Πορεία της Κυπριακής Οικονομίας: Περιστασιακή ή όχι η ανάπτυξη;

ΠΟΛΙΤΗΣ NEWS Δημοσιεύθηκε 24.7.2017
Πορεία της Κυπριακής Οικονομίας: Περιστασιακή ή όχι η ανάπτυξη;
Σοβαρές ανησυχίες για υπέρμετρη αύξηση των δημοσίων δαπανών για κοινωνικές παροχές και για τη συνεχιζόμενη μείωση κεφαλαιουχικών δαπανών.

Του Παναγιώτη Θεοδοσίου*


Η δημοσιονομική και τραπεζική κρίση η οποία ξεκίνησε στις αρχές του 2009 και κορυφώθηκε τον Μάρτη του 2013 είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή ενός μεγάλου μέρους του τραπεζικού και πραγματικού τομέα της κυπριακής οικονομίας. Οι επιπτώσεις της κρίσης στα εισοδήματα και την απασχόληση ήταν σημαντικές.


Μεταξύ του 2011 και 2015, το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) της κυπριακής οικονομίας μειώθηκε κατά 2,1 δισ. ευρώ ή 10,6% (= 2,1 / 19,7). Η μείωση αυτή αντιστοιχεί με πτώση του εισοδήματος μιας μέσης τριμελούς οικογένειας κατά 15 χιλιάδες ευρώ ετησίως. Υπόψη ότι το ΑΕΠ μετρά την ετήσια τρέχουσα αξία της εγχώριας παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών.


ΑΕΠ και Δημοσιονομικά Μεγέθη της Κυπριακής Οικονομίας (Πίνακας )




























































Έτος



2011



2012



2013



2014



2015



2016



Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ)



19.731



19.467



18.118



17.567



17.637



17.901



Έσοδα



7.177



7.028



6.608



6.953



6.917



7.019



Δαπάνες



8.299



8.113



7.540



6.994



6.951



6.955



Δημοσιονομικό Έλλειμμα (-)


/ Πλεόνασμα (+)



-1122



-1.084



-933



-41



-34



64



% του ΑΕΠ



-5,7%



-5,6%



-5,1%



-0,2%



-0,2%



0,4%



Την ίδια περίοδο, 48,6 χιλιάδες εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης, επί συνόλου 357,5 χιλιάδων εργαζομένων, έχασαν τις δουλειές τους. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί με μείωση της πλήρους απασχόλησης κατά 13,6%. Αντιθέτως, την ίδια περίοδο, οι θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης αυξήθηκαν κατά 8,6 χιλιάδες.



Μέσα στο 2016, η κυπριακή οικονομία άρχισε να ανακάμπτει. Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 609 εκατ. ευρώ ή 1%, οι θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης κατά 5,9 χιλιάδες ή 1,9% και οι θέσεις εργασίας μερικής απασχόλησης κατά 3,3 χιλιάδες ή 6,6%.


Τα μεγαλύτερα ποσοστά ανάκαμψης παρατηρήθηκαν στους τομείς:
(α) Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και υπηρεσιών εστίασης (τουριστική βιομηχανία), 10,6%.
(β) Κατασκευές (οικοδομική βιομηχανία), 9,2%.
(γ) Μεταποιητικές βιομηχανίες, 5,5%.
(δ) Διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες, 4,3%.
(ε) Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, 4,3%.
(στ) Χονδρικό και λιανικό εμπόριο και επισκευές, 2,8% και
(ζ) Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, 2%.


Οι μεγαλύτερες απώλειες παρατηρήθηκαν στους τομείς των
(α) Χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων, -10,9%.
(β) Παροχής νερού, επεξεργασίας λυμάτων, διαχείρισης αποβλήτων και δραστηριότητες εξυγίανσης, -3.9.
(γ) Παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού, -3.3 και
(δ) Ενημέρωσης και επικοινωνίας -1.1%.


