POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

Θεραπεύοντας προβλήματα στον κυπριακό χορό (pics)



Ένας κύκλος κλείνει αυτό το διάστημα για τον Λαογραφικό Όμιλο Λεμεσού και την οκταετή του προσπάθεια – η δεύτερη στη σαραντάχρονη ιστορία του – να καταγράψει και να αναδείξει στην αυθεντική του μορφή τον κυπριακό παραδοσιακό χορό, τον οποίο σε πολλές περιπτώσεις βλέπουμε να παρουσιάζεται μεταλλαγμένος. Αυτό τόνισε στην ομιλία του, το Σάββατο (01/08/2020)το βράδυ, στον χώρο εκδηλώσεων της Ανώγυρας, ο πρόεδρος του ομίλου και χοροδιδάσκαλος Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς, στο πλαίσιο σειράς εκδηλώσεων του ομίλου που εντάσσονται στο Πρόγραμμα «Πολιτιστική Αποκέντρωση» των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού.

Μπορούσες να δεις ένα κοινό (κράμα από Ανωγυριάτες και τα γύρω χωριά) το οποίο είχε κάθε λόγο να νιώθει περήφανο, διότι αρκετοί από αυτούς τη διετία 2012-13 παρείχαν σe χοροδιδάσκαλους – ερευνητές πληροφόρηση για τον χορό και μετά από οκτώ χρόνια ο όμιλος επέστρεψε κοντά τους για να τους ενημερώσει, τόσο θεωρητικά, με ομιλίες και κείμενα ερευνών, όσο και πρακτικά, με την παρουσίαση παραδοσιακών χορών (κυρίως από νέους), για τα σημαντικά αποτελέσματα που προέκυψαν από την πληροφόρηση που έδωσαν.  Κορυφαίο σημείο της εκδήλωσης ήταν όταν στο τέλος εξελίχθηκε σε παραδοσιακό γλέντι, με τα μέλη του ομίλου να χορεύουν αντάμα με πληροφορητές, πατώντας στα ίδια βήματα που τους χάραξαν εκείνοι πριν από οκτώ χρόνια.

 

Οι χοροδιαδάσκαλοι, οι οποίοι την περίοδο 2012-2013 επισκέφτηκαν την Ανώγυρα και τα γύρω χωριά για καταγραφές, ενημέρωσαν το κοινό για τα αποτελέσματα της έρευνας.   

 

 

 

Αποτελέσματα καταγραφής

«Στη 40χρονη πορεία του, ο Λαογραφικός Όμιλος Λεμεσού προσεγγίζει τον κυπριακό παραδοσιακό χορό πολύπλευρα: από τη δεκαετία του ’80 τον χορεύει, γλεντά με αυτόν, τον καταγράφει, τον μελετά, τον παρουσιάζει σε εκδηλώσεις στην Κύπρο και στο εξωτερικό», τόνισε στον «Π» ο πρόεδρος του ομίλου Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς. «Επιστέγασμα της δράσης αποτέλεσε η διοργάνωση σε συνεργασία με τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και του ΤΕΠΑΚ του Προγράμματος Κατάρτισης Δασκάλων Παραδοσιακού Χορού το 2012-13. Οι σπουδαστές του προγράμματος, χοροδιδάσκαλοι από διάφορους ομίλους της Κύπρου, μελέτησαν και κατέγραψαν τον χορό σε διάφορες κοινότητες, όπως στην Ανώγυρα που γίνεται η αποψινή εκδήλωση. Το 2014 διοργανώσαμε συμπόσιο λαογραφίας με θέμα τον κυπριακό παραδοσιακό χορό και παρουσιάστηκαν οι εργασίες. Το 2018 κυκλοφόρησε ο τόμος με όλο το πρωτογενές υλικό με καταγραφές και συνεντεύξεις από 106 πληροφορητές. Το υλικό ψηφιοποιήθηκε με τη συνεργασία της βιβλιοθήκης του ΤΕΠΑΚ και είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο μέσω της ιστοσελίδας http://laografikoslemesou.cut.ac.cy’’. Παράλληλα σημείωσε ότι αυτή η σειρά εκδηλώσεων, που άρχισε το Σάββατο 1η Αυγούστου στην Ανώγυρα και θα ολοκληρωθεί στις 20 Σεπτεμβρίου στον Λουβαρά, σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός κύκλου, αφού ο όμιλος επιστρέφει στις κοινωνίες των χωριών για να παρουσιάσει τα αποτελέσματα της πληροφόρησης που έδωσαν το 2012-13: τόμος με εργασίες, ψηφιοποιημένο αρχείο, αλλά και παρουσίαση χορών – κυρίως από νέους – μπολιασμένων με τη γνώση που έδωσαν οι πληροφορητές. «Κλείνοντας αυτόν τον κύκλο, επιστρέφουμε για να τους ευχαριστήσομε και να τους τιμήσουμε», συμπλήρωσε.

