Νέο «μαξιλάρι» 1% για τις τράπεζες από το τέλος του 2026 λόγω συστημικών κινδύνων

Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου αποφάσισε την επιβολή Αποθέματος Ασφαλείας Συστημικού Κινδύνου (SyRB) ύψους 1% για όλα τα ανοίγματα των αδειοδοτημένων πιστωτικών ιδρυμάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία. Το μέτρο θα τεθεί σε ισχύ στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση, η απόφαση λήφθηκε στο πλαίσιο των μακροπροληπτικών αρμοδιοτήτων της ΚΤΚ, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού συστήματος έναντι συστημικών κινδύνων, ενδυναμώνοντας παράλληλα την ικανότητά του να απορροφά ζημιές και να συνεχίζει να στηρίζει την πραγματική οικονομία σε περίπτωση δυσμενών εξελίξεων.

 Το απόθεμα θα εφαρμόζεται σε όλα τα ανοίγματα όλων των αδειοδοτημένων τραπεζών που δραστηριοποιούνται στη χώρα.

Σειρά ευπαθειών

Σημειώνεται ότι η Κεντρική Τράπεζα έχει αναγνωρίσει σειρά διαρθρωτικών ευπαθειών στο Kυπριακό τραπεζικό σύστημα, οι οποίες ενδέχεται να συμβάλουν στη συσσώρευση συστημικών κινδύνων και, κατ’ επέκταση, να δημιουργήσουν κινδύνους για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα στη Δημοκρατία της Κύπρου. Δεδομένου ότι οι εν λόγω ευπάθειες μπορούν να ενισχύσουν τις επιπτώσεις δυσμενών διαταραχών, η διατήρηση και περαιτέρω ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα παραμένει σημαντική για τη διασφάλιση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας, τονίζεται.

Η απόφαση αντικατοπτρίζει την αξιολόγηση της ΚΤΚ ότι τα υφιστάμενα ενεργά μακροπροληπτικά μέτρα δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς τους διαρθρωτικούς συστημικούς κινδύνους που αναγνωρίστηκαν.

Διαρθρωτικές Συστημικές Ευπάθειες

Το SyRB αποσκοπεί στον μετριασμό συστημικών κινδύνων που απορρέουν από τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της Κυπριακής οικονομίας και του τραπεζικού τομέα, όπως περιγράφονται πιο κάτω:

α) Το εξωτερικό περιβάλλον εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πηγή κινδύνου για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Λόγω του γεγονότος ότι η Κύπρος είναι μια μικρή και ανοικτή οικονομία, οι εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορούν να μεταδοθούν σχετικά γρήγορα στην εγχώρια αγορά.

β) Ο εγχώριος τραπεζικός τομέας χαρακτηρίζεται από το μεγάλο μέγεθός του σε σχέση με την εγχώρια οικονομία και από τον υψηλό βαθμό ομοιότητας των επιχειρηματικών μοντέλων των πιστωτικών ιδρυμάτων. Ως εκ τούτου, η περιορισμένη διαφοροποίηση των επιχειρηματικών μοντέλων των εγχώριων πιστωτικών ιδρυμάτων αποτελεί διαρθρωτική πηγή συστημικού κινδύνου.

γ) Ο τομέας των ακινήτων αποτελεί βασική πηγή εγχώριου συστημικού κινδύνου, λόγω των ισχυρών διασυνδέσεών του με τον τραπεζικό τομέα και την πραγματική οικονομία. Ειδικότερα, η υψηλή συγκέντρωση δανείων που εξασφαλίζονται με εμπράγματες εξασφαλίσεις επί ακινήτων συνιστά διαρθρωτική ευπάθεια η οποία υφίσταται ανεξαρτήτως του σταδίου του χρηματοοικονομικού κύκλου. Η Κύπρος συγκαταλέγεται μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα υψηλότερα επίπεδα συγκέντρωσης τέτοιων δανείων, γεγονός που αποτελεί σημαντική διαρθρωτική ευπάθεια για τον κυπριακό τραπεζικό τομέα.

