Φόρμα αναζήτησης

Το Ιντλίπ δοκιμάζει τα όρια της αντοχής όλων

Η σημερινή συνάντηση, στο Μόναχο, των υπουργών Εξωτερικών Ρωσίας και Τουρκίας, Λαβρόφ και Τσαβούσογλου, σηματοδοτεί ακόμη μια προσπάθεια για λύση εκτόνωσης στο Ιντλίμπ της ΒΔ Συρίας – με αφορμή την προώθηση του καθεστώτος Άσαντ στην περιοχή και την κλιμάκωση μεταξύ Άγκυρας και Δαμασκού που δοκιμάζει έντονα τις ρωσοτουρκικές σχέσεις. Η έκβαση του Συριακού στην παρούσα φάση μπορεί να εξάγει πάρα πολλά χρήσιμα συμπεράσματα και για την Κύπρο – δεδομένης της εμπλοκής πολλών διεθνών δρώντων. Κυριότερα όμως μπορεί να μας δείξει, στην πράξη, τα όρια των επιμέρους ρωσοτουρκικών και ρωσοαμερικανικών σχέσεων σε μια περίοδο που στη Λευκωσία, αλλά και στην Αθήνα, «φοριέται πολύ» το ένδυμα του «η Τουρκία είναι απομονωμένη».

Αναζητώντας φόρμουλα

Στη βορειοδυτική Συρία, με φόντο το Ιντλίμπ, βιώνουμε, όχι το τέλος αλλά, μια επαναπροσέγγιση στην ιδιαίτερη αυτή γεωπολιτική ευθυγράμμιση Τουρκίας-Ρωσίας μετά το 2016. Η πτώση του Maaret al-Nouman στα χέρια του Συριακού Αραβικού Στρατού (SAA) και η κλιμάκωση στις εχθροπραξίες μεταξύ του καθεστώτος Άσαντ και των ενόπλων της σουνιτικής αντιπολίτευσης που υποστηρίζονται από την Τουρκία –εξελίξεις που προκάλεσαν απώλειες εντός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων αλλά και δυναμική απάντηση των τελευταίων με πυρά πυροβολικού– σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής στην έκβαση του Συριακού και ταυτόχρονα ένα νέο modus operandi στις ρωσοτουρκικές σχέσεις. Το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου εδώ εδράζεται στο κατά πόσον η Τουρκία θα βρεθεί ενώπιον πίεσης. Η απάντηση είναι προφανής: Βρίσκεται υπό πίεση. Υπάρχουν ωστόσο σοβαρές ενδείξεις που καταδεικνύουν πως παρά τις επιμέρους απώλειες τις οποίες θα υποστεί η Άγκυρα, τα περιθώρια συνεννόησης –με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη Δύση και τη μεγάλη εικόνα– μεταξύ Ερντογάν και Πούτιν εξακολουθούν να υφίστανται.

Η πρώτη ένδειξη

Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, James Jeffrey, ήταν ξεκάθαρος με τη δήλωσή του πως «Ουάσινγκτον και Άγκυρα έχουν κοινούς γεωπολιτικούς στόχους στη Συρία και τη Λιβύη». Παρά το γεγονός πως η στήριξη των ΗΠΑ, στην παρούσα φάση, στο Συριακό θα είναι μόνο συμβολική προς την Άγκυρα κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει τη γεωστρατηγική βαρύτητα της τελευταίας για τη Δύση σε ένα μέτωπο όπως αυτό της Συρίας μετά από δέκα χρόνια πόλεμο: Το καθεστώς Άσαντ νικητής και η εδραίωση της Μόσχας σε μια χώρα με ακτές στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, δεδομένες. Και κάπου μεταξύ όλων των άλλων δρώντων –στη χώρα– και το Ιράν. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται, δηλαδή τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης και τη Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Βέβαια παρά το γεγονός πως οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν μια απευθείας σύγκρουση μεταξύ της Συρίας –κατ’ επέκταση και της Ρωσίας– και της Τουρκίας εντός του Ιντλίμπ, μια ενεργή στήριξη της Ουάσινγκτον προς τον Ερντογάν δεν θα ήταν άσχετη με τα δύο καυτά ζητήματα των προβληματικών αμερικανοτουρκικών σχέσεων: Τους S-400 και το ζήτημα των Κούρδων. Σε αυτό το σημείο πάντως πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη πως επί του εδάφους της Συρίας ο Ερντογάν διατηρεί τρία διαπραγματευτικά χαρτιά κι έναν μπαλαντέρ. Τα εδάφη των τριών στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Ευφράτη και στα βόρεια της χώρας και φυσικά τις επιμέρους σχέσεις του με τις διάφορες militias που δρουν στο αντι-ασαντικό στρατόπεδο. Εργαλεία που θα μπορούσαν σε συνδυασμό με τη Μόσχα να οδηγήσουν σε μια νέα φάση διαλόγου τύπου Αστάνας – και σε μετάφραση επιρροής επί του εδάφους σε ένα σενάριο «μετα-Ιντλίμπ» ακόμη και αν ο Ερντογάν αναγκαστεί να υποχωρήσει από εδάφη τα οποία ελέγχει μετά το 2016 επί της Συρίας.