 

Από το καλλιτεχνικό μέρος στην εκδήλωση του Σαββάτου 1 Αυγούστου στην Ανώγυρα.

 

Η πεμπτουσία του χορού

Ζητώντας από το πρόεδρο του Ομίλου να μας δώσει κάποια βασικά συμπεράσματα που εξήγαγαν από τη συγκεκριμένη έρευνα, καθιστώντας το συγκεντρωμένο υλικό «φάρο» για το μέλλον, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην πεμπτουσία του κυπριακού παραδοσιακού χορού, που είναι ο αυτοσχεδιασμός. ‘‘Άντρες και γυναίκες χορεύουν ξεχωριστά, πλην του χορού του αντροΰνου στον γάμο’’, υπογραμμίζει επικαλούμενος τόσο δεδομένα από πληροφορητές που είχαν προσωπικά βιώματα σε ποικίλες περιστάσεις χορού, όσο και παλιό οπτικοακουστικό υλικό. ‘‘Οι άντρες χορεύουν κυρίως τους Αντρικούς Καρτζιλαμάες (Πρώτο, Δεύτερο, Τρίτο, Τραουδιστό, Τέταρτο, Πέμπτο ή Μπάλο), Συρτό και Ζεϊμπέκικο. Μπορεί να χορέψουν το δρεπάνι, την τατσιά, τον αραπιέ της καντήλας, Καροτσέρη και Μάντρα. Να αναφέρουμε, επίσης, το Μασιέριν, το Πιπέριν, τον Νικολή. Από την άλλη, οι γυναίκες χορεύουν κυρίως Γυναικείους Καρτζιλαμάες, Συρτό, Καλαματιανό και ενίοτε ευρωπαϊκούς χορούς, όπως πόλκα, βαλς και άλλους. Και στους άντρες και στις γυναίκες χορεύει αποκλειστικά ένα ζευγάρι και ακολουθά το επόμενο ζευγάρι. Στον Γυναικείο Συρτό, σε μερικές περιοχές μπορούν να χορέψουν και περισσότερες γυναίκες σε κύκλο’’. Παρά το αυστηρό πλαίσιο του χορού (ένα ζευγάρι κάθε φορά, ποτέ άντρας και γυναίκα μαζί) ο κάθε χορευτής και χορεύτρια δημιουργεί και αυτοσχεδιάζει. ‘‘Ο χορός έχει προσωπική σφραγίδα του χορευτή, ο οποίος είναι αυτοδίδακτος. Αντιγράφει άλλους χορευτές, συνήθως πιο παλιούς και ανάλογα με το πόσο μερακλής είναι, επινοεί και εκτελεί τα δικά του τσαλίμια’’, εξηγεί.

