Φόρμα αναζήτησης

Τrafficking: Πώς θα παύσει η Κύπρος να είναι ελκυστική;

Φρένο σε μια ευμετάβλητη και δύσκολα ελεγχόμενη μορφή εγκλήματος, την εμπορία προσώπων, η οποία διαπράττεται συχνά στο πλαίσιο του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος, επιχειρούν να βάλουν με περισσότερο σθένος το τελευταίο διάστημα κυβέρνηση και Βουλή με σειρά μέτρων που λαμβάνονται για τη χώρα μας. Λόγω της γεωγραφικής της θέσης, η Κύπρος αποτελεί πρώτο σημείο εισόδου στην Ευρώπη πολλών μεταναστών και προσφύγων και κατ’ επέκταση αποτελεί χώρα προορισμού θυμάτων εμπορίας προσώπων, διαπιστώνει ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Πετρίδης, ο οποίος μιλώντας στον «Π» αναδεικνύει τη σοβαρότητα του ζητήματος. «Η εμπειρία καταδεικνύει ότι η σεξουαλική και εργασιακή εκμετάλλευση αποτελούν τις πιο συνηθισμένες μορφές εμπορίας προσώπων στη Δημοκρατία. Ωστόσο, από το 2015 καταγράφονται αυξανόμενες τάσεις εμπορίας προσώπων για τέλεση καταναγκαστικών γάμων. Οι διακινητές εκμεταλλεύονται το καθεστώς θεώρησης και τουριστικής βίζας για μεταφορά κυρίως νεαρών γυναικών από την Ανατολική Ευρώπη με υποσχέσεις για προσωρινή απασχόληση, που στο τέλος καταλήγουν σε εκμετάλλευση εργασιακής και σεξουαλικής φύσεως», σημειώνει στον «Π» ο υπουργός Εσωτερικών, το υπουργείο του οποίου είναι βάσει νόμου ο εθνικός συντονιστής για την εμπορία προσώπων.

Περαιτέρω, επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Πετρίδης, «γυναίκες από την Αφρική φαίνεται να καθίστανται θύματα εμπορίας κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους. Άντρες κυρίως από την Ινδία και το Μπαγκλαντές αποτελούν θύματα εμπορίας για εργασιακή εκμετάλλευση. Συνήθως οι διακινητές είναι συμπατριώτες των θυμάτων, με συνδετικούς κρίκους στην Κύπρο με ντόπιους που έχουν πιο εύκολη πρόσβαση στις διαδικασίες». Οι επίσημοι αριθμοί της Αστυνομίας που εξασφάλισε ο «Π» επιβεβαιώνουν τον κ. Πετρίδη, ο οποίος δίνει την εικόνα για το εύρος του οργανωμένου αυτού εγκλήματος: «Από τα 200 πρόσωπα κατά μέσο όρο που εξετάζει η Αστυνομία ετησίως, αναγνωρίζονται ως θύματα κατά μέσο όρο 40», σημειώνει.

Ειδικά για το 2018, σύμφωνα με τα στοιχεία που εξασφαλίσαμε, τα πιθανά θύματα, καταγγελίες των οποίων διερεύνησε η Αστυνομία, ανήλθαν στο σοκαριστικό για τα δεδομένα της χώρας αριθμό των 177 (εκ των οποίων 146 από γυναίκες και κορίτσια, ενώ 117 αφορούσαν σεξουαλική εκμετάλλευση), ενώ τα αναγνωρισμένα θύματα ανήλθαν σε 41 (βλ. πίνακας) χωρίς να συνεπάγεται ότι τα υπόλοιπα πιθανά θύματα δεν έτυχαν εκμετάλλευσης ή η εξέταση των υποθέσεών τους έχει ολοκληρωθεί. Δέον να σημειωθεί πως τα περισσότερα θύματα -αναγνωρισμένα και πιθανά- κατάγονταν το 2018 από την Ουκρανία και το Καμερούν.

