Φόρμα αναζήτησης

Και το 2003 έφαγε πόρτα το Βαρώσι

Οι ευκαιρίες που χάθηκαν για να επιστραφεί η περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου στους νόμιμους κατοίκους της μετά το 1974, δεν εξαντλούνται στις γνωστότερες χρονολογίες του 1978 με την απόρριψη από τον Σπύρο Κυπριανού του αμερικανοκαναδικού σχεδίου και του 2004 με την απόρριψη σε δημοψήφισμα του Σχεδίου Ανάν. Μία χρονολογία που δεν μνημονεύεται ως χαμένη ευκαιρία είναι η λησμονημένη σήμερα πρόταση του Ραούφ Ντενκτάς προς τον Πρόεδρο Τάσσο Παπαδόπουλο στις 2 Απριλίου 2003, να επιστραφεί το Βαρώσι στους Ελληνοκύπριους, οι οποίοι (ανάμεσα σε άλλα ανταλλάγματα) καλούνταν να επιτρέψουν στους Τουρκοκύπριους να διεξάγουν εμπόριο με τις ελεύθερες περιοχές. Δηλώνοντας ότι επιθυμεί διαπραγματεύσεις στη βάση του Σχεδίου Ανάν για συνολική λύση του Κυπριακού, ο Τάσσος Παπαδόπουλος απάντησε αρνητικά την ίδια μέρα στην πρόταση Ντενκτάς, και 14 μήνες μετά υπέγραψε τον Κανονισμό της Πράσινης Γραμμής που προνοούσε εν μέρει όσα ζητούσε έναν χρόνο προηγουμένως η τ/κ πλευρά.

Γελώντας του κόσμου

Ο Απρίλιος του 2003 ήταν πυκνός σε εξελίξεις όσον αφορά στο Κυπριακό. Τους δύο προηγούμενους μήνες στη Χάγη, ο τότε γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Ανάν είδε τον Τ/Κ ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς να γυρίζει την πλάτη στη διαπραγμάτευση επί του σχεδίου λύσης του κυπριακού προβλήματος. Για το ναυάγιο της Χάγης, ο Κόφι Ανάν επέρριψε την ευθύνη στον Ραούφ Ντενκτάς. Αντίθετα, για τον Τάσσο Παπαδόπουλο, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ είχε γράψει στην έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας την 1η Απριλίου 2003, ότι ο Ε/Κ Πρόεδρος ήταν έτοιμος να μην εγείρει άλλα θέματα για το σχέδιο «αν η άλλη πλευρά έκανε το ίδιο». Μία μέρα μετά την έκθεση του Κόφι Ανάν για το ναυάγιο στη Χάγη, στις 2 Απριλίου 2003 ο Ντενκτάς προσπάθησε να αποφορτίσει την πίεση που δεχόταν, όχι μόνο από το εξωτερικό, αλλά και από το εσωτερικό. Ο Μάρτιος και ο Απρίλιος εκείνου του έτους ήταν η περίοδος που οι Τουρκοκύπριοι διαδήλωναν κατά χιλιάδες στη Λευκωσία υπέρ της λύσης και της ένταξης μιας επανενωμένης Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με επιστολή του στον Πρόεδρο Παπαδόπουλο στις 2 Απριλίου 2003, ο Ραούφ Ντενκτάς δηλώνει ότι έχει στόχο «μια λειτουργική σχέση μεταξύ των πλευρών». Προς τούτο, ο Ντενκτάς εισηγείται στον Παπαδόπουλο: 1. Την απόδοση στην ε/κ διοίκηση της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων νοτίως της οδού Δημοκρατίας μέχρι και τη νεκρή ζώνη, 2. Την άρση όλων των περιορισμών σε εμπόριο, μεταφορές, ταξίδια, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες και στις δύο πλευρές, 3. Την ελεύθερη διακίνηση μεταξύ των δύο πλευρών, 4. Το εμπόριο μεταξύ των δύο πλευρών, 5. Την οπισθοχώρηση του τουρκικού στρατού στη Δερύνεια, και 6. Την ίδρυση δικοινοτικής επιτροπής συμφιλίωσης με σκοπό την προώθηση της κατανόησης και του αμοιβαίου σεβασμού μεταξύ των δύο πλευρών.

