Φόρμα αναζήτησης

Συνέντευξη Δρος Κωστρίκη στον «Π»: Σύντομα φάρμακο για τον Covid-19

Η πανδημία του νέου κορωνοϊού, που πάγωσε τον κόσμο ολόκληρο, απειλεί την ανθρωπότητα και αναποδογύρισε τη ζωή μας, έχει αναδείξει τον άκρως σημαντικό ρόλο που (πρέπει να) διαδραματίζει η ακαδημαϊκή κοινότητα στη λήψη ορθών και γρήγορων επιστημονικών και πολιτικών αποφάσεων, καθώς και της σοβαρής, έγκυρης και έγκαιρης ενημέρωσης της κοινωνίας. Ο Δρ Λεόντιος Κωστρίκης ακαδημαϊκός, καθηγητής Μοριακής Ιολογίας του Τμήματος Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου ως μέλος της Συμβουλευτικής Ομάδας του υπουργού Υγείας, είναι εκ των πρωταγωνιστών της προσπάθειας που καταβάλλει η χώρα μας για πρόληψη και προστασία από τον εν λόγω ιό. Ο Δρ Κωστρίκης είναι επίσης ιδρυτικό μέλος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών.

Ισχύει ότι ο κορωνοϊός SARSCoV-2, που προκαλεί τη νόσο Covid-19, προσαρμόζεται ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και τις συνήθειες των πληθυσμών, όπως επίσης ότι μεταλλάσσεται συνεχώς;


Από την Επιστήμη της Ιολογίας γνωρίζουμε ότι αυτοί οι ιοί είναι όλοι ύπουλοι. Μη ύπουλοι ιοί είναι οι εκατοντάδες χιλιάδες που βρίσκονται μέσα μας και οι οποίοι δεν μας προκαλούν καμία παθογένεια. Πρέπει να ξέρουμε ότι σε έναν ανθρώπινο οργανισμό αυτές είναι βασικές αρχές της Ιολογίας υπάρχει συμβίωση, υπάρχουν εκατομμύρια βακτήρια που ζουν στα έντερά μας και ισάριθμοι ιοί. Επομένως, ο άνθρωπος είναι καμωμένος από τη φύση να συμβιώνει με βακτήρια και ιούς, είναι στη φύση μας αυτό το πράγμα. Και όταν ένας ιός, όπως ο συγκεκριμένος, προκαλεί μία παθογένεια, μόνον ένα πράγμα σημαίνει: ότι είναι πρόσφατος στον άνθρωπο, δηλαδή έχει γίνει ζωοτονική μεταφορά, έχει προέλθει από άλλο ζώο. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, πιστεύω ότι ο SARS-CoV-2 προήλθε από νυχτερίδα μέσω παγκολίνο. Συνεπώς, ο ιός δημιουργεί παθογένεια, και όταν μεταπηδήσει από ένα είδος σε άλλο, αρχίζει πλέον να μεταλλάσσεται στην προσπάθειά του να προσαρμοστεί με τον νέο του ξενιστή.

Τι είναι ξενιστής; Με απλά λόγια…

Με δυο λόγια είναι κάθε οργανισμός που φέρει ή περιέχει έναν άλλον οργανισμό, τον οποίο υποστηρίζει και τρέφει.

Η φύση τον δημιούργησε…

Αυτός ο ιός μπορεί να δημιουργήθηκε από ανθρώπινο χέρι; Μπορεί να είναι αποτέλεσμα βιολογικού πολέμου;

Όχι. Έχει δημοσιευτεί πρόσφατα μια εξαιρετική μελέτη στο περιοδικό Nature Medicine από έγκριτη επιστημονική ομάδα, τα επιστημονικά ευρήματα της οποίας ήταν ότι ο SARS-CoV-2 είναι αποτέλεσμα της φύσης και όχι αποτέλεσμα ανθρώπινου χεριού (genetic engineering). Για μένα, αυτό το θέμα έχει λήξει.

Υπάρχουν δύο στελέχη του κορωνοϊού SARSCov-2, με το ένα στέλεχος να είναι πιο επιθετικό από το άλλο;


Ναι, μέχρι αυτή τη στιγμή έχουν ανακαλυφθεί δύο στελέχη αυτού του κορωνοϊού, το στέλεχος S και το στέλεχος L. Το στέλεχος S φαίνεται να είναι πιο ήπιο, να μην δημιουργεί τόση συμπτωματολογία, σε αντίθεση με το στέλεχος L που δείχνει πιο επιθετικό και δημιουργεί έντονη παθολογία.