Ο ρόλος του Άσαντ

Ο παράγοντας Άσαντ μπορεί να αποδειχτεί μια ευκαιρία win/win για τη Ρωσία και τη Συρία στο Ιντλίμπ. Ο Άσαντ αντιλαμβάνεται πως μια γρήγορη επανακατάληψη του Ιντλίμπ θα κερδίσει την κούρσα του χρόνου απέναντι στις προσπάθειες Μόσχας και Άγκυρας να αποκλιμακώσουν. Γι’ αυτό τον λόγο πιέζει, πιέζει και πιέζει. Αντικειμενικός σκοπός εδώ είναι το Σαρακίμπ, το στρατηγικό σημείο μεταξύ των δύο αυτοκινητόδρομων Μ5 και Μ4 που συνδέουν το Χαλέπι με τη Δαμασκό και τη Λατάκεια αντιστοίχως. Παρ’ όλα όσα έρχονται στο φως της δημοσιότητας ο πλήρης έλεγχος, με στρατιωτικούς όρους κατάληψης και διατήρησης αυτής, του Σαρακίμπ θα είναι μια μάχη επιβίωσης μεταξύ του Συριακού Αραβικού Στρατού και των τζιχαντιστικών φραξιών πέριξ της Hayat Tahrir al Sham (ιδεολογικά συγγενικών ή και μη με την αλ Κάιντα). Aν ο Άσαντ φέρει την Τουρκία προ τετελεσμένου καλώς, αν όχι όμως δεν θα προλάβει την εξέλιξη μιας νέας συννενόησης Μόσχας-Άγκυρας. Εδώ πρέπει να επισημανθούν δύο λεπτομέρειες από όσους παρακολουθούμε το Συριακό για χρόνια κι έχουμε βρεθεί και στο έδαφος της Συρίας: Η δράση της ρωσικής πολεμικής αεροπορίας. Οι βομβαρδισμοί των Ρώσων στο Ιντλίμπ στον βαθμό που κλιμακώνουν μια ένταση στον ρωσοτουρκικό άξονα ή ρισκάρουν στον άξονα μιας απευθείας αντιπαράθεσης Τούρκων και Σύρων στρατιωτών αποτελούν προϊόν της αδυναμίας της ρωσοσυριακής συνεργασίας σε στρατιωτικό επίπεδο – ιδίως στις μεικτές αεροπορικές μονάδες. Επιπλέον επί του εδάφους κάνουν, ξανά, την εμφάνισή τους, δύο game changing οπλικά συστήματα. Οι αντιαρματικοί κατευθυνόμενοι πύραυλοι (TOWs) και τα φορητά αντιαεροπορικά συστήματα (MANPADs). H Άγκυρα είναι έμπειρη στο να διεξάγει πολέμους διά αντιπροσώπων μετά από τόσα χρόνια εμπλοκή στη Συρία. Και ο δρόμος για την επανακατάληψη του Ιντλίμπ για τον Άσαντ δεν θα είναι χωρίς κόστος – κόστος που θεωρητικά επωμίζεται και η Ρωσία.

