Ο Κύπριος δήμαρχος του Velké Meziříčí στην Τσεχία - Ο Αλέξανδρος Καμινάρας μιλάει για την πόλη του, το όραμά του και τις κυπριακές του ρίζες

Της Βίβιαν Αβρααμίδου Πλούμπη, Συγγραφέας

Την επανεκλογή του στη θέση του δημάρχου της πόλης Velké Meziříčí στην Τσεχία εξασφάλισε ο κυπριακής καταγωγής Αλέξανδρος Καμινάρας, επικεφαλής της παράταξης «Společné VM», κατά τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές στη χώρα. Ο συνδυασμός «Společné VM» επικράτησε συγκεντρώνοντας το 54,29% των ψήφων, εξασφαλίζοντας 14 από τις συνολικά 23 έδρες του δημοτικού συμβουλίου - μία επιπλέον έδρα σε σύγκριση με την προηγούμενη θητεία. Ο Alexandros -Alex- Kaminaras γεννήθηκε στη Λευκωσία από Κύπριο πατέρα και Τσέχα μητέρα. Μεγάλωσε όμως κυρίως στο Velké Meziříčí, μια πόλη περίπου 11.000 κατοίκων στην περιοχή Vysočina. Σπούδασε Αρχιτεκτονική και Πολεοδομία στο Τσεχικό Πολυτεχνείο της Πράγας, πέρασε ένα εξάμηνο στο National University of Singapore και εργάστηκε ως αρχιτέκτονας στην Πράγα και στο Velké Meziříčí. Ώσπου κάποια στιγμή ο ίδιος και μια παρέα φίλων, αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί και άνθρωποι συναφών επαγγελμάτων, άρχισαν να συζητούν όλο και περισσότερο για την πόλη όπου είχαν μεγαλώσει. Δεν τους άρεσε πάντα η κατεύθυνση που έπαιρνε. «Κάποια στιγμή καταλάβαμε ότι δεν αρκούσε να τα συζητάμε μεταξύ μας. Αν θέλαμε να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αναπτυσσόταν η πόλη, έπρεπε να εμπλακούμε οι ίδιοι», αναφέρει στον «Π».

Η εκλογή 

Η παρέα αυτή έκανε πράξη αυτό που συζητούσαν. Κατέβηκαν λοιπόν στις δημοτικές εκλογές του 2018. Κέρδισαν πέντε από τις 23 έδρες του δημοτικού συμβουλίου και, όπως θυμάται ο ίδιος, ήταν ο τελευταίος από τους πέντε που εξελέγη. Δύο χρόνια αργότερα, τον Φεβρουάριο του 2020, στα 28 του χρόνια, θα γινόταν ο νεότερος δήμαρχος, όχι μόνο στην ιστορία του Velké Meziříčí αλλά και ολόκληρης της χώρας. Έξι χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να βλέπει την πόλη πρώτα με το μάτι του αρχιτέκτονα. «Η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία με έμαθαν να βλέπω μια πόλη ως ένα σύνθετο σύστημα και όχι ως μια συλλογή μεμονωμένων κτηρίων. Να σκέφτομαι πώς συνδέονται οι χώροι μεταξύ τους, πώς κινούνται οι άνθρωποι μέσα σε αυτούς, πώς χρησιμοποιούνται από διαφορετικές γενιές». Και κυρίως, λέει, τον έμαθαν να σκέφτεται σε βάθος χρόνου. Ο δήμαρχος καλείται καθημερινά να λύσει άμεσα προβλήματα, αλλά οι αποφάσεις του μπορεί να καθορίσουν τη ζωή μιας πόλης για δεκαετίες. Ένα από τα έργα για τα οποία μιλά με ιδιαίτερο ενθουσιασμό είναι η νέα δημοτική βιβλιοθήκη. Είχα την τύχη να τη δω μία μόλις ημέρα πριν από τα εγκαίνιά της, όταν βρέθηκα πρόσφατα στο Velké Meziříčí ως προσκεκλημένη του δήμου. Η πλατεία γύρω της δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί· ήταν, όπως λέμε, λίγο «καράβι να κινήσει». Κι όμως, μπορείς ήδη να δεις καθαρά τι πρόκειται να γεννηθεί εκεί.