 

 

Τροποποιήσεις νόμων

Όπλο στη φαρέτρα της πολιτείας, μένει βέβαια να φανεί πώς θα το αξιοποιήσουν οι διωκτικές αρχές, η πρόσφατη τροποποίηση του βασικού νόμου για πρόληψη και καταπολέμηση της εμπορίας του 2014 μετά από πρόταση νόμου της βουλευτού του ΔΗΚΟ Χριστιάνας Ερωτοκρίτου. Η πρόταση που μέχρι την υστάτη χρειάστηκε να περάσει από συμπληγάδες για να γίνει κατανοητή η σημασία της αφορά την ποινικοποίηση της χρήσης υπηρεσιών (άτομα που ζητούν ή εισπράττουν ή χρησιμοποιούν σεξουαλικές υπηρεσίες από θύματα εμπορίας), και που πλέον θα διώκονται ποινικά χωρίς ελαφρυντικά αφού απαλείφθηκε η εύλογη υποψία ότι δεν γνώριζαν. Η πιο πάνω τροπολογία μαζί με μια άλλη στον περί Γάμου νόμο, που πέτυχε πάλι με πρότασή της η ίδια βουλευτής πρόσφατα καλύπτοντας το κενό στην παροχή δυνατότητας ελέγχου, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί ποιοι γάμοι είναι αληθινοί και ποιοι κάλπικοι, ενδέχεται να βοηθήσουν στην καταπολέμηση της εμπορίας με σκοπό τους καταναγκαστικούς γάμους, την αύξηση των οποίων επισημαίνει ο ΥΠΕΣ και επιβεβαιώνουν τα στοιχεία της Αστυνομίας: 11 πιθανά θύματα το 2018, 8 αναγνωρίστηκαν. Σημειώνεται πως οι καταναγκαστικοί γάμοι ως μορφή εμπορίας προσώπων γίνονται πολλές φορές ώστε υπήκοοι τρίτων χωρών να εξασφαλίσουν αφενός τη νόμιμη παραμονή τους στην Κύπρο και αφετέρου το δικαίωμα στην αγορά εργασίας. Στόχος φυσικά η διασφάλιση διαμονής τους σε χώρα μέλος της ΕΕ για να διακινούνται ελεύθερα και να μεταβούν σε άλλο κράτος μέλος της ΕΕ. Υπάρχουν και οι περιπτώσεις όπου τα θύματα εμπορίας με σκοπό τον καταναγκαστικό γάμο καταλήγουν και θύματα εργασιακής ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

 

Αλλάζει αρμοδιότητα

Στη βάση των πιο πάνω είναι κοινή παραδοχή των Υπουργείων Εσωτερικών και Δικαιοσύνης πως η εμπορία προσώπων αποτελεί ειδεχθές έγκλημα με θύματα ανεξαρτήτως καταγωγής, ηλικίας ή φύλου και συνδέεται με το οργανωμένο έγκλημα, ενώ πρόκειται για κατ’ εξοχήν παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δεν αποτελεί μεταναστευτικό πρόβλημα, όπως παλαιότερα εθεωρείτο, και ούτε συνδέεται με συγκεκριμένη κατηγορία ατόμων. Συνεπώς, η ανάθεση του ρόλου του εθνικού συντονιστή στο Υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο ακόμα και στη βάση της σχετικής νομοθεσίας δεν έχει ουσιαστική εμπλοκή στην καταπολέμηση του εγκλήματος της εμπορίας προσώπων ή στη διασφάλιση της προστασίας των θυμάτων, δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να είναι αποτελεσματική. Συνεπεία τούτο οι επικεφαλής των δύο υπουργείων έχουν καταλήξει στη μεταφορά της αρμοδιότητας στο Υπουργείο Δικαιοσύνης το οποίο συμφωνεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο με στόχο τον καλύτερο συντονισμό της διαμόρφωσης και υλοποίησης της κρατικής πολιτικής κατά της εμπορίας προσώπων λόγω συνάφειας αρμοδιοτήτων. Όπως πληροφορείται ο «Π», η σχετική πρόταση θα οδηγηθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο εντός του τρέχοντος μηνός, ενώ ήδη ο υπουργός Οικονομικών αποδέχθηκε να παραχωρηθεί επιπλέον προσωπικό στο Υπουργείο Δικαιοσύνης γα διεκπεραίωση των σχετικών καθηκόντων. Το Υπουργείο Εσωτερικών έχει ήδη ετοιμάσει τροποποιητικό νομοσχέδιο στο οποίο θα ανατίθεται ο συντονιστικός ρόλος της διαμόρφωσης και υλοποίησης της κρατικής πολιτικής σε σχέση με την εμπορία προσώπων στον υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, με επιπλέον πρόνοια για ορισμό ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα που θα συντονίζει και θα παρακολουθεί την υλοποίηση των δράσεων.

