Φόρμα αναζήτησης

Το κυπριακό μαχαίρι που πήγε στην Ιταλία (pics & vid)

Μετά από απανωτά χτυπήματα στο αμόνι, διαδοχικά με πύρωμα στη φωτιά, φτάνουμε αισίως στο στάδιο καταξίωσης για κάθε μαχαιροποιό. Στο φως του καμινιού του, που δυναμώνει με το φυσερό, ο μαχαιροποιός της Πάφου Παναγιώτης Μαύρος ετοιμάζεται αποφασιστικά να σβήσει το πυρακτωμένο και διαμορφωμένο ατσάλι στο μηχανέλαιο. Το σύντομο, αλλά πολύ καθοριστικό για το αποτέλεσμα στάδιο σκλήρυνσης του μαχαιριού, η λεγόμενη βαφή, είναι οι στιγμές σιωπής στη συνομιλία μας και της απαιτούμενης συγκέντρωσής του. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα καλείται να υπολογίσει σωστά τον χρόνο για την απότομη ψύξη της λάμας, έχοντας προηγουμένως κρίνει εμπειρικά από το πυρακτωμένο χρώμα της στη φωτιά τη σωστή στιγμή με τη ζητούμενη θερμοκρασία. Όλα γίνονται ταχύτατα και καλά υπολογισμένα, με τον ίδιο στο τέλος να τονίζει θριαμβικά ότι όλα υπολογίζονται με το μάτι.

 

 

Ευλογία η ερημιά

Στο σημερινό αφιέρωμα για το μαχαίρι αφήνουμε τη Λάπηθο με την απλωμένη στο νησί παραδοσιακή της γραμμή και επισκεπτόμαστε ένα εργαστήρι που επιλέγει διαφορετική τυπολογία, όχι κατ’ ανάγκη παραδοσιακή, κάτι που συνηθίζεται και από άλλους μαχαιροποιούς. Εδώ ενδεχομένως να συναντάται και μια ιδιαιτερότητα, με την περίπτωση πώλησης χειροποίητων κυπριακών μαχαιριών στο εξωτερικό, συγκεκριμένα στην Ιταλία. Το μαχαιροποιείο του Παναγιώτη Μαύρου είναι μόνο 2,5 επί 2,5 μ. Φιλοξενεί πολυδουλεμένα εργαλεία και ενεργά μηχανήματα αντίκες, τα οποία συγκέντρωσε στην 60χρονη σχέση του με το μαχαίρι. Βρίσκεται σε ένα ερημικό ύψωμα της κοινότητας των Κονιών στην Πάφο, νότια του αυτοκινητοδρόμου. Να τονίσουμε το ερημικό της περιοχής, διότι στις μέρες μας είναι μια ευλογία για τον μαχαιροποιό. Οι προηγούμενοι τεχνίτες που συναντήσαμε για τις ανάγκες του αφιερώματος, το οποίο ξεκινήσαμε πριν από έξι εβδομάδες, μοιράστηκαν μαζί μας ιστορίες έντονων παραπόνων από γείτονες λόγω του ήχου από το αμόνι στο αστικό περιβάλλον. Κάποτε με επακόλουθο την άφιξη της Αστυνομίας ή της αρμόδιας αρχής του δήμου. Χαρακτηριστική η εξής δήλωση από συνεντευξιαζόμενο: «οι αγαπημένες μου μέρες για μαχαίρια είναι όταν έξω βρέχει δυνατά, τότε χτυπώ και χαίρομαι»…

 