 

 

Σταθμοί μετάλλαξης

Η εικόνα που βλέπουμε στις μέρες μας στις παρουσιάσεις παραδοσιακού χορού από πολλά συγκροτήματα, τα οποία σήμερα αποτελούν τους μόνους διαχειριστές του, δεν συνάδει, όπως συμπεραίνει, με το πλαίσιο που περιέγραψε. ‘‘Την κατάντια αυτή τη βλέπουμε συχνά στις σημερινές τηλεοπτικές εκπομπές’’, παρατηρεί. ‘‘Για να κατανοήσουμε’’, τονίζει, ‘‘τους λόγους που οδήγησαν σε πολλές περιπτώσεις στη μετάλλαξη του κυπριακού παραδοσιακού χορού, θα ήταν καλό να δούμε το «ταξίδι» του, αρχής γενομένης από τις αρχές του 20ου αι., απ’ όπου έχουμε στοιχεία τόσο από τους πληροφορητές, οι οποίοι τη δεκαετία του ’80 ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του Ομίλου, όσο και από βιβλιογραφία ή σωζόμενο οπτικοακουστικό υλικό’’.

 

Παράδοση έκδοσης με τις συγκεντρωμένες έρευνες, στον κάθε πληροφορητή της περιόδου 2012 – ’13. 

 

Ορόσημο το 1960

‘‘Ακολούθως μπορούμε να θέσουμε ως πολύ σημαντικό ορόσημο το 1960, έτος σύστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τότε κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα χορευτικά συγκροτήματα, κυρίως σε λαϊκές οργανώσεις και σε εθνικόφρονα σωματεία’’, αναφέρει. Μέχρι τότε οι Κύπριοι χόρευαν σε πανηγύρια, ενώ στην καθημερινότητα ο χορός γινόταν σε καφενεία και οικογενειακές συνάξεις. Ωστόσο κοντά στο ’60, όταν σε πόλεις και σε μεγάλες κοινότητες συγκροτούνται οι πρώτες χορευτικές ομάδες, ο χορός διδάσκεται σε αίθουσες διδασκαλίας και πρότυπο, σύμφωνα με τον κ. Πρωτοπαπά, αποτελεί ο χοροδιδάσκαλος. Και προσθέτει: ‘‘Οργανώνονται οι πρώτες παραστάσεις και συμμετοχές σε φεστιβάλ του εξωτερικού. Ιδιαίτερη αναφορά να κάνουμε στον Γρηγόρη Ασσιώτη, ο οποίος διδάσκει σε χορευτικές ομάδες. Ενδεικτικά, αναφέρουμε το χορό της Στάμνας, ο οποίος είναι καθαρά δική του επινόηση και δεν είναι παραδοσιακός χορός. Αξίζει να γίνει αναφορά και στα γνωστά χοροδράματα που παρουσιάζει το Συγκρότημα Καλλιτεχνών Λύσης, ΣΥ.ΚΑ.ΛΥ., με πρωτεργάτη τον Κωστή Κωστέα. Την καινοτομία του Ασσιώτη ενστερνίζονται και άλλοι χοροδιδάσκαλοι και χορογράφοι φτιάχνοντας ομαδικούς χορούς. Την εμφάνιση τους κάνουν και οι μικτοί χοροί. Άντρες και γυναίκες για πρώτη φορά χορεύουν μαζί Συρτό Μικτό και Σούστα’’.

 

Τι χάσαμε

‘‘Συνεπώς η χορογραφία, παρόλο που γίνεται αποδεκτή από την πλειοψηφία των χορευτών που συμμετέχουν σε συγκροτήματα, εντούτοις καταργεί τα βασικά χαρακτηριστικά του παραδοσιακού μας χορού. Πρώτο: άντρες και γυναίκες χορεύουν πλέον μαζί. Δεύτερο: Ο χορός από ατομικός ή σε ζευγάρια γίνεται ομαδικός. Τρίτο και σημαντικότερο: Εξαφανίζεται ο αυτοσχεδιασμός. Ορισμένα συγκροτήματα σε μια εμφάνισή τους μπορεί να παρουσιάσουν μικτούς χορούς, ασπαζόμενα τα νέα ήθη, αλλά και ατομικούς διατηρώντας παραδοσιακό πλαίσιο. Χρήζει, όμως, αναφοράς το γεγονός ότι την ίδια περίοδο που αναπτύσσεται η χορογραφία σε αίθουσες των χοροδιδασκαλείων (περίπου από το ‘60 μέχρι το ‘90), στις κοινότητες, όπου μπορούμε να πούμε ότι λειτουργεί ακόμα ο κυπριακός παραδοσιακός γάμος, ο χορός παραμένει αναλλοίωτος διατηρώντας την παραδοσιακή του μορφή. Παρατηρείται, επίσης, το φαινόμενο ένας χορευτής που συμμετέχει σε ένα συγκρότημα να χορεύει σε εκδηλώσεις τις χορογραφίες που διδάχτηκε, όμως στο γλέντι ενός γάμου να χορεύει αυτοσχεδιάζοντας’’.

