Μήνυμα ΕΤΕΚ μετά την έκθεση της Ελεγκτικής: Όχι αδειοδότηση αυθαιρέτων εκ των υστέρων

Τη θέση ότι δεν θα πρέπει να αποφασίζεται η εκ των υστέρων αδειοδότηση αυθαίρετων αναπτύξεων, διατυπώνει ο πρόεδρος του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου (ΕΤΕΚ), Κωνσταντίνος Κωνσταντή, με αφορμή τα ευρήματα της ειδικής έκθεσης της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων (ΣΥΜΕΠΑ).

Σε δηλώσεις στον «Π», ανέφερε ότι το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων αποτελεί έναν θεσμό με θετικά χαρακτηριστικά, καθώς ενισχύει τη διαφάνεια και τη συμμετοχικότητα μέσω των δημόσιων ακροάσεων που πραγματοποιεί, της δημοσιοποίησης των διαδικασιών του και της πρόσκλησης προς τα αρμόδια τμήματα να καταθέτουν τις απόψεις τους.

«Θα πρέπει, ωστόσο, να υπάρχει ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο αξιοποίησης του θεσμού, ώστε να μην παρατηρούνται φαινόμενα κατάχρησής του», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι αποφάσεις του Συμβουλίου οφείλουν να είναι πλήρως τεκμηριωμένες και να εδράζονται στους κανονισμούς και τις πρόνοιες που διέπουν τη λειτουργία του.

Την ίδια ώρα, υποστήριξε ότι ο θεσμός δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως μέσο εκ των υστέρων νομιμοποίησης αυθαίρετων αναπτύξεων. Όπως υποστηρίζει, δεν θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα αδειοδότησης έργων που υλοποιήθηκαν χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις, καθώς κάτι τέτοιο θα υπονόμευε τον σκοπό του πολεοδομικού σχεδιασμού και την ίση μεταχείριση όσων συμμορφώνονται με το ισχύον πλαίσιο.

Σοβαρές αδυναμίες

Υπενθυμίζεται ότι η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας εντόπισε σοβαρές αδυναμίες στη διαδικασία χορήγησης πολεοδομικών αδειών κατά παρέκκλιση. Η Ελεγκτική προειδοποιεί ότι η εξαίρεση κινδυνεύει να μετατραπεί σε κανόνα.

Σύμφωνα με την έκθεση, καταγράφηκαν περιπτώσεις όπου αυθαίρετες αναπτύξεις αδειοδοτήθηκαν εκ των υστέρων, παρά προηγούμενες απορρίψεις, ειδοποιήσεις επιβολής και αρνητικές εισηγήσεις αρμόδιων αρχών.

«Ιδιαίτερης σημασίας είναι οι περιπτώσεις στις οποίες η διαδικασία της παρέκκλισης χρησιμοποιήθηκε για την εκ των υστέρων αδειοδότηση αναπτύξεων που είχαν ήδη υλοποιηθεί ή λειτουργούσαν χωρίς τις απαιτούμενες άδειες. Ο έλεγχος κατέδειξε ότι το Υπουργικό Συμβούλιο, μετά από εισήγηση του Συμβουλίου Μελέτης Παρεκκλίσεων, ενέκρινε σε συγκεκριμένες περιπτώσεις πολεοδομικές άδειες για αυθαίρετες αναπτύξεις», σημειώνεται.

Χαρακτηριστική είναι περίπτωση υποστατικών σε βιομηχανική ζώνη, τα οποία είχαν αδειοδοτηθεί ως αποθήκες αλλά λειτουργούσαν αυθαίρετα ως υπεραγορά. Προηγούμενες αιτήσεις για αλλαγή χρήσης είχαν απορριφθεί το 2012 και το 2014, ενώ είχαν εκδοθεί δύο ειδοποιήσεις επιβολής. Η Πολεοδομική Αρχή εισηγήθηκε εκ νέου απόρριψη, επισημαίνοντας ότι ενδεχόμενη έγκριση θα μπορούσε να θεωρηθεί επιβράβευση αυθαίρετης ανάπτυξης. «Το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων κατέγραψε, επίσης, ότι η ανάπτυξη επηρέαζε ουσιωδώς τη γενική στρατηγική του ισχύοντος Σχεδίου Ανάπτυξης, ενθάρρυνε τάσεις άναρχης ανάπτυξης και καταστρατηγούσε βασικές πολεοδομικές ρυθμίσεις. Παρά ταύτα, εισηγήθηκε την έγκριση προσωρινής πολεοδομικής άδειας τεσσάρων ετών, εισήγηση που υιοθετήθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο», επισημαίνεται.