Σήμερα, τα ανταλλάγματα που ζητούσε ο Ντενκτάς για να αποδώσει το Βαρώσι στους ιδιοκτήτες του, μόνο εν μέρει δεν είναι πια πραγματικότητες. Η ελεύθερη διακίνηση κατέστη δυνατή λίγες μέρες μετά την επιστολή Ντενκτάς προς Παπαδόπουλο με το άνοιγμα των οδοφραγμάτων από τον Τ/Κ ηγέτη στις 23 Απριλίου 2003. Η τέταρτη εισήγηση Ντενκτάς για εμπόριο μεταξύ των δύο πλευρών κατέστη δυνατή με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό της Πράσινης Γραμμής τον Αύγουστο του 2004, ενώ η έκτη εισήγηση για λειτουργία δικοινοτικής επιτροπής συμφιλίωσης προαναγγέλλει την αύξηση των τεχνικών επιτροπών επί Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. Η δεύτερη εισήγηση Ντενκτάς παραμένει μέχρι σήμερα η τελευταία γραμμή άμυνας της ελληνοκυπριακής διπλωματίας, με τη διατήρηση των περιορισμών των εμπορικών σχέσεων της τ/κ κοινότητας με τον έξω κόσμο να γίνεται όλο και πιο ευάλωτη με την πάροδο του χρόνου. Για το Βαρώσι της πρώτης εισήγησης Ντενκτάς του 2003, ο «κυβερνητικός» βραχίονας της σημερινής τ/κ ηγεσίας έχει εξαγγείλει το άνοιγμα της ελληνικής πόλης υπό τ/κ διοίκηση σε άγνωστη ημερομηνία μετά το πέρας της καταγραφής της κατάστασης υποδομών και περιουσιών, που ξεκίνησε επίσημα στις 25 Ιουλίου 2019.

Τάσσος υπέρ Ανάν 

Στην επιστολή του, ημερ. 2/4/2003, προς τον Τάσσο Παπαδόπουλο, ο Ραούφ Ντενκτάς δηλώνει έτοιμος να συζητήσει τους τρόπους εφαρμογής των εισηγήσεων του, αν και θέτει ως όρο η πρότασή του να αντιμετωπιστεί ως πακέτο. Την ίδια μέρα, ο Παπαδόπουλος απαντά αρνητικά στην πρόταση του Τ/Κ ηγέτη και η αλληλογραφία τους παίζει πρωτοσέλιδη στον Τύπο της επόμενης μέρας, ελληνοκυπριακό και τουρκοκυπριακό, αφού ο Ντενκτάς είχε σπεύσει να ανακοινώσει την πρωτοβουλία του, ενώ και ο Τάσσος διέρρευσε πλήρη την απαντητική επιστολή του στα ε/κ ΜΜΕ. Στην ε/κ πλευρά, η πρόταση Ντενκτάς αποτιμάται ως «πυροτέχνημα» και ως «προσπάθεια απεμπλοκής από τη διαδικασία των ΗΕ».

Στην απάντησή του, ο Τάσσος Παπαδόπουλος ενημερώνει τον Ραούφ Ντενκτάς ότι δεν συμμερίζεται την άποψη «ότι το αδιέξοδο στη Χάγη οφείλεται στη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο μερών». «Αντίθετα», συνεχίζει ο Τάσσος, «ο πραγματικός λόγος για το αδιέξοδο ήταν η άρνηση της Τουρκίας και της τ/κ πλευράς να δεχθούν το σχέδιο του γ.γ του ΟΗΕ ως βάση διαπραγμάτευσης για την τελική επίλυση του Κυπριακού». Κατηγορώντας την τ/κ πλευρά για άρνηση συνεργασίας στη λειτουργία των τεχνικών επιτροπών και στη σύνταξη της νομοθεσίας του ομοσπονδιακού κράτους, ο Τάσσος δηλώνει ότι η αποστολή των καλών υπηρεσιών του γ.γ. εκφράζει τη μεγαλύτερη ελπίδα για να προχωρήσουν οι πλευρές σε μία συνολική λύση και καλεί τον Ντενκτάς να πράξει το ίδιο, αποδεχόμενος το Σχέδιο Ανάν ως βάση διαπραγμάτευσης.