δ) Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την κυβερνοασφάλεια παραμένουν αυξημένοι και αποτελούν σημαντική πηγή ανησυχίας για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Τα περιστατικά κυβερνοασφάλειας ενδέχεται να επεκταθούν πέραν των μεμονωμένων ιδρυμάτων και να προκαλέσουν ταυτόχρονες λειτουργικές διαταραχές, χρηματοοικονομικές ζημιές και αρνητικές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη στο σύνολο του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Επιπλέον, η ταχεία πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των κυβερνοαπειλών ενδέχεται να ενισχύσουν τους κινδύνους αυτούς, καθιστώντας τις κυβερνοεπιθέσεις πιο σύνθετες, ευρείας κλίμακας και δυσκολότερα ανιχνεύσιμες.

Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα, οι πιο πάνω ευπάθειες ενδέχεται να ενισχυθούν περαιτέρω από δυσμενή γεγονότα ενεργοποίησης (adverse trigger events), όπως η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων, ο γεωοικονομικός κατακερματισμός και η αύξηση των εμπορικών φραγμών, τα οποία θα μπορούσαν να εντείνουν τους υφιστάμενους συστημικούς κινδύνους. Καθώς τέτοιες εξελίξεις μπορεί να οδηγήσουν στην εκδήλωση υποκείμενων συστημικών κινδύνων, η διατήρηση ενός ανθεκτικού τραπεζικού τομέα παραμένει ουσιώδους σημασίας, ιδιαίτερα σε περιόδους ευνοϊκών οικονομικών και χρηματοπιστωτικών συνθηκών σημειώνεται.

Αιτιολόγηση και πεδίο εφαρμογής του Αποθέματος Ασφαλείας Συστημικού Κινδύνου

Η ΚΤΚ θεωρεί ότι οι εντοπισμένες ευπάθειες έχουν διαρθρωτικό χαρακτήρα, παραμένουν διαχρονικά καθ’ όλη τη διάρκεια του χρηματοοικονομικού κύκλου και είναι κοινές σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα. Δεδομένης της οριζόντιας φύσης τους, προστίθεται, οι ευπάθειες αυτές έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν ταυτόχρονα πολλαπλά πιστωτικά ιδρύματα και να δημιουργήσουν ευρύτερους κινδύνους για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Ως εκ τούτου, το SyRB εφαρμόζεται ενιαία σε όλα τα πιστωτικά ιδρύματα και σε όλα τα ανοίγματα, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα έναντι των εν λόγω ευπαθειών και τη διατήρηση επαρκούς ικανότητας απορρόφησης ζημιών από τα πιστωτικά ιδρύματα κατά τη διάρκεια περιόδων πίεσης.

Βαθμονόμηση του μέτρου

Η βαθμονόμηση του ποσοστού του SyRB βασίστηκε σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση που ενσωμάτωσε ένα ευρύ φάσμα ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών, στατιστικών αναλύσεων και τεχνογνωσίας. Η αξιολόγηση έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, δείκτες που σχετίζονται με τα διαρθρωτικά χαρακτηριστικά της κυπριακής οικονομίας, το μέγεθος και τη δομή χρηματοδότησης του τραπεζικού τομέα, την εξάρτηση των πιστωτικών ιδρυμάτων στα καθαρά έσοδα από τόκους και τη χρηματοδότηση μέσω καταθέσεων και τις ευπάθειες που συνδέονται με τον τομέα των ακινήτων.

Η αξιολόγηση συμπληρώθηκε περαιτέρω από ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress tests), οι οποίες εξέτασαν την ικανότητα του τραπεζικού τομέα να αντέχει σε δυσμενείς μακροχρηματοοικονομικές διαταραχές.

Η ΚΤΚ θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στους συστημικούς κινδύνους και στις διαρθρωτικές ευπάθειες και θα επανεξετάζει σε τακτική βάση την καταλληλότητα του ποσοστού του SyRB. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου, το ποσοστό του αποθέματος θα επανεξετάζεται τουλάχιστον κάθε δύο έτη, ώστε να διασφαλίζεται η διαρκής συνάφεια, επάρκεια και αποτελεσματικότητά του. Το SyRB θα παραμείνει σε ισχύ, εκτός εάν και έως ότου η ΚΤΚ αποφασίσει διαφορετικά.