60 χρόνια σχέσης

Για τον Παναγιώτη Μαύρο το πρόβλημα που αναφέραμε δεν υφίσταται, αφού μπορεί να βαρά ελεύθερα το αμόνι, όπως μπορούσε πριν από αυτόν στο Χάνι του Ιμπραήμ και ο πατέρας του, ο Κώστας Μαύρος, παλιός γνωστός μαχαιροποιός της επαρχίας Πάφου, και ο παππούς του, Νίκος Κιμωνή, ο οποίος, όπως λέει στον «Π», έφερε από την περιοχή της Κλήρου, από όπου καταγόταν, την τέχνη του εδώ. Από οικογένεια μαχαιροποιών, λοιπόν, πριν από τρία χρόνια ο 72χρονος Παναγιώτης Μαύρος αποφάσισε να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην τέχνη που διδάχτηκε μικρός από τον πατέρα του. Η ζωή του, αναφέρει, ήταν πάντοτε ταυτισμένη με το ξενοδοχείο του στην Κάτω Πάφο και το μαχαίρι. Τελευταίως έχασε το πρώτο λόγω απαλλοτρίωσης – κατεδάφισης και του έμεινε το δεύτερο να το αγαπά, τονίζει, δύο φορές. Να αναφερθεί ότι η μαχαιροποιεία ήταν το αντικείμενό του στα πρώτα του επαγγελματικά βήματα, όταν το 1967 αποφάσισε να ανοίξει στο κέντρο της πόλης, στην οδό Αγοράς, κατάστημα κατασκευής και πώλησης μαχαιριών. Τότε οι μαχαιροποιοί στην Πάφο ήταν ο ίδιος και ο πατέρας του στο παλιό χάνι. Το μαχαιράδικό του όμως κράτησε δύο χρόνια, αφού η τεχνολογία και η βιομηχανοποίηση τον παρακάμψανε. Συνέχισε, λέει, ο πατέρας του στο Χάνι του Ιμπραήμ, χώρος που μετά την εισβολή έμελλε να φιλοξενήσει και το μαχαίρι της Λαπήθου, με εκπρόσωπο τον Χριστάκη Ζαραπατάκη που είδαμε στο προηγούμενο αφιέρωμα για το κυπριακό μαχαίρι (για μία δεκαετία περίπου οι δύο μαχαιροποιοί είχαν από ένα εργαστήρι κοντά στις δύο εισόδους). Στα 30 περίπου χρόνια λειτουργίας του ξενοδοχείου του ο Παναγιώτης Μαύρος συνέχισε να ασχολείται ερασιτεχνικά και με τη μαχαιροποιεία, βοηθώντας όταν σχόλαγε τον πατέρα του στο πύρωμα και τη σφυρηλάτηση μέχρι το 1984 που «έφυγε».

Το τοξάριν ή “τρυπάνι – βιολί” που το χρησιμοποιούσε και o πατέρας του και ο παππούς του είναι χειροκίνητο τρυπάνι που παραπέμπει σε εργαλεία της αρχαιότητας.

 

 

Γκάμα εκθεμάτων

Προτού τον παρακολουθήσουμε να κατασκευάζει μέσα σε περίπου δύο ώρες μία τσιάκκα (μεγάλος σουγιάς) από ψημένο καφέ κέρατο τράγου και μαύρο ατσάλι, μας ξενάγησε στη μεγάλη συλλογή από μαχαίρια δικής του παραγωγής, απλωμένα σε μεγάλα τραπέζια. Πρόκειται για μεγάλη γκάμα με διαφορετικά μεγέθη, από μικροσκοπικά εγχειρίδια και σουγιάδες μέχρι μεγάλα μαχαίρια που αγγίζουν τα ασαφή όρια μεταξύ σπαθιού και μαχαιριού. Όσον αφορά τα μαχαίρια σταθερής λάμας, άλλα είναι με μονοκόμματη (σφηνωτή) λαβή και άλλα με λαβή δύο τεμαχίων (πλακίδια κοκκάλου). Όσον αφορά την τυπολογία τους, δεν ανήκει σε συγκεκριμένη παραδοσιακή γραμμή, ενώ διακρίναμε ορισμένα που στο πίσω μέρος της χειρολαβής έχουν το χαρακτηριστικό «V» του χοιρομάχαιρου και του σφάχτη της Λαπήθου που γνωρίσαμε στα προηγούμενα αφιερώματα. Ο Παναγιώτης Μαύρος αναφέρει ότι τέτοια μαχαίρια, άλλα με «V» και άλλα χωρίς, κατασκεύαζαν και ο πατέρας του και ο παππούς του, τονίζοντας την πρακτική του χρήση, με την τοποθέτηση και πίεση του αντίχειρα. Ωστόσο, είναι άγνωστο εάν πρόκειται για επίδραση της λαπηθιώτικης γραμμής ή άλλης γραμμής που πέρασε στο παρελθόν στη λαπηθιώτικη και σε άλλες στην Κύπρο.