Το Βαρώσι στο τραπέζι

«Συνεχίζω να στηρίζω την αποστολή των καλών υπηρεσιών του γ.γ. του ΟΗΕ» δηλώνει ο Ντενκτάς στον Τάσσο στη δεύτερη επιστολή του, ημερ. 4/4/2003. Ο Ντενκτάς ζητά να συζητηθούν οι αλλαγές που η κάθε πλευρά επιθυμεί στο Σχέδιο Ανάν σε ένα ανοιχτό διάλογο και αναδεικνύει ως σκοπό της πρότασής του την ανάπτυξη λειτουργικής σχέσης μεταξύ των πλευρών και την καλλιέργεια εμπιστοσύνης. «Λόγω της κρισιμότητας της ανάγκης να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα εμπιστοσύνης στο χτίσιμο ενός συνεταιρισμού στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης, θα συνεχίσω να επιδιώκω αυτό τον σκοπό και ελπίζω ότι θα δείτε τις προτάσεις μου με μια νέα οπτική» αναφέρει στον Τάσσο, καθιστώντας σαφές ότι οι προτάσεις του παραμένουν στο τραπέζι, χωρίς να επαναλαμβάνει τον όρο περί πακέτου. Από αυτή τη δεύτερη επιστολή Ντενκτάς, περισσότερο συζητήθηκε στην ε/κ πλευρά η αναφορά του Τ/Κ ηγέτη σε «συνεταιρισμό», ως ενδεικτική των διχοτομικών προθέσεών του. Το γεγονός ότι η επιστροφή του Βαρωσιού παρέμενε στο τραπέζι μιας παράλληλης διαδικασίας που προσπαθούσε να στήσει ο Ντενκτάς, δεν απασχόλησε την ε/κ πλευρά, που δεν μπήκε καν στο κόπο να απαντήσει στη δεύτερη επιστολή Ντενκτάς.

Τα τέσσερα «όχι» στην περίκλειστη

Το πρώτο και αδιανόητο «όχ» σε επιστροφή της Αμμοχώστου στους νόμιμους κατοίκους της ήρθε το 1978, όταν ο Σπύρος Κυπριανού, ασκώντας τα καθήκοντα του Προέδρου (χωρίς να εκτεθεί προηγουμένως στην κρίση του εκλογικού σώματος), απέρριψε το αμερικανοκαναδικό σχέδιο για λύση του Κυπριακού. Σύμφωνα με την πρόταση ενώπιον του Σπύρου, το Βαρώσι θα δινόταν στην ε/κ πλευρά με την έναρξη των διαπραγματεύσεων επί του σχεδίου. Ο Σπύρος απέρριψε την πρόταση πριν ακόμα να τοποθετηθεί η τ/κ πλευρά. Ο Αλέξης Γαλανός, στο πλαίσιο της τελευταίας συνέντευξης που παραχώρησε στον «Π» τον Μάρτιο του 2019, είχε αποδώσει την αρνητική στάση τού τότε Προέδρου το 1978 σε επιρροή που δέχθηκε από «το λεμεσιανό λόμπι», όπως το χαρακτήρισε, κατονομάζοντας ως επικεφαλής του τον επιχειρηματία και προσωπικό φίλο του Σπύρου, Σταύρο Γαλαταριώτη.

