Φόρμα αναζήτησης

Έρευνα για την περίοδο της καραντίνας – Βασικός πυλώνας η εξ αποστάσεως εκπαίδευση



Έρευνα, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, για την εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης (ΕξΑΠ) στα σχολεία της Κύπρου (δημοτικά και Μέσης) την περίοδο της πανδημίας του ιού SARS-CoV-2 καταδεικνύει ότι αυτός ο τρόπος εκπαίδευσης αλλά και διδασκαλίας θα πρέπει να περιλαμβάνεται ως ένας βασικός πυλώνας στον σχεδιασμό της νέας σχολικής χρονιάς. Η ανάλυση των δεδομένων της έρευνας δείχνει τους τρεις βασικούς άξονες της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στους οποίους πρέπει να επικεντρωθούν οι εμπλεκόμενοι φορείς: συστημική προσέγγιση, επιμόρφωση και εφαρμογή. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το διεθνές εκπαιδευτικό και ερευνητικό κέντρο CARDET (Center for the Advancement of Research and Development in Educational Technology – www.cardet.org) με τη στήριξη του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Κύπρου και την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας.

Ανέτοιμες οι χώρες

Ως γνωστόν, σε όλο τον κόσμο, η προσπάθεια να προσφερθούν προγράμματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, για να καλυφθούν οι ανάγκες του μαθητικού πληθυσμού, δημιούργησε τεράστια προβλήματα. Όπως φάνηκε, καμία χώρα δεν ήταν έτοιμη να ανταποκριθεί σε τέτοιας κλίμακας ανάγκες για προσφορά εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Η διεξαγωγή της έρευνας εντάσσεται στο πλαίσιο της αναγκαιότητας που προέκυψε για κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για την εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στα σχολεία της Κύπρου. Όπως σημειώνει το CARDET, στόχος της έρευνας είναι να καταγράψει το πώς εφαρμόστηκε η εξ αποστάσεως εκπαίδευση (πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια) στα σχολεία, ποιες καλές πρακτικές αναδείχθηκαν, ποια εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν και ποιες προκλήσεις / δυσκολίες αντιμετώπισαν οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές και οι γονείς την περίοδο αναστολής της λειτουργίας των σχολείων. Από τα πορίσματα της έρευνας προκύπτουν συγκεκριμένες εισηγήσεις για τα επόμενα βήματα εφαρμογής της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στην Κύπρο.

Viber, Teams, Zoom

Σημειώνεται πως και πριν από την πανδημία οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούσαν διάφορα εργαλεία ηλεκτρονικής μάθησης. Κατόπιν οδηγιών, κατά τη διάρκεια της πανδημίας αρκετοί εκπαιδευτικοί άρχισαν να χρησιμοποιούν την πλατφόρμα MS Teams. Από τις απαντήσεις διαφαίνεται ότι η πλατφόρμα MS Teams χρησιμοποιήθηκε από την πλειοψηφία των εκπαιδευτικών Μέσης (227 από τους 251), ενώ οι πλείστοι εκπαιδευτικοί Δημοτικής προτίμησαν το Viber (239 από τους 284). Οι εκπαιδευτικοί και των δυο βαθμίδων φαίνεται να επέλεξαν το email (209 Μέσης και 227 Δημοτικής) ως το δεύτερο μέσο για τη διδασκαλία τους και ακολουθούν τα facebook – Messenger και το Zoom, τα οποία κατατάσσονται στην ίδια θέση προτίμησης και από τις δύο βαθμίδες. Σχετικά με τα μέσα / εργαλεία που αξιοποιήθηκαν για τους σκοπούς οργάνωσης, σχεδιασμού, αξιολόγησης και διδασκαλίας του διαδικτυακού μαθήματος, οι εκπαιδευτικοί και των δύο βαθμίδων ανέφεραν ως κύριο μέσο την ιστοσελίδα της σχολικής μονάδας. Ακολουθούν η χρήση των υπηρεσιών αποθήκευσης δεδομένων και οι ιστοσελίδες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και του Υπουργείου Παιδείας.