 

 

Εφοδίαζαν την ΕΟΚΑ

Τονίζει ότι ο πατέρας του και ο παππούς του κατασκεύαζαν στιλέτα σε μεγάλες ποσότητες και σε διάφορα μεγέθη. Ήταν, λέει, το λεγόμενο μαχαίρι της κόξας, που στο παρελθόν σχεδόν όλοι οι άντρες το είχαν σε μαντίλι στη μέση τους. Χρησιμοποιείτο, θυμάται, από βοσκούς και ψαράδες μέχρι ιερείς για τις τελετουργίες της εκκλησίας. Εξάλλου τέτοια στιλέτα κατασκεύαζε  και ο πατέρας του  μυστικά για την ΕΟΚΑ (1955-59) και εφοδίαζε τους αγωνιστές. Ο Παναγιώτης Μαύρος μπορεί να διηγηθεί ιστορίες για τον τρόπο που παραλαμβάνονταν και μεταφέρονταν αυτά τα στιλέτα από τους αγωνιστές, όπως κρυμμένα σε ζυμωμένα ψωμιά από τη μητέρα του και βυθισμένα σε ντεπόζιτο καυσίμου μοτοσυκλέτας, για να καταλήξουν στις αντάρτικες ομάδες των βουνών της Πάφου. Εκείνη την περίοδο, λέει, η βρετανική Αστυνομία ήρθε στο σπίτι του πατέρα του στο Αναβαργός για να του πει ότι απαγορεύεται να κατασκευάζει μαχαίρια με μυτερή αιχμή και τότε έπρεπε να κάνει μόνο τα λεγόμενα κουτσούλλια.

 

Tέτοια στιλέτα, μικρότερα σε μέγεθος, κατασκεύαζε και ο πατέρας του  μυστικά για την ΕΟΚΑ και εφοδίαζε τους αγωνιστές.

 

Με κκερτίκκιν

Οι σουγιάδες στα εκθέματά του είναι σε τρία μεγέθη (τσακκούιν, τσακκίν και τσάκκα) και δεν ακολουθούν συγκεκριμένη γραμμή όσον αφορά τη χειρολαβή. Ακολουθούν το σχήμα του κομματιού από κέρατο, είτε ως καμάρα (μεγάλη ή μικρή) είτε ως ορθογώνια πλάκα, που φέρει όμως χαραγμένες καμπύλες για να δεχτούν τα δάχτυλα του χεριού, το λεγόμενο, λέει, κκερτίκκιν. Όπως και με τον σουγιά της Λαπήθου, υπάρχει στο πίσω μέρος της χειρολαβής ένας μικρός κρίκος για κρέμασμα. Στον Παναγιώτη Μαύρο αυτός είναι πάντα χάλκινος. Τα υλικά για τις λάμες όλων των μαχαιριών του είναι και μαύρο ατσάλι (εισαγόμενοι ράβδοι αλλά και ανακυκλώσιμα υλικά, κυρίως εξαρτήματα αυτοκινήτων) και ανοξείδωτο ατσάλι. Για τις χειρολαβές χρησιμοποιεί κέρατο τράγου ή κριαριού, κόκκαλο βοδιού και ξύλο. Τέλος, στη ράχη μιας λάμας μπορεί να διακρίνει κανείς τη σφραγίδα του δημιουργού, το «Μ».