 

 

Τι έχουμε να αντιμετωπίσουμε σήμερα;

Η έμφυλη διάσταση

 Στον «Π» μίλησε και η σύμβουλος του ΥΠΕΞ για θέματα ισότητας και εμπορίας προσώπων / ανεξάρτητη εμπειρογνώμονας Τζόζη Χριστοδούλου, η οποία έθεσε κατ’ αρχάς το έγκλημα της εμπορίας προσώπων στη διεθνή του διάσταση. Πρόκειται για ένα από τα πιο κερδοφόρα οργανωμένα εγκλήματα, με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας να εκτιμά τα κέρδη (2014) στα 150 δισεκατομμύρια δολάρια και αποτελεί κατάφωρη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εξετάζοντάς το με μια έμφυλη ματιά προκύπτει ότι κάποιες μορφές εκμετάλλευσης επηρεάζουν στην πλειοψηφία τους γυναίκες και άλλες άντρες. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στατιστικές της Europol και όσον αφορά όλες τις μορφές εμπορίας, οι γυναίκες, αναγνωρισμένα θύματα, αποτελούν λίγο περισσότερο από τα 2/3 των θυμάτων στην ΕΕ και ποσοστό 68% κατά την περίοδο 2015-16. Εάν αφαιρεθεί το Ηνωμένο Βασίλειο, ο αριθμός αυξάνεται στο 77%. Ανά μορφή εκμετάλλευσης οι γυναίκες και τα κορίτσια αποτελούν πλειοψηφία των θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης με ποσοστό 95%, οι άντρες και τα αγόρια είναι στο 80% των αναγνωρισμένων θυμάτων εμπορίας προσώπων με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση και για άλλες μορφές οι γυναίκες και τα κορίτσια αναλογούν στο 68% και 32% στα αγόρια και τους άντρες. Τα παιδιά αναλογούν στο 1/4 των αναγνωρισμένων θυμάτων. Δίνοντας τα πιο πάνω στοιχεία η κ. Χριστοδούλου διευκρινίζει πως «σε καμία περίπτωση δεν γίνεται ανταγωνισμός για το εάν οι γυναίκες ή οι άντρες είναι τα περισσότερα θύματα, αντιθέτως δίνοντας έμφαση στην έμφυλη διάσταση του προβλήματος θα μπορέσουμε να δώσουμε και λύσεις που θα έρθουν να αντιμετωπίσουν τα θύματα με βάση τις διαφορετικές τους ανάγκες αφού είναι και διαφορετικοί οι λόγοι για τους όποιους οι γυναίκες και οι άντρες, στην πλειοψηφία τους, πέφτουν θύματα εμπορίας για διαφορετικούς λόγους». Είναι θέση της εμπειρογνώμονα για θέματα εμπορίας προσώπων ότι θα πρέπει να γίνει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση για το «πού ήμασταν και πού έχουμε φτάσει, αλλά και ποιες οι πραγματικότητες και είναι εδώ που χρειάζεται ο/η ανεξάρτητος αξιολογητής ο οποίος θα δώσει άλλη, διαφορετική εικόνα πέραν της εσωτερικής αξιολόγησης», σημειώνει. «Αντιλαμβάνομαι ότι το Υπουργείο Εσωτερικών είναι σε διαδικασία τροπολογιών του νομοθετικού πλαισίου και σε συστηματικό διάλογο με την κοινωνία των πολιτών που συμμετέχουν στην πολυθεματική συντονιστική ομάδα και άλλων υπηρεσιών ώστε το νομοθετικό πλαίσιο να αναθεωρηθεί με βάση τις νέες πραγματικότητες. Μια κύρια ανάγκη που προκύπτει είναι η μεταβίβαση της αρμοδιότητας εθνικού συντονισμού από το ΥΠΕΣ στο ΥΔΔΤ», εξηγεί, μεταβίβαση η οποία, όπως αναφέρεται πιο πάνω, αναμένεται να γίνει εντός του μήνα. «Η εμπορία προσώπων δεν είναι θέμα εσωτερικών υποθέσεων, ούτε καθαρά μεταναστευτικό. Αντίθετα, χρειάζεται να αποδοθεί σε αυτό το έγκλημα μια πιο ανθρώπινη μορφή και να αντιμετωπιστεί ως θέμα δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πιστεύω πως όλα αυτά θα δώσουν έναυσμα στην επανεκκίνηση των δράσεων κατά της εμπορίας προσώπων με προσπάθειες για την πρόληψη του φαινομένου, τομέας στον οποίο δεν έχει δοθεί η ανάλογη προσοχή», τονίζει, καταλήγοντας πως «με την τροποποίηση του περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Εμπορίας και Εκμετάλλευσης Προσώπων και της Προστασίας των Θυμάτων Νόμου του 2014, ώστε να ποινικοποιείται η ζήτηση ή η είσπραξη ή η χρήση σεξουαλικών υπηρεσιών από θύματα εμπορίας η Κυπριακή Δημοκρατία σε συνδυασμό με τα πιο πάνω θα στείλει το μήνυμα ότι η χώρα δεν είναι ελκυστική γι’ αυτό το είδος οργανωμένου εγκλήματος».