Έναν χρόνο μετά το πρώτο «όχι» του Τάσσου για την Αμμόχωστο, ήρθε το επόμενο, με την έκκλησή του προς τους ψηφοφόρους να απορρίψουν το Σχέδιο Ανάν 5 σε ένα διάγγελμα που έμεινε στην ιστορία για το δακρύβρεχτο ύφος του. Σύμφωνα με το Σχέδιο Ανάν 5, οι νόμιμοι κάτοικοι της Αμμοχώστου θα μπορούσαν να επιστρέψουν στις εστίες τους στις 16 Αυγούστου 2004.

Το τέταρτο«όχι» στην Αμμόχωστο ειπώθηκε το 2014 επί Νίκου Αναστασιάδη, με τις πλευρές να ανταλλάσσουν κατηγορίες για το ποιος ευθύνεται για το ναυάγιο της πρωτοβουλίας του τότε αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν. Η διελκυστίνδα αναδείχθηκε πρόσφατα υπό τη σκιά των τ/κ παράνομων πρωτοβουλιών στην περιφραγμένη πόλη. Μετά την ανακοίνωση της απόφασης της τ/κ «κυβέρνησης» τον περασμένο Ιούνιο για διορισμό επιτροπής εμπειρογνωμόνων για την Αμμόχωστο, ο υφυπουργός παρά τω Προέδρω Βασίλης Πάλμας κατηγόρησε στο ΚΥΠΕ τον Κουντρέτ Όζερσαϊ για την ανατροπή της συμφωνίας του 2014 για τη δημιουργία μιας μεικτής επιτροπής Ε/Κ, Τ/Κ και διεθνών εμπειρογνωμόνων για την Αμμόχωστο. Απαντώντας στην τοποθέτηση Πάλμα σε συνέντευξή του στη «Σημερινή» πριν μία εβδομάδα, ο κ. Όζερσαϊ απέδωσε την ευθύνη για την αποτυχία της διαδικασίας του 2014 στην ε/κ πλευρά. Σύμφωνα με τον κ. Όζερσαϊ, το πρωτότυπο προσχέδιο που δόθηκε από τον Αμερικανό αντιπρόεδρο «περιλάμβανε επιπλέον μια μελέτη για τα τ/κ λιμάνια». Η πρόταση δεν έγινε δεκτή από την ε/κ πλευρά, επιμένει ο κ. Όζερσαϊ, τονίζοντας ότι ο λόγος για την ε/κ απόρριψη «δεν ήταν για τη συμμετοχή Ε/Κ στην επιτροπή εμπειρογνωμόνων». Ο κ. Όζερσαϊ υποστηρίζει ότι η ε/κ πλευρά «δεν θα ήταν ευτυχής αν γινόταν μια μελέτη για τα τ/κ λιμάνια, διότι η θεωρία θα ήταν ότι η ε/κπλευρά αποδέχθηκε το λιμάνι ως ανοικτό». Προς υποστήριξη της θέσεώς του, ο κ. Όζερσαϊ παραπέμπει στην τελευταία συνάντηση που είχε με τον τότε πρέσβη των ΗΠΑ, στην οποία ο Τζόναθαν Κόεν φέρεται να του είπε πως «η ε/κ πλευρά δεν νομίζει ότι αξίζει να συνεχιστεί η διαπραγμάτευση για αυτό το θέμα». Ο κ. Όζερσαϊ υποστηρίζει πως έχει στην κατοχή του πρακτικά από τις συναντήσεις που τον επιβεβαιώνουν. Από την τελετή της κηδείας του δημάρχου Αμμοχώστου Αλέξη Γαλανού την περασμένη Δευτέρα, ο τέως υπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Κασουλίδης απάντησε ως εξής στον κ. Όζερσαϊ στον επικήδειο λόγο που ανέγνωσε: «Ψεύδεται ο Όζερσαϊ ισχυριζόμενος ότι η ε/κ πλευρά απέρριψε τον ορισμό εμπειρογνωμόνων για εμβάθυνση του λιμανιού της Αμμοχώστου ταυτόχρονα». Σύμφωνα με τον τέως ΥΠΕΞ, η ε/κ πλευρά «ουδεμία ένσταση έφερε σε αυτή την παράλληλη ενέργεια» για το λιμάνι.