 

Από τον Κάιν στον Τζομπς

Κοντά σε όλα αυτά τα συμβατικά μαχαίρια ο Παναγιώτης Μαύρος θέλει να μας δείξει και ένα άλλο επίπεδο στο οποίο έχει φτάσει τα τελευταία τρία χρόνια και έχει να κάνει με τη λογική «δεν πετώ κανένα υλικό που περισσεύει». Κατασκευάζει, μεταξύ άλλων, μπρελόκ, σκουλαρίκια-σουγιάδες, κολιέ με κρεμασμένο σουγιά, και όπως αναφέρει γίνονται ανάρπαστα στην Περούτζια της Ιταλίας, στην αγορά της οποίας κατάφερε να τα διοχετεύσει μαζί με τα συμβατικά του μαχαίρια. Σε κάποια στιγμή αρπάζει από το τραπέζι με τα εκθέματα μία κλειστή τσιάκκα με χειρολαβή μήκους δέκα δαχτύλων. Για να δείξει τη χρονική έκταση της τέχνης που υπηρετεί, μας παραπέμπει αρχικά στο βιβλίο της Γενέσεως από την Παλαιά Διαθήκη και συγκεκριμένα στους γιους των πρωτόπλαστων, Κάιν και Άβελ. Λέει ότι με ένα τέτοιο μαχαίρι σκότωσε ο Κάιν τον αδερφό του Άβελ. Στη συνέχεια, βάζει στην άλλη φούχτα του έναν υπερβολικά λεπτό σουγιά, όπως ένα στυλό γραφής, ο οποίος, τονίζει, προσφέρεται για χτυπήματα σε οθόνη αφής για σημερινά έξυπνα κινητά τηλέφωνα. «Εγώ ξεκίνησα από τον Κάιν και έφτασα στον Στιβ Τζομπς», εξηγεί αστειευόμενος.

Κατασκευάζει, μεταξύ άλλων, μπρελόκ, σκουλαρίκια-σουγιάδες, κολιέ με κρεμασμένο σουγιά, που όπως αναφέρει γίνονται ανάρπαστα στην Περούτζια της Ιταλίας,

 

Στην Ιταλία με Δήμο Λαπήθου

Όπως διαβεβαιώνει, αυτήν τη στιγμή 1.000 περίπου μαχαίρια του βρίσκονται στην Ιταλία για πώληση. Την ίδια ώρα δηλώνει εντυπωσιασμένος από την αντιμετώπιση και το ενδιαφέρον που γνώρισαν τα μαχαίρια του από το ιταλικό κοινό στην περσινή συμμετοχή του σε έκθεση χειροποίητων προϊόντων στη Φλωρεντία. Για την ακρίβεια, τότε «ένωσε δυνάμεις» με τον Δήμο Λαπήθου, του οποίου τις προσπάθειες για συντήρηση και ανάδειξη του λαπηθιώτικου μαχαιριού παρουσιάσαμε σε προηγούμενο ρεπορτάζ. Για οκτώ μέρες είχαν στημένο κοινό περίπτερο με κυπριακά μαχαίρια, τόσο λαπηθιώτικα όσο και δικά του. Συγχρόνως προβαλλόταν βίντεο κατασκευής λαπηθιώτικων μαχαιριών, το οποίο ετοιμάστηκε στο πλαίσιο της ένταξης του λαπηθιώτικου μαχαιριού στην UNESCO. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο βίντεο αυτό ο Παναγιώτης Μαύρος έχει πρωταγωνιστικό ρόλο ως συνεργάτης-μαχαιροποιός του Δήμου Λαπήθου.