Οι υπόλοιποι τομείς, όπως αυτοί της διαχείρισης ακίνητης περιουσίας, εκπαίδευσης, υγείας, κοινωνικής μέριμνας, διασκέδασης και ψυχαγωγίας εμφάνισαν ανάκαμψη παρόμοια με αυτή του συνόλου της οικονομίας.


Η προαναφερθείσα ανάκαμψη της τουριστικής βιομηχανίας βοηθήθηκε σημαντικά από την έξαρση της τρομοκρατίας στις γειτονικές χώρες. Όσον αφορά στην ανάκαμψη του οικοδομικού τομέα, σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι επενδύσεις σε ακίνητα από ξένους υπηκόους για την απόκτηση κυπριακής υπηκοότητας, η κατάργηση του φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας και η μείωση των μεταβιβαστικών τελών.



Δημοσιονομικά ελλείμματα


Ο πίνακας 1 παρουσιάζει τα έσοδα, τις δαπάνες και τα δημοσιονομικά ελλείμματα (= έσοδα – δαπάνες) της Κυπριακής Δημοκρατίας τα τελευταία έξι χρόνια. Προσέξτε ότι το 2011 και 2012 τα δημοσιονομικά ελλείμματα ήταν περίπου 1,1 δισ. ευρώ. Στη συνέχεια, αυτά μειώθηκαν στα 933 εκατ. ευρώ το 2013, στα 41 εκατ. ευρώ το 2014 και στα 34 εκατ. ευρώ το 2015. Για πρώτη φορά μετά από οκτώ χρόνια, τα ελλείμματα αυτά μετατράπηκαν σε πλεόνασμα 64 εκατ. ευρώ το 2016. Είναι ξεκάθαρο από τον πίνακα ότι η μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων οφειλόταν κυρίως στη μείωση των δαπανών και όχι στην αύξηση των εσόδων του κράτους. Έγιναν όμως οι μειώσεις των διαφόρων δαπανών κατά τρόπον ορθολογικό;


Το διάγραμμα 1 απεικονίζει τη δεκαετή πορεία πέντε βασικών κατηγοριών δημοσίων δαπανών. Προσέξτε ότι όλες οι κατηγόριες δαπανών, πλην των κοινωνικών παροχών, είχαν φθίνουσα πορεία τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Σε αντίθεση, οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές, ασχέτως του ότι μειωθήκαν ελαφρώς την τριετία 2013 – 2015, αυξήθηκαν το 2016 κατά 121 εκατ. ευρώ ή 4,8%. Το 2016, το ύψος τους ξεπέρασε κατά 404 εκατ. ευρώ το κρατικό μισθολόγιο (απολαβές προσωπικού). Υπόψη ότι το κρατικό μισθολόγιο πριν μερικά χρόνια θεωρείτο η γενεσιουργός αιτία των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι σε μια δεκαετία οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές αυξήθηκαν κατά 40%, τη στιγμή που οι υπόλοιπες δαπάνες συλλογικά μειωθήκαν κατά 7,4%.


Το διάγραμμα 2, απεικονίζει την πορεία των πέντε κατηγοριών δαπανών ως ποσοστό επί του συνόλου των κρατικών δαπανών. Παρατηρείστε ότι οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές από 10,9% του συνόλου των δαπανών το 2007, αυξήθηκαν στο 13,7% το 2012 και στο 14,9% το 2016. Η ανοδική πορεία των κοινωνικών παροχών δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για μελλοντική δημοσιονομική διολίσθηση με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις για την κυπριακή οικονομία.


Στο σημείο αυτό τονίζουμε ότι ένας από τους βασικούς λόγους δημιουργίας του συστήματος Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ) ήταν η ενοποίηση και ο καλύτερος έλεγχος του συστήματος κοινωνικών παροχών με απώτερο στόχο την πάταξη των κίβδηλων κοινωνικών παροχών που βασίζονταν σε ψευδείς δηλώσεις και χαλκευμένα πιστοποιητικά ή δεν συνάδαν με τη νομοθεσία. Φαίνεται, όμως, από τα δεδομένα ότι μέχρι σήμερα το σύστημα του ΕΕΕ δεν έχει αποφέρει τα αναμενόμενα επιθυμητά αποτελέσματα.