Δασκαλοκεντρικά

Όπως έχει διαφανεί, στην αρχή της πανδημίας του νέου κορωνοϊού στην Κύπρο (Μάρτιος 2020) δεν ήταν ξεκάθαρα η προσέγγιση που θα ακολουθείτο αναφορικά με την ύλη, αλλά και το κατά πόσον θα προχωρούσαν όλες οι βαθμίδες να καλύψουν καινούργιους μαθησιακούς στόχους ή αν θα έκαναν εμπέδωση προϋπάρχουσας γνώσης. Από πλευράς παιδαγωγικής προσέγγισης, και δεδομένου των συνθηκών που επικρατούσαν, η μέθοδος που εφαρμόστηκε κυρίως ήταν η δασκαλοκεντρική. Δηλαδή, οι εκπαιδευτικοί παρέδιδαν ζωντανά διαδικτυακό μάθημα ή έστελναν υλικό στους μαθητές να μελετήσουν και να ολοκληρώσουν κάποιες ασκήσεις. Για παράδειγμα, μόνο ένας στους πέντε εκπαιδευτικούς (20,9%) δήλωσε ότι είχε αναθέσει ομαδικές εργασίες στους μαθητές του. Σύγχρονη ανατροφοδότηση, τουλάχιστον μία φορά τη βδομάδα, παρείχε το 39,4% και ασύγχρονη ανατροφοδότηση το 65,9% των συμμετεχόντων στην έρευνα. Επίσης, 83,6% των εκπαιδευτικών δήλωσαν ότι δημιουργούσαν καινούργιο ψηφιακό υλικό, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ 40,3% δήλωσαν ότι το έκαναν καθημερινά. Ένα ποσοστό της τάξης του 70,3% δήλωσε ότι επικοινωνούσε με τους μαθητές για επίλυση τεχνικών προβλημάτων, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα, ενώ ένας στους τρεις εκπαιδευτικούς (35%) εκαλείτο να λύσει τεχνικά προβλήματα καθημερινά.

Συνεργασία – επικοινωνία

 

Δεδομένου ότι η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης δεν γινόταν κάτω από ομαλές συνθήκες, αλλά υπό συνθήκες πανδημίας, όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς κατέβαλλαν υπέρμετρες προσπάθειες για να ανταποκριθούν. Μεγάλο μέρος της ευθύνης έπεσε στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι κλήθηκαν να ανταποκριθούν κάτω από συνθήκες πρωτόγνωρες για όλους. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς, μια βασική πρακτική που τους βοήθησε την περίοδο της πανδημίας ήταν η συνεργασία και η συχνή επικοινωνία με τους συναδέλφους τους. Αυτή η συνεργασία, όπως είπαν οι εκπαιδευτικοί, συνέβαλε σημαντικά στην εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και βοήθησε στην αντιμετώπιση πολλών δυσκολιών. Κάποιες από τις πρακτικές που εφαρμόστηκαν την περίοδο αναστολής της λειτουργίας των σχολείων είναι οι πιο κάτω:

(α) Συχνή επικοινωνία με μαθητές / μαθήτριες καθώς και γονείς / κηδεμόνες.
(β) Δημιουργία νέου ψηφιακού περιεχομένου.
(γ) Χρήση έντυπου υλικού όπου ήταν εφικτό.
(δ) Συνεργασία και επικοινωνία με συναδέλφους.
(ε) Χρήση υφιστάμενου ψηφιακού υλικού.

Δυσκολίες, προβλήματα

 

Από τα κυριότερα και συχνότερα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι εκπαιδευτικοί, όπως φαίνεται από τα αποτελέσματα της έρευνας, είναι ζητήματα που αφορούσαν την υλικοτεχνική υποδομή και προσβασιμότητα. Η πλειοψηφία του συνόλου των εκπαιδευτικών (159) ανέφερε ως πρώτο καθημερινό πρόβλημα τη δυσκολία πρόσβασης των μαθητών / μαθητριών σε ηλεκτρονική συσκευή. Η μη πρόσβαση των μαθητών / μαθητριών στο διαδίκτυο (ή η πολύ αργή σύνδεση) έρχεται ως δεύτερο εμπόδιο. Η δυσκολία πρόσβασης των μαθητών σε συσκευές και διαδίκτυο ήταν από τις πιο σημαντικές ανησυχίες των εκπαιδευτικών, που καταγράφηκαν και από τις ομάδες εστίασης και τις συνεντεύξεις. Επιπλέον, από τις σημαντικότερες δυσκολίες ήταν και η αποστολή αλληλοσυγκρουόμενων οδηγιών, η καθυστέρηση στην οργάνωση και η έλλειψη συντονισμού στην εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Μια άλλη δυσκολία που προέκυψε ήταν η ψυχική και σωματική εξάντληση τόσο των εκπαιδευτικών όσο και των μαθητών/τριών και των γονέων / κηδεμόνων αυτών. Τέλος, ο χρόνος που απαιτείτο για την προετοιμασία και τη διδασκαλία του εξ αποστάσεως μαθήματος ήταν αρκετά μεγάλος, γεγονός που επηρέαζε αρνητικά την όλη διαδικασία.