Ο δήμαρχος μαζί με τη διευθύντρια της βιβλιοθήκης με ξενάγησαν με ενθουσιασμό, εξηγώντας μου τις επιλογές που είχαν γίνει και τις διαφορετικές λειτουργίες του χώρου. Γιατί αυτό που μέχρι πρόσφατα ήταν απλώς μια βιβλιοθήκη έχει μετατραπεί σε ένα πολυλειτουργικό κέντρο, με χώρους για διαλέξεις, παραστάσεις, προβολές, συναντήσεις και δραστηριότητες των κατοίκων. Οι αρχιτέκτονες που επιλέχθηκαν δεν ήταν οι φθηνότεροι. Ήταν εκείνοι που, κατά την κρίση του δήμου, είχαν την καλύτερη πρόταση. «Σε ένα έργο αξίας περίπου 3,6 εκατομμυρίων ευρώ, ποιος θα νοιάζεται σε είκοσι χρόνια αν εξοικονομήσαμε στην αρχή μερικές εκατοντάδες χιλιάδες κορώνες επιλέγοντας φθηνότερο σχεδιασμό; Αυτό που έχει σημασία είναι αν το κτήριο λειτουργεί, αν οι άνθρωποι χαίρονται να το χρησιμοποιούν και αν παραμένει μια καλή επένδυση για την πόλη».

Το κάστρο 

Και η βιβλιοθήκη δεν ήταν η μόνη ξενάγηση. Ο Άλεξ Καμινάρας θέλησε να μου δείξει και το πανέμορφο κάστρο της πόλης. Παρακολουθώντας τον να μιλά για τα κτήρια και τους δημόσιους χώρους του Velké Meziříčí, καταλαβαίνεις καλύτερα τι εννοεί όταν λέει ότι μέσα στον δήμαρχο δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει ο αρχιτέκτονας. Το ίδιο σκεπτικό τον οδήγησε να επιμείνει ώστε η μεγάλη γέφυρα της μελλοντικής σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων πάνω από την κοιλάδα του ποταμού Oslava να προκύψει μέσα από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό. Οι επιβάτες των τρένων, εξηγεί, θα τη διασχίζουν μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Οι κάτοικοι όμως θα τη βλέπουν από κάτω κάθε μέρα, επί γενιές.

«Ο καλός σχεδιασμός και ο καλός προγραμματισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επενδύσεις στη μακροπρόθεσμη ποιότητα ενός τόπου». Η ηλικία του προκάλεσε φυσικά ερωτήματα όταν ανέλαβε. Στα 28 του ήταν πολύ νέος για δήμαρχος. Ο ίδιος όμως θεωρεί ότι η ηλικία πλέον μπορεί να είναι και πλεονέκτημα. «Η εποχή που ο δήμαρχος θεωρούνταν κυρίως ο σεβαστός, υποτίθεται σοφότερος και συχνά μεγαλύτερος σε ηλικία άνθρωπος της κοινότητας, έχει περάσει. Η διοίκηση μιας πόλης σήμερα απαιτεί απόδοση, ταχύτητα και ικανότητα προσαρμογής σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα. Και αυτό χρειάζεται πολλή ενέργεια».

Η Κύπρος 

Κάπου εδώ, όμως, η συζήτησή μας περνά από την πόλη και τη δημαρχία, στην Κύπρο. Γιατί ο Alexandros Kaminaras γεννήθηκε στη Λευκωσία, από Κύπριο πατέρα και Τσέχα μητέρα. Όταν τον ρωτώ τι απαντά αυθόρμητα όταν κάποιος τον ρωτήσει από πού είναι, δεν διστάζει: «Είμαι Τσέχος με κυπριακές ρίζες».

Ως παιδί, η ίδια ερώτηση τον ενοχλούσε. Ένιωθε ότι, όποια από τις δύο πλευρές της καταγωγής του κι αν επέλεγε, πρόδιδε κατά κάποιον τρόπο την άλλη. Σήμερα το βλέπει διαφορετικά. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Τσεχία, αυτή είναι η κοινωνία που τον διαμόρφωσε. Η Κύπρος όμως παραμένει ένα κομμάτι του «προσωπικού χάρτη» που κουβαλά μαζί του. Γεννήθηκε στην Κύπρο, η μισή οικογένειά του εξακολουθεί να ζει εκεί και επιστρέφει σχεδόν κάθε χρόνο. Τι κυπριακό αναγνωρίζει στον χαρακτήρα του; Πρώτα τη φιλοξενία και τη σημασία των ανθρώπινων σχέσεων. Το μεσογειακό τραπέζι, τη συζήτηση, την ανοιχτή διάθεση απέναντι στους άλλους. Αλλά και κάτι ακόμα: την περηφάνια, την ευθύτητα και μια ορισμένη επιμονή στις αρχές του, που συνδέει ιδιαίτερα με τον Κύπριο παππού του.

