάδης θα έχει αύριο το τέλειο άλλοθι: «Εγώ σε βοήθησα όπως μπορούσα, εσύ άφησες το κόμμα καθηλωμένο, επομένως εσύ φταις».
  • Κι αυτός ο Ερντογάν ρε παιδί μου, με το που τελείωσαν οι δημοτικές εκλογές στην Τουρκία σταμάτησε να κάνει προκλητικές (ή έστω «προκλητικές») δηλώσεις. Εμάς δεν μας σκέφτεται; Πάμε για κρίσιμες ευρωεκλογές. Μα γίνεται να βγάλουμε εκλογές χωρίς τουρκική αδιαλλαξία;

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.