Φόρμα αναζήτησης

Στρες τεστ από το ΔΝΤ -Πώς αξιολογεί το πρόγραμμα που εφάρμοσε στην Κύπρο

Το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί το μεγαλύτερο βάρος που άφησε πίσω της η τραπεζική κρίση του 2013 και για το ΔΝΤ αποτελεί τη μεγαλύτερη αστοχία του προγράμματος που εφάρμοσε στην Κύπρο.

«Παρά το γεγονός ότι ήταν σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικά για τη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού τομέα, τα προγράμματα δεν μπόρεσαν να εμποδίσουν τη δημιουργία μεγάλου όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων, τα οποία αποδείχθηκαν δύσκολα να θεραπευτούν», αναφέρει το Ταμείο σε έκθεσή του για τα αποτελέσματα των 133 προγραμμάτων οικονομικής βοήθειας που επέβλεψε μεταξύ του 2011 και του 2017. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι τα τρία τέταρτα των προγραμμάτων βοήθειας του ΔΝΤ πέτυχαν τους στόχους τους, έστω και εν μέρει.
«Η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία είδαν αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων κατά μέσο όρο 10,5 ποσοστιαίων μονάδων, παρά το γεγονός ότι για όλες αυτές τις χώρες η χρηματοπιστωτική σταθερότητα ήταν μία από τις προτεραιότητες. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια άρχισαν να μειώνονται μόνο μετά το τέλος του προγράμματος για την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, αλλά μέχρι στιγμής παραμένουν αυξημένα για την Κύπρο και την Ελλάδα, εμποδίζοντας την επανάληψη της πιστωτικής επέκτασης», αναφέρεται στην έκθεση.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος αποτελεί προϋπόθεση για την αντιμετώπιση των ΜΕΔ, αλλά συχνά το πρόβλημα αρχίζει να αντιμετωπίζεται μόνο στο μέσο ενός προγράμματος.

«Τα προγράμματα», τονίζεται, «συχνά αρχικά επικεντρώνονται στην εξασφάλιση επαρκούς ρευστότητας και κεφαλαίων στις τράπεζες και στην εξυγίανση προβληματικών οντοτήτων. Στόχοι είναι η μείωση της αβεβαιότητας, η ανάκτηση της εμπιστοσύνης στην αγορά και η ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων. Στις περιπτώσεις όπου υπήρχαν σημαντικές αδυναμίες στις τράπεζες, τα προγράμματα περιλάμβαναν ειδικά κονδύλια για τον «καθαρισμό» του τραπεζικού τομέα από την αρχή (π.χ. Κύπρος, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ουκρανία). Αν και αυτά τα βήματα συνέβαλαν τελικά στη διευκόλυνση της αντιμετώπισης των ΜΕΔ, καθυστέρησαν επίσης την εφαρμογή στρατηγικών εξυγίανσης των ΜΕΔ.

Μεταρρυθμίσεις

Στο κεφάλαιο της έκθεσης που είναι αφιερωμένο στην Κύπρο, επαναλαμβάνονται ανησυχίες για τη μη υλοποίηση όλων των συμφωνημένων μεταρρυθμίσεων.

«Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες είχαν προχωρήσει αρχικά, παρουσίασαν καθυστερήσεις στο τέλος του προγράμματος στους πολιτικά ευαίσθητους τομείς της αναδιάρθρωσης του ιδιωτικού χρέους, των ιδιωτικοποιήσεων και της δημόσιας διοίκησης. Οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στη Δημόσια Χρηματοοικονομική Διοίκηση και στη διαχείριση των εσόδων ήταν λιγότερο αυστηρές και συνδέονταν σε μεγάλο βαθμό με τους περιορισμούς της παραγωγικής ικανότητας. Ενώ η κυριότητα του προγράμματος παρέμεινε υψηλή, η μειοψηφική θέση του κυβερνώντος κόμματος στο Κοινοβούλιο και οι εκλογές στη μέση της προγραμματικής περιόδου περιέπλεξαν την εφαρμογή των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων», γράφει η έκθεση.

Για το ΔΝΤ, πάντως, το πρόγραμμα είχε θετική επίπτωση στην κυπριακή οικονομία.