«Η πεμπτουσία του κυπριακού παραδοσιακού χορού είναι ο αυτοσχεδιασμός», τονίζει στον «Π» ο πρόεδρος του ομίλου και χοροδιδάσκαλος Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς.

 

Εισβολή

Χρονολογικό ορόσημο για τον Κωνσταντίνο Πρωτοπαπά αποτελεί και το 1974. Τα γεγονότα της εισβολής και της κατοχής και η αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών αλλάζουν τον δημογραφικό χαρακτήρα του νησιού και διαφοροποιούν τη σύνθεση της τοπικής κοινωνίας. ‘‘Πλέον πάω σε μία κοινότητα και συναντώ τις χορευτικές παραδόσεις ντόπιων και προσφύγων, οφείλοντας να καταγράψω ερευνητικά και τις δύο, εντοπίζοντας, κάποτε, και το σμίξιμό τους’’, σημειώνει, για να συμπεράνει ότι τα θλιβερά αποτελέσματα της εισβολής επηρέασαν, πέρα από δημογραφικά, και πολιτιστικά την Κύπρο.

 

Τουρισμός – τηλεόραση

‘‘Τρίτος σταθμός για τον κυπριακό παραδοσιακό χορό αποτελεί η τουριστική ανάπτυξη που αρχίζει στις δεκαετίες του ’80 – ’90 και συμβαδίζει με τη βιομηχανική. Τα χορευτικά συγκροτήματα μπαίνουν στα ξενοδοχεία και τις τουριστικές ταβέρνες, με αποτέλεσμα να αρχίσει ο χορός να οδηγείται μέχρι και στον ξεπεσμό σε κάποιες περιπτώσεις. Εμπορευματοποιείται και αρχίζεις να συναντάς εκπτώσεις σε πολλές πτυχές: στις στολές, στα μουσικά όργανα, στον τρόπο που χορεύεις. Και στο τέλος τι έμενε; Απλά φορούσες μια βράκα και μια φορεσιά μπροστά στον τουρίστα που αναζητούσε την ψυχαγωγία. Μιλάμε για τουριστικοποίηση του χορού. Παράλληλα, αυτή την περίοδο περνάμε σε ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, που είναι η τηλεόραση. Αρχίζει το ΡΙΚ και εντάσσει σε χοροδράματα και κυπριακά σκετς τους παραδοσιακούς χορούς. Πάλι με εκπτώσεις, που δυστυχώς πέρασαν και στην αντίληψη του κοινού ως ο κανόνας ενός δήθεν αυθεντικού παραδοσιακού χορού’’.

 

 