Επιμόρφωση

Από τα ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι το ότι όλοι οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι χρειάζονται επιμόρφωση σε διάφορα θέματα που σχετίζονται με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Τα πέντε κυριότερα θέματα επιμόρφωσης που προέκυψαν από τα αποτελέσματα της έρευνας είναι τα εξής:

(i) Επιμόρφωση στην ενσωμάτωση τεχνολογιών για προώθηση της διάδρασης μεταξύ εκπαιδευτικού-μαθητή-περιεχομένου.
(ii) Επιμόρφωση που να ανταποκρίνεται στο κάθε γνωστικό αντικείμενο με παράλληλη παρουσίαση εργαλείων και πρακτικών εφαρμογών εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
(iii) Πρακτικές ενίσχυσης της συμμετοχής και της συνεργασίας των μαθητών σε διαδικτυακά περιβάλλοντα (π.χ. στοιχεία παιχνιδοποίησης, ενεργοποίηση κινήτρων κ.ά.).
(iv) Επιμόρφωση σε εργαλεία σύγχρονης και ασύγχρονης επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών, μαθητών/τριών και γονέων / κηδεμόνων.
(v) Τρόποι αντιμετώπισης τεχνικών προβλημάτων (troubleshooting).

Συμπεράσματα – εισηγήσεις

 

Tο συμπέρασμα που βγαίνει από τα αποτελέσματα της έρευνας είναι ότι η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και διδασκαλίας θα πρέπει να αποτελεί έναν βασικό πυλώνα στον σχεδιασμό της νέας σχολικής χρονιάς. Οι τρεις βασικοί άξονες στους οποίους θα πρέπει να επικεντρωθεί η προσπάθεια είναι: συστημική προσέγγιση, επιμόρφωση και εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Ο κάθε ένας από τους άξονες περιλαμβάνει συγκεκριμένες δράσεις και στρατηγικές, όπως:

(Α) Για τη συστημική προσέγγιση στην εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης θα πρέπει:

 

  1. Να δημιουργηθεί μια ομάδα για τον συντονισμό των δράσεων στο πλαίσιο της εφαρμογής της.
    2. Να υιοθετηθεί ένας συλλογικός στρατηγικός σχεδιασμός.
    3. Να θεσμοθετηθεί η εφαρμογή της.
    4. Να καταρτιστεί ένα οργανωμένο πλάνο για περιόδους έκτακτης ανάγκης.
    5. Να διασφαλιστεί η πρόσβαση σε τεχνολογία όλων των εμπλεκομένων (εκπαιδευτικών, μαθητών/τριών, γονέων / κηδεμόνων).
    6. Να γίνεται συνεχής έρευνα και αξιολόγηση της κατάστασης.

(Β) Για την επιμόρφωση θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα παρακάτω:

  1. Οι επιμορφωτικές δράσεις να είναι υποχρεωτικές για όλους τους εκπαιδευτικούς.
    2. Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών να σχετίζεται και με την παιδαγωγική πτυχή και τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό ενός διαδικτυακού μαθήματος.
    3. Να δοθεί προτεραιότητα στην ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των εκπαιδευτικών.
    4. Να γίνουν επιμορφώσεις για θέματα αξιολόγησης στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση.
    5. Η επιμόρφωση να είναι βασισμένη σε διδακτικές προσεγγίσεις ανά γνωστικό αντικείμενο.
    6. Να προετοιμαστούν κατάλληλα οι γονείς / κηδεμόνες ώστε να μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά τους, ιδιαίτερα τις μικρότερες ηλικίες.
    7. Να επιμορφωθούν οι μαθητές/ριες σε θέματα συμμετοχής στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση.