Ο λόγος, μάλιστα, που είχα βρεθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα στο Velké Meziříčí ήταν άμεσα συνδεδεμένος με την Κύπρο. Προσκεκλημένη του δήμου είχα μιλήσει σε ένα τσεχικό ακροατήριο μέσα από το βιβλίο μου με τίτλο «Της Ντροπής» το οποίο έχει μεταφραστεί στα τσεχικά και τη δική μου εμπειρία, για το πού μπορούν να οδηγήσουν οι εθνικισμοί και η μισαλλοδοξία. Για τον Καμινάρα, η ιστορία της Αμμοχώστου και μιας οικογένειας που έχασε το σπίτι της το 1974 δεν ήταν απλώς μια ιστορία από την πατρίδα του πατέρα του. «Βλέπουμε σήμερα τόσους ανθρώπους να χάνουν τα σπίτια τους εξαιτίας συγκρούσεων, μόλις μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα από εμάς. Είναι σημαντικό να ακούμε τις μαρτυρίες ανθρώπων που το έζησαν. Μας βοηθούν να καταλάβουμε τι κάνει ο πόλεμος στις ζωές των συνηθισμένων ανθρώπων με τρόπο που οι αριθμοί από μόνοι τους δεν μπορούν».

Και ίσως ακριβώς επειδή έχει τη μία ρίζα στην Κύπρο και την άλλη στην Τσεχία, βλέπει και το Κυπριακό από μια κάπως διαφορετική απόσταση. Δεν έζησε το 1974. Το έζησε όμως μέσα από την κυπριακή οικογένειά του, ανθρώπους που το θυμούνται και που εξακολουθούν να ζουν στη Λευκωσία, σε μια πόλη κομμένη στα δύο. Πέρσι βρέθηκε κοντά στη γραμμή που τη χωρίζει. «Ακόμα και ύστερα από πενήντα χρόνια υπάρχει μια απίστευτη θλίψη σε αυτά τα μέρη».

Και ύστερα λέει κάτι που ίσως αξίζει να ακουστεί ιδιαίτερα στην Κύπρο: «Πιστεύω ότι πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε το πρόβλημα και από την οπτική της άλλης πλευράς. Πρέπει να καταλάβουμε γιατί συνέβησαν αυτά τα γεγονότα και πώς τα θυμούνται οι άνθρωποι και στις δύο πλευρές. Πιστεύω ότι αυτό θα μπορούσε να είναι το κλειδί για να αρχίσει ο μακρύς δρόμος προς κάποια λογική λύση».

Δήμαρχος στον... τόπο του;

Θα μπορούσε άραγε, τον ρωτώ, να φανταστεί τον εαυτό του κάποτε δήμαρχο κάπου στην Κύπρο; «Ναι - αλλά μόνο σε ένα παράλληλο σύμπαν στο οποίο θα είχα μεγαλώσει στην Κύπρο αντί στην Τσεχία». Για να είναι κανείς καλός δήμαρχος, εξηγεί, πρέπει να γνωρίζει τη νοοτροπία ενός τόπου μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια. Να μπορεί να «διαβάζει» όχι μόνο τι λένε οι άνθρωποι αλλά και τι εννοούν. Η δική του γνώση και το δικό του ένστικτο ανήκουν στο Velké Meziříčí.

Και τι θα ήθελε να αφήσει πίσω του όταν κάποτε τελειώσει η δημαρχία του; Όχι ένα μνημείο με το όνομά του. Θα ήθελε, δέκα ή δεκαπέντε χρόνια αργότερα, η πόλη να εξακολουθεί να είναι ένας τόπος στο οποίο οι άνθρωποι θέλουν να ζουν. Με καλές υπηρεσίες, ασφάλεια, ποιοτικούς δημόσιους χώρους και, πάνω απ’ όλα, νέους ανθρώπους και οικογένειες που μπορούν να φανταστούν το μέλλον τους εκεί. «Αν το πετύχουμε αυτό, θα θεωρήσω τη θητεία μου επιτυχημένη. Όχι επειδή θα υπάρχει ένα μνημείο με το όνομά μου, αλλά επειδή η πόλη απλώς θα λειτουργεί καλά και οι άνθρωποι θα χαίρονται να την αποκαλούν σπίτι τους».