Κρίσιμες εβδομάδες

Oι επόμενες εβδομάδες δεν θα είναι εύκολες για την Τουρκία στο Ιντλίμπ με ολόκληρη την πολιτική της στην περιοχή να περνά μέσα από την κρισιμότερη φάση της μετά το 2016. Δεν τεστάρεται όμως μόνο αυτή αλλά και τα όρια της Ρωσίας ως αναδυόμενης δύναμης στο Συριακό. Το πιθανότερο σενάριο είναι αυτό μιας αποκλιμάκωσης που θα οδηγήσει σε μερικό ή ολικό επανασχεδιασμό της διαδικασίας της Αστάνα – προκειμένου η μετάβαση της πτώσης του Ιντλίμπ να καταστεί ομαλή για τους εμπλεκόμενους δρώντες. Το ρίσκο εδώ για τον Ερντογάν είναι η απώλεια εδαφών που ελέγχονται από το 2016, η αντιμετώπιση μιας νέας ροής προσφύγων προς τα σύνορά του αλλά και η διάλυση διαφόρων ένοπλων σχηματισμών που θα οδηγήσει και στην παρουσία, ουσιαστικά, ανέργων, αντρών δυναμικών ηλικιακών ομάδων με διάφορες ιδεολογικές αποτυπώσεις εξτρεμισμού και στρατιωτική πείρα εντός της τουρκικής επικράτειας. Κλείνοντας, ένας μικρός αστερίσκος: Να μην δούμε τις εξελίξεις ξέχωρα από τη Λιβύη. Παρά το ρίσκο, η Άγκυρα έχει ανοίξει σε μεγάλο βαθμό τη βεντάλια της ad hoc εμπλοκής της διατηρώντας μάλλον παραπάνω διαπραγματευτικά χαρτιά παρά, ακόμη, τα συμπτώματα μιας στρατηγικής υπερεξάπλωσης. Kαι μέσα στην αφόρητη πίεσή της στο Ιντλίμπ θα μπορούσε να βρεθεί με απώλειες αλλά και με σειρά ανέλπιστων εξελίξεων: Την περαιτέρω αποξένωση του Άσαντ από τη Μόσχα και μια σοβαρή προσπάθεια επαναπροσέγγισης με τη Δύση. Με το δεύτερο να έχει περισσότερες πιθανότητες επαλήθευσης.

Ο κίνδυνος για την Κύπρο

Αλήθεια έχουμε αντιληφθεί στην Κύπρο πως σε ένα σενάριο μετάβασης του Κυπριακού στη διάσταση της μη εξεύρεσης λύσης (όπου ένα άσχημο στάτους κβο ή ο φόβος μιας οριστικής διχοτόμησης θα παραμονεύουν) οι επιπτώσεις από την έκβαση της εμπλοκής της Τουρκίας σε Συρία και Λιβύη θα έχουν ακόμη μία διάσταση; Τι θα συμβεί άραγε αν οι επαγγελματίες proxies της Τουρκίας που πολεμούν στη Λιβύη και στη Συρία –αραβικής ή τουρκμενικής καταγωγής– και μεταξύ άλλων ωφελημάτων λαμβάνουν και τουρκικά διαβατήρια εγκατασταθούν στα κατεχόμενα; Μας απασχολεί αυτό υπαρξιακά ή μόνο «ο Ακιντζί είναι ο εγκάθετος της Άγκυρας»;

Μικρομεγαλείας συνέχεια

Πέραν της λανθασμένης εμμονής στην πρόκληση κόστους στην Τουρκία για τις παράνομες ενέργειές της στην κυπριακή ΑΟΖ –που δεν ήρθε ακόμη– και τον κακό λαϊκισμό του «να επιβάλουμε δασμούς στα τουρκικά προϊόντα» αντιλαμβανόμαστε πως η Τουρκία, ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός του ΝΑΤΟ με… ρωσικούς S-400, ενώ εμπλέκεται ουσιαστικά σε δύο περιφερειακές πολεμικές αναμετρήσεις –σε Συρία και Λιβύη– εξακολουθεί να μην έχει διαρρήξει τις σχέσεις της με τη Δύση; Η χρήση της “coercive diplomacy” («διπλωματία εξαναγκασμού») από τον Ερντογάν στο Συριακό έχει τέλειο ultimatum: Ζήτησε έως το τέλος του μήνα από τη Συρία να υποχωρήσει πίσω από τις γραμμές της διαδικασίας της Αστάνα. Προσεκτική απαίτηση, εξαιρώντας τη Μόσχα από τη ρητορική του, με αυστηρό χρονικό deadline και με την απειλή χρήσης βίας να υφίσταται ως κατεπείγουσα συνθήκη συμμόρφωσης προς το αίτημά του. Ultimatum βγαλμένο απευθείας από τις σελίδες του κλασικού έργου (“Deterrence in American Foreign Policy” του 1974), του Alexander George. Ο Ερντογάν γνωρίζει από πολιτική ψυχολογία. Ας ελπίσουμε πως γνωρίζουμε και εμείς.

Twitter: @JohnPikpas

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.