Η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, συναντήθηκε το απόγευμα της Παρασκευής, στην Άγκυρα, με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, και συζήτησαν το Κυπριακό ενόψει της επίσκεψης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο, τη Δευτέρα. Η συνάντηση στην τουρκική πρωτεύουσα θεωρείται κομβικό βήμα στην προσπάθεια δημιουργίας δυναμικής για τη σύγκληση από τον ΟΗΕ μιας διευρυμένης διάσκεψης «5+1», η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανέναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων, εννέα χρόνια μετά το αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά. Η απεσταλμένη του ΟΗΕ επιστρέφει στην Κύπρο σήμερα, και αύριο ή τη Δευτέρα θα ενημερώσει χωριστά τους δύο ηγέτες για τις τελευταίες επαφές της σε Βρυξέλλες και Άγκυρα, αλλά και για την επίσκεψη Γκουτέρες στη Λευκωσία.
Συντονίζονται ΕΕ και ΟΗΕ
Σύμφωνα με πολλαπλές πηγές, η απεσταλμένη του ΟΗΕ συναντήθηκε με τον Φιντάν έχοντας πλήρη εικόνα των κινήτρων που οι Βρυξέλλες ενδέχεται να προσφέρουν στην Άγκυρα για να προχωρήσει στο Κυπριακό. Η Τουρκία φέρεται να επιδιώκει πρόοδο στις διαπραγματεύσεις για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ, μεγαλύτερη συμμετοχή στον ευρωπαϊκό αμυντικό μηχανισμό χρηματοδότησης SAFE, καθώς και φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος θεωρήσεων. Από την πλευρά της, η Λευκωσία επιδιώκει να αξιοποιήσει τις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας ως μοχλό πίεσης ώστε να εξασφαλίσει εποικοδομητική στάση της Άγκυρας στις προσπάθειες επίλυσης. Ωστόσο, παραμένει ασαφές τι ακριβώς είναι διατεθειμένη να προσφέρει η ΕΕ και με ποιο αντάλλαγμα. Αρκεί η συναίνεση για συμμετοχή σε μια διάσκεψη «5+1», ή απαιτείται και συμφωνία για έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων; Και αν ναι, σε ποια βάση και με ποια ορόσημα;
Υπάρχει, επίσης, το ερώτημα των επιδιώξεων της τουρκοκυπριακής πλευράς, συμπεριλαμβανομένου του διαχρονικού αιτήματος για τα λεγόμενα «τρία Α»: απευθείας εμπόριο, απευθείας πτήσεις και απευθείας επαφές. Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Ερχιουρμάν, δήλωσε ότι πριν από την έναρξη νέων συνομιλιών θα πρέπει να υπάρξουν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και συμφωνία επί της μεθοδολογίας. Όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις, απέρριψε την ιδέα συνέχισής τους από το σημείο όπου διακόπηκαν, υποστηρίζοντας ότι σε εκείνο το στάδιο είχαν ήδη οδηγηθεί σε αποτυχία. Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι οι συνομιλίες θα πρέπει να επαναρχίσουν από το σημείο όπου έμειναν στο Κραν Μοντανά. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Περιλαμβάνει το Πλαίσιο Γκουτέρες και, ειδικότερα, τις αναφορές του Γενικού Γραμματέα στα ζητήματα ασφάλειας και εγγυήσεων; Σύμφωνα με πηγές, ενδέχεται να περιλαμβάνει και αυτά. Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει, επίσης, την επιβεβαίωση των «τριών στοιχείων ενότητας» (μία κυριαρχία, μία διεθνή προσωπικότητα και μία ιθαγένεια), καθώς και των τεσσάρων θεμελιωδών ελευθεριών της ΕΕ (ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων), χωρίς όμως να είναι απολύτως σαφές σε ποιο στάδιο της διαδικασίας θα τεθούν τα ζητήματα αυτά.
Παράλληλα, η Λευκωσία επιθυμεί οποιαδήποτε πρόοδος στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας να είναι σταδιακή και αναστρέψιμη, ανάλογα με τον ρόλο που θα διαδραματίζει η Άγκυρα στις προσπάθειες επίλυσης. Το ερώτημα όμως παραμένει: τι θα συμβεί αν οι συνομιλίες ξεκινήσουν και στη συνέχεια καταρρεύσουν, χωρίς να θεωρηθεί υπεύθυνη ούτε η Τουρκία ούτε η τουρκοκυπριακή πλευρά;
Ραγδαίες εξελίξεις
Σε ένδειξη των ταχύτατων εξελίξεων και του ρευστού πολιτικού περιβάλλοντος, το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΚΥΠΕ) μετέδωσε το απόγευμα της Παρασκευής ότι, ενώ ΟΗΕ και ΕΕ θεωρούν πως υπάρχουν περιθώρια προόδου στο Κυπριακό, η ελληνοκυπριακή πλευρά μεταφέρει και προς τους δύο οργανισμούς ότι η μέχρι σήμερα στάση και τα μηνύματα της Άγκυρας δεν επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση. Το ΚΥΠΕ επικαλείται πηγές που αναφέρονται στην πρόσφατη NAVTEX που εξέδωσε η Τουρκία για έρευνες στα ύδατα μεταξύ Μερσίνης και κατεχόμενων περιοχών, εκεί όπου σχεδιάζεται η κατασκευή αμφίδρομου αγωγού φυσικού αερίου μέχρι το 2028. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν επίσης τις προσπάθειες του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας να αποσυνδέσει την πρόοδο στις σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας από την πρόοδο στο Κυπριακό.