 

 

Θέση στο Guinness

Αξίζει να γίνει αναφορά στους εντατικούς ρυθμούς με τους οποίους κατασκευάζει τα μαχαίρια του. Μία γεύση πήραμε και οι ίδιοι όσο κατασκεύαζε τη τσιάκκα. Μάλιστα, συγχρόνως μπορούσε να εξηγεί τις διαδικασίες και να αφηγείται ιστορίες του μαχαιριού με εκπληκτική άνεση και χωρίς να κατεβάζει ρυθμούς δουλειάς. Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι πριν από μερικούς μήνες επιδίωξε και κατασκεύασε 1.111 σουγιάδες σε 111 μέρες και τώρα τρέχει διαδικασίες για να αίτηση εγγραφής του στο βιβλίο των ρεκόρ Guinness. Αυτήν την περίοδο το κρύο του χειμώνα προσφέρεται, λέει, για να δουλεύει αποκλειστικά με το καμίνι, τη σφυρηλάτηση και τη βαφή. Έτσι τους ζεστούς μήνες του χρόνου, όταν λόγω ψηλών θερμοκρασιών η εργασία κοντά στη φωτιά είναι ανυπόφορη, έχει συγκεντρωμένο απόθεμα για να ασχολείται μόνο με τη συναρμολόγηση.

Χριστουγεννιάτικο δέντρο με 1175 τσιακκούθκια του, στο σπίτι του τον περασμένο Δεκέμβριο.

 

Ιστορίες για μαχαίρια

Καθημερινά από τις έξι το πρωί ανάβει το καμίνι του και προχωρά «ακάθεκτος». Πολλές φορές, λέει, έρχονται φίλοι για να καθίσουν και να συζητήσουν μαζί του ενώ δουλεύει. Μετά από 60 περίπου χρόνια σχέσης με το μαχαίρι, ο Παναγιώτης Μαύρος έχει να μοιράζεται πολλές ιστορίες γύρω από αυτό στο εργαστήρι του. Όπως για τα στιλέτα του πατέρα του κατά τη διάρκεια της ΕΟΚΑ, για τις επισκέψεις της Αστυνομίας στο σπίτι τους όταν τύχαινε κάποιος να παραγγείλει μαχαίρι από τον πατέρα του και την επόμενη μέρα να διαπράξει με αυτό φόνο, για τις περιοδείες που έκανε μικρός μαζί του στα χωριά με σκοπό να ακονίζουν μαχαίρια, πάλες και γεωργικά εργαλεία, αλλά και να κατασκευάζουν ολόκληρη τη σειρά μαχαιριών ως προίκα για το νέο σπίτι ενός νεόνυμφου ζευγαριού (θυμάται το Καραβοστάσι, όπου τον πήρε για πρώτη φορά σινεμά ο πατέρας του για να δουν ταινία γουέστερν, «πάμε να δούμεν παλληκαρκές των Αμερικάνων», του είπε τότε χαρακτηριστικά και από τότε, λέει, ήταν που απομυθοποιήθηκαν μέσα του οι συγκεκριμένες ταινίες). Θυμάται επίσης τους Λαπηθιώτες πωλητές μαχαιριών που γι’ αυτόν τον σκοπό «όργωναν» την Κύπρο και έφταναν μέχρι και την Πάφο. Η ιστορία της μαχαιροποιίας στην Πάφο, αλλά και στην υπόλοιπη Κύπρο, που όπως αναφέραμε και σε προηγούμενα ρεπορτάζ έχει αγνοηθεί τελείως, βρίσκεται και στις αναμνήσεις του Παναγιώτη Μαύρου.

 

Παρακολουθείστε στο βίντεο που ακολουθεί τα στάδια κατασκευής σουγιά από τον Παναγιώτη Μαύρο: 

 

Για το αφιέρωμα του “Π” στο κυπριακό μαχαίρι διαβάστε επίσης:

Μέρος 1ο

Αναζητώντας τη συνέχεια του κυπριακού μαχαιριού

 

Μέρος 2ο

Ο τελευταίος μαχαιροποιός της Λαπήθου (pics & vid)

 

 

Μέρος 3ο

Ο δήμαρχος – μαχαιροποιός της Κύπρου (pics)

 

Μέρος 4ο

«Θέλει να ισσιώσεις μανίτζιν, να πιττακώσεις ατσάλιν…» (pics)

 

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.