Θεραπεύοντας το πρόβλημα

Ο Λαογραφικός Όμιλος Λεμεσού μέσα από συνεχή έρευνα και επί τόπου καταγραφές, επεδίωξε να αναδείξει τα γνήσια χαρακτηριστικά του παραδοσιακού χορού. Σύμφωνα με τον κ. Πρωτοπαπά, έφερε στις πρόβες και στις παραστάσεις που οργάνωνε παραδοσιακούς χορευτές από διάφορες κοινότητες. ‘‘Ξεχωριστή αναφορά οφείλουμε στους αείμνηστους Βυρωνή Γεωργίου από το Πραστειό Κελλακίου και Μιχάλη Κουλουμή από την κατεχόμενη Λύση. Οι χορευτές αυτοί, μαζί και με άλλους, χόρεψαν δίπλα στους νέους χορευτές μεταδίδοντάς τους το ήθος και τις αξίες που μεταφέρει ο παραδοσιακός χορός. Ευτυχώς, εκτός από τον Λαογραφικό Όμιλο Λεμεσού, και άλλοι Όμιλοι απομακρύνθηκαν από τη χορογραφία και κρατούν το χορό όπως μας παραδόθηκε, προσαρμοσμένο φυσικά μέσα στα πλαίσια ενός Ομίλου. Είμαστε περήφανοι, γιατί ως Λαογραφικός Όμιλος Λεμεσού διοργανώσαμε το Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δασκάλων Παραδοσιακού Χορού τη διετία 2012-13 μαζεύοντας στα ίδια έδρανα 35 χοροδιδάσκαλους από διάφορα μέρη της Κύπρου. Έγιναν μαθήματα, βιωματικά εργαστήρια, γλέντια και επισκέψεις σε διάφορα πανηγύρια και εκδηλώσεις στον ελλαδικό χώρο’’, αναφέρει.

 

Ο αείμνηστος Βυρωνής Γεωργίου (αριστερά στη φωτογραφία) από το Πραστειό Κελλακίου, αποτέλεσε σημαντική πηγή πληροφόρησης, ώστε να μεταφερθούν οι αξίες του αυθεντικού παραδοσιακού χορού στους νεότερους χορευτές του Λαογραφικού Ομίλου Λεμεσού.

 

Αισιόδοξος για το μέλλον

‘‘Ο παραδοσιακός χορός έχει παρελθόν, το οποίο μπορούμε να προσεγγίσουμε μέσα από διάφορες καταγραφές, έρευνες και συστηματική μελέτη και οφείλουμε να το σεβόμαστε πάντοτε’’, τονίζει ο κ. Πρωτοπαπαπάς. ‘‘Έχει παρόν μέσα από τα διάφορα χορευτικά συγκροτήματα και τις ομάδες χορού. Έχει και μέλλον μέσα από όλα αυτά τα παιδιά που οι γονείς τα εμπιστεύονται στους Ομίλους τα Κύπρου. Εφόσον ο παραδοσιακός γάμος έχει εκλείψει, ο χορός στα πανηγύρια και στα καφενεία δεν υπάρχει (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων), οφείλουμε εμείς να δημιουργήσουμε συνθήκες, στις οποίες οι χορευτές να μπορούν να εκφραστούν ελεύθερα μέσα από την μουσικοχορευτική παράδοση του τόπου μας. Τα κυπριακά γλέντια δίνουν την ευκαιρία στους χορευτές να χορέψουν ελεύθερα, να αυτοσχεδιάσουν και να εκφραστούν. Φέρνουν κοντά τους νέους μαζί με τους μεγαλύτερους. Είναι με αίσθημα αισιοδοξίας που μπορούμε να σημειώσουμε το γεγονός ότι νέα παιδιά και σπουδασμένοι μουσικοί προσεγγίζουν την κυπριακή μουσική παράδοση. Ο χορός και η μουσική του τόπου μας άρχισαν τα τελευταία χρόνια να μπαίνουν σε ταβέρνες και καφενεία. Σε αρκετές περιπτώσεις, κυρίως στις κοινότητες, αλλά και στις πόλεις, στις πλατείες των χωριών και των εκκλησιών οι παραστάσεις των χορευτικών συγκροτημάτων εξελίσσονται σε παραδοσιακό γλέντι με τη συμμετοχή όλης της κοινότητας, όπως απόψε στην Ανώγυρα’’.

 

 

*Μετά την Ανώγυρα, αντίστοιχες εκδηλώσεις του Λαογραφικού Ομίλου Λεμεσού θα συνεχιστούν σε Κοιλάνι (7 Αυγούστου), Άρσος (8 Αυγούστου), Τρεις Ελιές (13 Αυγούστου), Επταγώνεια (4 Σεπτεμβρίου), Πάχνα (11 Σεπτεμβρίου), Κλήρου (18 Σεπτεμβρίου) και Λουβαρά (20 Σεπτεβρίου). Ώρα έναρξης: 20.00. Είσοδος ελεύθερη.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.