Ανάλογος προβληματισμός προκύπτει από περίπτωση μεμονωμένης κατοικίας σε γεωργική γη υψηλής ποιότητας και εντός αρδευτικού έργου στην Επαρχία Αμμοχώστου. Η Πολεοδομική Αρχή κατέγραψε ότι προηγούμενες αιτήσεις για κατοικία είχαν απορριφθεί, ότι η κατοικία είχε ήδη ανεγερθεί αυθαίρετα, ότι οι ιδιοκτήτες γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες του τεμαχίου και ότι η ανάπτυξη αντέβαινε στον στρατηγικό στόχο προστασίας της γόνιμης και παραγωγικής γεωργικής γης. Καταγράφηκε επίσης, αναφέρει η έκθεση, ότι τυχόν έγκριση θα δημιουργούσε κακό προηγούμενο. Παρά τα πιο πάνω, σημειώνεται, το συμβούλιο εισηγήθηκε ομόφωνα την έγκριση και το Υπουργικό Συμβούλιο την ενέκρινε. Από τον έλεγχο δεν εντοπίστηκαν τεκμήρια ότι είχαν εξεταστεί επαρκώς κρίσιμοι ισχυρισμοί που λήφθηκαν υπόψη για την αιτιολόγηση της θετικής εισήγησης.

«Η εκ των υστέρων αδειοδότηση αυθαίρετων αναπτύξεων, όταν επαναλαμβάνεται, αποδυναμώνει την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού επιβολής και μπορεί να δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος όσων συμμορφώνονται εξ αρχής με τις απαιτούμενες διαδικασίες», τονίζεται στην έκθεση.

Μεγάλες καθυστερήσεις

Στην έκθεση γίνεται, επίσης, αναφορά στις μεγάλες καθυστερήσεις εξέτασης αιτήσεων. Κατά την περίοδο 2020-2023, ο μέσος χρόνος εξέτασης κυμαινόταν μεταξύ 25 και 31 μηνών, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η διαδικασία διήρκεσε περισσότερο από μία δεκαετία. Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, οι καθυστερήσεις αυτές επιτρέπουν σε παράνομες ή μη αδειοδοτημένες αναπτύξεις να παγιώνουν τετελεσμένα.

Η έκθεση εντοπίζει, επίσης, συχνές διαφοροποιήσεις μεταξύ των εισηγήσεων των Πολεοδομικών Αρχών και του Συμβουλίου, χωρίς πάντοτε να τεκμηριώνονται επαρκώς οι λόγοι των αποκλίσεων. Ενδεικτικά, κατά την περίοδο 2020-2023 το ΣΥΜΕΠΑ διαφοροποιήθηκε από τις εισηγήσεις των Πολεοδομικών Αρχών σε 90 από τις 627 περιπτώσεις που εξέτασε, ενώ το 2023 το σχετικό ποσοστό αυξήθηκε στο 21,4%. 

Μεταξύ των συστάσεών της, η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά επανεξέταση του πλαισίου των παρεκκλίσεων, αυστηρότερη αντιμετώπιση των αυθαίρετων αναπτύξεων, σαφέστερα κριτήρια αξιολόγησης, μεγαλύτερη διαφάνεια στα αντισταθμιστικά μέτρα και ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης των αιτήσεων, ώστε να διαφυλαχθεί η αξιοπιστία του πολεοδομικού σχεδιασμού.

Απάντηση συμβουλίου

Από την πλευρά του, το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων στις παρατηρήσεις που υπέβαλε προς την Ελεγκτική Υπηρεσία, υποστήριξε ότι ο χρόνος εξέτασης των αιτήσεων θα πρέπει να υπολογίζεται από τη στιγμή που παραλαμβάνονται όλες οι απαιτούμενες εκθέσεις και γνωματεύσεις των αρμόδιων αρχών, σημειώνοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι καθυστερήσεις οφείλονται στην καθυστερημένη υποβολή στοιχείων από εμπλεκόμενες υπηρεσίες ή τους ίδιους τους αιτητές.

Παράλληλα, ανέφερε ότι οι αιτήσεις εξετάζονται κατά κανόνα εντός δύο έως τεσσάρων μηνών μετά την ολοκλήρωση του φακέλου τους, εκτός από πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις που απαιτούν δημόσια ακρόαση ή πρόσθετες συναντήσεις με τμήματα και φορείς για λήψη περαιτέρω πληροφοριών.

Σε πιο σύνθετες υποθέσεις, ο χρόνος ολοκλήρωσης της εξέτασης είναι περισσότερος.

«Το άρθρο 26(2) του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου, επιτρέπει στο Υπουργικό Συμβούλιο να χορηγεί πολεοδομική άδεια κατά παρέκκλιση των προνοιών του ισχύοντος Σχεδίου Ανάπτυξης, ανεξάρτητα από το αν η ανάπτυξη έχει συντελεστεί ή όχι, σε έκτακτες και δικαιολογημένες προς το δημόσιο συμφέρον περιπτώσεις ή άλλες ειδικές περιπτώσεις. Συνεπώς, είναι νόμιμη η εκ των υστέρων αδειοδότηση αυθαίρετων αναπτύξεων, εφόσον αυτές τεκμηριώνονται-αιτιολογούνται με βάση τις αρχές και τα κριτήρια του Καν. 19(1) της ΚΔΠ 309/99», υποστηρίζει.