«Το πρόγραμμα», τονίζεται, «ολοκληρώθηκε με σημαντικά επιτεύγματα. Μέσα από μια σημαντική δημοσιονομική υπεραπόδοση -που βασίστηκε σε αυστηρούς ελέγχους του προϋπολογισμού, στη βελτίωση των συνθηκών της αγοράς εργασίας και στην επανάληψη της αύξησης του ΑΕΠ- το δημόσιο χρέος τέθηκε σε πτωτική τροχιά. Ανήλθε στο 108% του ΑΕΠ, περίπου 18 εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ κάτω από τις προβλέψεις. Η Κύπρος ανέκτησε την πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές».

Συντηρητική αρχή

Στην ανάλυση εξηγείται ότι η προσέγγιση του Ταμείου για την επίπτωση της δημοσιονομικής εξυγίανσης στην ανάπτυξη ήταν συντηρητική. Εκτιμήθηκε ότι η δημοσιονομική εξυγίανση θα έχει αρνητικές επιπτώσεις. Το πρόγραμμα προέβλεπε ασθενέστερη από την αναμενόμενη ανάπτυξη, απρόσμενη πίεση στο τραπεζικό σύστημα και αποδυνάμωση της ιδιοκτησίας του προγράμματος από τις κυπριακές αρχές.

Μάλιστα, στη χρηματοδότηση είχαν ενσωματωθεί κονδύλια για την κάλυψη πρόσθετων κεφαλαιακών απαιτήσεων για τις τράπεζες. Η κυβέρνηση, αναφέρεται, συμφώνησε με τις συμβουλές του προσωπικού και ήταν έτοιμη να λάβει πρόσθετα μέτρα για τη διατήρηση των στόχων του μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού ισοζυγίου και του χρέους. «Τελικά, δεν επαληθεύτηκαν σημαντικοί κίνδυνοι και τα πραγματικά αποτελέσματα υπερέβησαν σε μεγάλο βαθμό τις προβλέψεις ανάπτυξης», τονίζεται.

«Η ανάπτυξη εξέπληξε με ανοδική πορεία. Η έντονη ύφεση, με ρυθμό μείωσης του ΑΕΠ κατά 6% το 2013, ήταν λιγότερο σοβαρή από ό,τι προβλεπόταν και η Κύπρος συνέχισε να προκαλεί έκπληξη με την ανοδική πορεία του ΑΕΠ της», γράφει για την Κύπρο η έκθεση.

Το πρόγραμμα επωφελήθηκε και από την ώθηση στις μεταρρυθμίσεις. Οι κυπριακές αρχές, αναφέρει η έκθεση, εφάρμοζαν ήδη μεταρρυθμίσεις στον δημόσιο τομέα πριν από την έγκριση της συμφωνίας. Στη συνέχεια, το πρόγραμμα στόχευε στην προώθηση βασικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στον δημόσιο τομέα, διατηρώντας παράλληλα συντηρητικές προβλέψεις για την ανάπτυξη.

Αυτοκριτική για Ελλάδα

Το ΔΝΤ περιγράφει και αστοχίες που αποτελούν μια αυτοκριτική για όσα έγιναν στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, τα πακέτα βοήθειας αντιμετώπιζαν εμπόδια, όπως οι προβλέψεις οικονομικής ανάπτυξης που αποδείχθηκαν υπερβολικά αισιόδοξες. Στην Ελλάδα το πρώτο πρόγραμμα προέβλεπε ανάπτυξη από το 2011, πρόβλεψη που όχι μόνο δεν επαληθεύτηκε, αλλά η χώρα βυθίστηκε στην ύφεση. Οι συγγραφείς της έκθεσης συνιστούν πιο προσεκτική χρήση αυτών των προβλέψεων και βαθύτερη ανάλυση των επιπτώσεων που μπορούν να έχουν τα προγράμματα του ταμείου στην ανάπτυξη. Στην Κύπρο, όπως αναφέραμε, οι προβλέψεις ήταν συντηρητικές.

Η δεύτερη μεγάλη αστοχία στην ελληνική περίπτωση ήταν η μη έγκαιρη αναδιάρθρωση του χρέους. Σύμφωνα με τους αναλυτές του Ταμείου, η πιο προσεκτική διάγνωση είναι απαραίτητη όταν εξετάζονται τρόποι αναδιάρθρωσης του χρέους και η καλύτερη κατανόηση των θεσμών και των πολιτικών ικανοτήτων των χωρών μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή στόχευσης σε μη ρεαλιστικούς στόχους, αναφέρει η έκ