 

Οι ενστάσεις Κουκουμά για την Επ. Διοικήσεως

Τοποθετούμενη θετικά επί της πρότασης Χρ. Ερωτοκρίτου για ποινικοποίηση της ζήτησης σεξουαλικών υπηρεσιών από θύματα εμπορίας, η βουλευτής του ΑΚΕΛ Σκεύη Κουκουμά ήταν ιδιαίτερα έντονη στην ολομέλεια του Σώματος την Παρασκευή 12/7/2019, σημειώνοντας πως «η ψήφιση της νομοθεσίας αποτελεί το ένα σκέλος. Το άλλο είναι η εφαρμογή της». Η κ. Κουκουμά διεμήνυσε πως «δεν θέλουμε να ξαναδούμε για παράδειγμα το φιάσκο με τον ναό στην Παλόδεια ή να ξαναδούμε να απελαύνονται θύματα εμπορίας παρά το γεγονός ότι θα ήταν μάρτυρες σε δικαστικές υποθέσεις. Ούτε πρέπει κανείς να κάνει πως δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει όταν αστυνομικοί εμπλέκονται σε υποθέσεις σωματεμπορίας». Στη συνέχεια, αφού καταλόγισε ευθύνες στην κυβέρνηση για απραξία στο θέμα, ανέδειξε εκ νέου το γεγονός ότι «το Υπουργείο Εσωτερικών θα έπρεπε από το 2014 να διορίσει ανεξάρτητο εξωτερικό αξιολογητή για να αξιολογήσει τα μέτρα και τις πρακτικές που ακολουθεί η Δημοκρατία στην αντιμετώπιση της εμπορίας, να διεξάγει εκτιμήσεις για το φαινόμενο στην Κύπρο, να καταθέσει εισηγήσεις στο υπουργείο για μέτρα και αλλαγές κ.ο.κ. Εδώ και 5 χρόνια το Υπουργείο Εσωτερικών δεν έχει προχωρήσει στον διορισμό εξωτερικού αξιολογητή με τη δικαιολογία ότι θα διοριστεί η επίτροπος Διοικήσεως, ενώ γνωρίζουν ότι είναι παράνομο αφού στη σχετική νομοθεσία προβλέπεται προκήρυξη προσφορών για τον διορισμό του. Όλα αυτά υπογραμμίζουν και τις παραλείψεις της κυβέρνησης», τόνισε.