Η θέση της Άγκυρας
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών περιορίστηκε σε μια σύντομη ανακοίνωση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το απόγευμα της Παρασκευής, αναφέροντας απλώς ότι ο υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, συναντήθηκε στην Άγκυρα με την απεσταλμένη του ΟΗΕ. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, ο Φιντάν επανέλαβε τις πάγιες τουρκικές θέσεις κατά την ανταλλαγή απόψεων με την Ολγκίν, ενόψει της επικείμενης επίσκεψης του Γκουτέρες στο νησί. Οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι ο Τούρκος υπουργός υποστήριξε πως η πιο ρεαλιστική λύση για το Κυπριακό είναι η συνύπαρξη δύο κρατών στο νησί. Τόνισε, επίσης, ότι με βάση τις υφιστάμενες πραγματικότητες στο νησί, προσεγγίσεις που δεν αναγνωρίζουν τα εγγενή δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στην κυρίαρχη ισότητα και στο ισότιμο διεθνές καθεστώς δεν συμβάλλουν στις προσπάθειες επίτευξης συμφωνίας.
Πυκνό διπλωματικό πρόγραμμα
Σύμφωνα με τον διευθυντή του Γραφείου Τύπου του Προέδρου της Δημοκρατίας, Βίκτωρα Παπαδόπουλο, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, ο οποίος μεταβαίνει σήμερα στην Αθήνα, θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό και στη συνέχεια θα έχουν διευρυμένες συνομιλίες με τη συμμετοχή συνεργατών τους, μεταξύ των οποίων ο υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Κόμπος, η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Θεμάτων Μαριλένα Ραουνά και ο διαπραγματευτής Μενέλαος Μενελάου. Ο Πρόεδρος θα επιστρέψει στην Κύπρο αυθημερόν. Στόχος της σύντομης επίσκεψής του στην Αθήνα είναι η αξιολόγηση των τελευταίων εξελίξεων στο Κυπριακό και ο συντονισμός των επόμενων βημάτων ενόψει της επίσκεψης Γκουτέρες. Οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας αναμένεται να αποτελέσουν σημαντικό μέρος της συζήτησης μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ φθάνει στην Κύπρο το βράδυ της Δευτέρας. Την Τρίτη θα πραγματοποιήσει χωριστές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες και κοινό δείπνο και την Τετάρτη τριμερή συνάντηση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον εάν θα ανακοινώσει τη σύγκληση νέας διάσκεψης «5+1» στη Γενεύη στα τέλη Αυγούστου ή αν θα απαιτηθεί περαιτέρω προετοιμασία πριν από μια διευρυμένη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, τον Σεπτέμβριο. Και εάν τελικά συγκληθεί μια τέτοια διάσκεψη, θα μπορέσουν να αρχίσουν επίσημες διαπραγματεύσεις πριν από τη λήξη της θητείας του τον Δεκέμβριο ή οι προσπάθειες για τερματισμό της διαίρεσης του νησιού θα καταλήξουν για ακόμη μία φορά σε αδιέξοδο;
«Ενότητα» προς το παρόν
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ενημέρωσε την Παρασκευή το Εθνικό Συμβούλιο για τις εξελίξεις στο Κυπριακό ενόψει της επίσκεψης Γκουτέρες. Σε κοινό ανακοινωθέν, το Εθνικό Συμβούλιο καλωσόρισε την επικείμενη επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα, χαρακτηρίζοντάς την «έμπρακτη απόδειξη της προσωπικής του προσήλωσης στις προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού». Το συμβουλευτικό σώμα χαιρέτισε, επίσης, τον διορισμό του Ραφαέλε Φίτο ως ειδικού εκπροσώπου της ΕΕ για την Κύπρο. Παρά τις διαχρονικές θέσεις των πολιτικών κομμάτων, εξέφρασε στήριξη στις προσπάθειες του Προέδρου για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με στόχο μια συνολική λύση. Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, δήλωσε ότι πρόκειται για «κρίσιμες στιγμές» που απαιτούν ενότητα και κοινή αίσθηση ιστορικής ευθύνης, στοιχεία τα οποία, όπως είπε, ήταν εμφανή κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης. «Έχουμε επιλέξει τον δρόμο της λύσης και ελπίζουμε, αλλά και είμαστε αποφασισμένοι, να τον διανύσουμε μέχρι τέλους», δήλωσε, προσθέτοντας ότι ευελπιστεί να υπάρξει αντίστοιχη προσέγγιση και από την άλλη πλευρά.
Μετά τη συνεδρίαση, η πρόεδρος του ΔΗΣΥ, Αννίτα Δημητρίου, υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης του διαπραγματευτικού κεκτημένου που έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα, εκφράζοντας παράλληλα στήριξη στην πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Ο γενικός γραμματέας του ΑΚΕΛ, Στέφανος Στεφάνου, τόνισε την ανάγκη διαφύλαξης των συγκλίσεων που έχουν επιτευχθεί και αξιοποίησης του Πλαισίου Γκουτέρες που κατατέθηκε στο Κραν Μοντανά. Ο πρόεδρος του ΔΗΚΟ, Νικόλας Παπαδόπουλος, χαιρέτισε την πιο ενεργή εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ο πρόεδρος του ΕΛΑΜ, Χρίστος Χρίστου, επανέλαβε την αντίθεση του κόμματός του στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Ο επικεφαλής του ΑΛΜΑ, Οδυσσέας Μιχαηλίδης, χαιρέτισε τη δυναμική που φαίνεται να διαμορφώνεται, προειδοποιώντας ωστόσο ότι μια νέα αποτυχία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μόνιμη διχοτόμηση του νησιού. Το κόμμα Άμεση Δημοκρατία εκπροσωπήθηκε στη συνεδρίαση από το μέλος του, Μάικ Σπανό.