(Γ) Όσον αφορά την εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, οι πιο σημαντικές ενέργειες περιλαμβάνουν:

 

  1. Αναθεώρηση αναλυτικών προγραμμάτων και προσαρμογή τους στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση.
    2. Να προωθηθεί η συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών για την ανταλλαγή καλών πρακτικών.

Να προωθηθεί η συνεργασία των εκπαιδευτικών με τους γονείς / κηδεμόνες.
4. Να δημιουργηθούν εκπαιδευτικό υλικό και εργαλεία για την εξ αποστάσεως διδασκαλία.
5. Να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για τη συμπερίληψη της ειδικής εκπαίδευσης στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση.
6. Να δοθεί έμφαση στην κοινωνική πτυχή του σχολείου ενισχύοντας τη διασύνδεση με την κοινωνία.
7. Να πραγματοποιούνται συνεχής παρακολούθηση και στήριξη της εφαρμογής της.

Ταυτότητα έρευνας

Σε ό,τι αφορά την ταυτότητα της έρευνας, η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε την περίοδο 29 Ιουνίου-14 Αυγούστου (2020) και η ανάλυση συνεχίστηκε μέχρι τις 17 Αυγούστου. Για τα δεδομένα αξιοποιήθηκε η μεικτή μεθοδολογία, δηλαδή παράλληλη συλλογή και ανάλυση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων. Για τα ποσοτικά δεδομένα δημιουργήθηκε ένα διαδικτυακό ερωτηματολόγιο το οποίο διανεμήθηκε ηλεκτρονικά στον εκπαιδευτικό κόσμο της Κύπρου με 549 ολοκληρωμένες απαντήσεις.

Για τα ποιοτικά δεδομένα πραγματοποιήθηκαν ομάδες εστίασης με εκπαιδευτικούς δημοτικής, μέσης γενικής και τεχνικής εκπαίδευσης, καθώς και με λειτουργούς του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Στη συνέχεια, διενεργήθηκαν προσωπικές διαδικτυακές συνεντεύξεις με διάφορους φορείς της εκπαίδευσης σε επίπεδο πολιτικής (διευθύνσεις δημοτικής, μέσης γενικής, τεχνικής εκπαίδευσης και Παιδαγωγικού Ινστιτούτου) και σε επίπεδο εκπροσώπησης συγκεκριμένων ομάδων πληθυσμού (συνομοσπονδίες γονέων, συνδικαλιστικές οργανώσεις εκπαιδευτικών, μαθητές). Στο διαδικτυακό ερωτηματολόγιο απάντησαν συνολικά 549 (Ν=549) εκπαιδευτικοί προδημοτικής, δημοτικής και μέσης εκπαίδευσης. Από τους 549 εκπαιδευτικούς που συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο, οι 284 συμμετέχοντες είναι εκπαιδευτικοί Δημοτικής οι οποίοι εργάζονται τόσο στο δημόσιο (96,8%, 275) όσο και στο ιδιωτικό σχολείο (3,2%, 9), ενώ οι 251 είναι εκπαιδευτικοί μέσης εκπαίδευσης με την πλειοψηφία (84,5%, 212) να εργάζεται στον δημόσιο τομέα (15,5%, 39 εργάζονται σε ιδιωτικό σχολείο). Λόγω των συνθηκών, η έρευνα δεν μπόρεσε να καλύψει σε βάθος την προδημοτική εκπαίδευση και τα ιδιωτικά σχολεία, ενώ υπάρχει η πιθανότητα οι εκπαιδευτικοί, που απάντησαν στο ηλεκτρονικό ερωτηματολόγιο, να είναι κυρίως άτομα περισσότερο εξοικειωμένα με την τεχνολογία και έτσι τα αποτελέσματα να μην είναι αντιπροσωπευτικά του συνόλου των εκπαιδευτικών. Την έρευνα συντόνισαν οι δρ Χαράλαμπος Βρασίδας, δρ Παναγιώτης Κοσμάς και δρ Έφη Νησιφόρου.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.