Ένα άλλο ανησυχητικό στοιχείο είναι η μείωση των κεφαλαιουχικών δαπανών, από 665 εκατ. ευρώ που ήταν το 2007 στα 535 εκατ. ευρώ το 2016 ή κατά 19,5%. Η μείωση αυτή, σε βάθος χρόνου, θα έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα των υποδομών και των παρεχόμενων υπηρεσιών από το κράτος, καθώς και στην ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας.


Συμπεράσματα


Η ανάκαμψη της οικονομίας οφείλεται κυρίως:
(α) στην αύξηση του τουριστικού ρεύματος στην Κύπρο και
(β) στην αύξηση της ζήτησης κατοικιών από ξένους υπηκόους για σκοπούς εξασφάλισης υπηκοότητας.


Μια ισορροπημένη οικονομική ανάπτυξη, όμως, προϋποθέτει την αυτόνομη ανάπτυξη ή και επανεκκίνηση και άλλων τομέων της οικονομίας. Στον δημοσιονομικό τομέα, διαφαίνονται κάποιες σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά στην υπέρμετρη αύξηση των δαπανών για κοινωνικές παροχές και στη συνεχιζόμενη μείωση των κεφαλαιουχικών δαπανών. Η μείωση των κεφαλαιουχικών δαπανών, σε βάθος χρόνου, θα επηρεάσει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας.



*Καθηγητής και κοσμήτορας της Σχολής Διοίκησης και Οικονομίας του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου






Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ
«Το διαχρονικό μήνυμα των ψηφοφόρων στα κόμματα» του Διονύση Διονυσίου
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

«Το διαχρονικό μήνυμα των ψηφοφόρων στα κόμματα» του Διονύση Διονυσίου

«Το διαχρονικό μήνυμα των ψηφοφόρων στα κόμματα» του Διονύση Διονυσίου

Ψυχοθεραπεία ΔΗΣΥ με… ποίηση: Οι πικραμένοι απαγγέλλουν και η πρόεδρος τα ψάλλει
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ψυχοθεραπεία ΔΗΣΥ με… ποίηση: Οι πικραμένοι απαγγέλλουν και η πρόεδρος τα ψάλλει

Ψυχοθεραπεία ΔΗΣΥ με… ποίηση: Οι πικραμένοι απαγγέλλουν και η πρόεδρος τα ψάλλει

Πενσιλβάνια: Από τα 135 μέτρα ο πυροβολισμός στον Τράμπ– Ποιος είναι ο 20χρονος δράστης

Πενσιλβάνια: Από τα 135 μέτρα ο πυροβολισμός στον Τράμπ– Ποιος είναι ο 20χρονος δράστης

Πενσιλβάνια: Από τα 135 μέτρα ο πυροβολισμός στον Τράμπ– Ποιος είναι ο 20χρονος δράστης

Πεπεισμένος ο ΠτΔ για ουσιαστική προσπάθεια τερματισμού της κατοχής σύντομα

Πεπεισμένος ο ΠτΔ για ουσιαστική προσπάθεια τερματισμού της κατοχής σύντομα

Πεπεισμένος ο ΠτΔ για ουσιαστική προσπάθεια τερματισμού της κατοχής σύντομα

Αννίτα Δημητρίου: «Δεν μπορώ να μιλήσω για αισιοδοξία στο Κυπριακό»
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Αννίτα Δημητρίου: «Δεν μπορώ να μιλήσω για αισιοδοξία στο Κυπριακό»

Αννίτα Δημητρίου: «Δεν μπορώ να μιλήσω για αισιοδοξία στο Κυπριακό»