Μόνον δυο στελέχη του SARSCoV-2 υπάρχουν;


Αυτά έχουν ανακαλυφθεί. Αλλά εγώ ως ιολόγος αναμένω ότι θα υπάρχει συνεχής εξέλιξη του ιού, στην προσπάθειά του να προσαρμοστεί στον ανθρώπινο οργανισμό. Τώρα, εάν αυτή η μετάλλαξη θα δημιουργήσει μεγαλύτερη παθογένεια ή όχι, θα το δούμε στην πορεία. Γι’ αυτό και είναι εξαιρετικής σημασίας να αρχίσουμε να αποκωδικοποιούμε το DNA αυτού του ιού, ώστε να έχουμε και μοριακή γνώση για το γονιδίωμά του. Είναι κάτι το οποίο θέλω πάρα πολύ να μελετήσω στο δικό μου εργαστήριο και το αμέσως επόμενο διάστημα θα το προτείνω στις αρμόδιες αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δηλαδή, μια ανάλογη μελέτη όπως αυτήν που κάνω εδώ και χρόνια για τον ιό HIV. Άρα, εκτός από την κλασική επιδημιολογία, επιθυμούμε να κάνουμε και μοριακή επιδημιολογία, δηλαδή να κάνουμε αναγνώριση του γονιδιώματος του ιού.

Διάγνωση του ιού

Γνωρίζουμε εάν στην Κύπρο έχουν εντοπιστεί και τα δύο στελέχη του νέου κορωνοϊού;


Όχι, αυτό δεν το ξέρουμε, διότι δεν έχουμε κάνει κανένα πείραμα με το γονιδίωμα του ιού. Αυτό είναι που θα προσπαθήσω να ξεκινήσουμε σύντομα με την ομάδα μου. Εδώ και πολλά χρόνια έχω δημιουργήσει μια νέα διαγνωστική μέθοδο, βάσει μιας δικής μου πατέντας από την προηγούμενη επιδημία του SARS, την οποία προσαρμόζω αυτή τη στιγμή στον SARS-CoV-2, στον ιό αυτής της πανδημίας. Η μεγαλύτερη ίσως προσφορά που μπορεί να κάνει το δικό μου εργαστήριο είναι να δωρίσω το διαγνωστικό τεστ στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), για να το διαθέσει χωρίς κέρδος σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου.

Πώς γίνεται η διάγνωση των ιών;


Η διάγνωση των ιών γίνεται με τρεις βασικούς τρόπους: (α) Αναγνώριση του γονιδιώματος του ιού, δηλαδή του RNA του, που είναι το γενετικό του υλικό, (β) Αναγνώριση των πρωτεϊνών τού ιού ή των αντιγόνων του, και (γ) Αναγνώριση των αντισωμάτων που δημιουργεί ο ιός μετά τη λοίμωξη. Αυτό το οποίο γίνεται σήμερα στην Κύπρο μια διεθνής μέθοδος και η πιο μοντέρνα είναι η αναγνώριση του ίδιου του γενετικού υλικού του ιού. Δηλαδή, εάν βρεις το RNA του ιού σε έναν άνθρωπο, σημαίνει ότι αναμφίβολα έχει τον ιό. Κυκλοφορούν και τεστ που αναγνωρίζουν είτε τα αντιγόνα τού ιού είτε τα αντισώματα που δημιούργησε ο ιός. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι στην Κύπρο σήμερα δεν πρέπει να μπλεχτούμε με πολλά τεστ και αυτό συμβούλευσα και τον υπουργό Υγείας, τον κ. Ιωάννου. Πρέπει όλα να βασίζονται στο καθιερωμένο τεστ της αναγνώρισης του γονιδιώματος. Βέβαια, εάν υπάρχουν διαφορετικές μέθοδοι/τεχνικές που αναγνωρίζουν το γονιδίωμα, να το δούμε. Όμως, είναι εξαιρετικής σημασίας να υπάρχει μία κεντρική πολιτική από το υπουργείο, αναφορικά με την αναγνώριση των διάφορων τεστ, ώστε να μην έχουμε στο τέλος ένα αλαλούμ διαγνωστικών τεστ και να μην γνωρίζουμε ποιο είναι το καθένα. Διότι αυτό θα ήταν πρόβλημα.

Και αυτό το «τεστ – τεστ – τεστ» που ακούμε το τελευταίο διάστημα;


Πρέπει να γίνονται πολλά τεστ, αλλά πρέπει να γίνονται και τα σωστά τεστ. Όχι πολλά τεστ, που να μας δίνουν μισά αποτελέσματα. Δεν είναι ώρα για να βγάλουν κάποιοι κέρδος, δεν είναι τώρα η ευκαιρία για εύκολο κέρδος επειδή υπάρχει παζάρι για τεστ, είναι ώρα να προσφέρουμε στον τόπο μας. Αυτή η φιλοσοφία πρέπει να επικρατήσει.

Απλό/φθηνό φάρμακο

Είμαστε κοντά στην ανακάλυψη φαρμάκου ή και εμβολίου για τη νόσο Covid-19;


Νομίζω ότι είμαστε πολύ πιο κοντά στο φάρμακο, παρά στο εμβόλιο. Και αυτό είναι λογικό. Ένα εμβόλιο μπορεί να παρασκευαστεί σχετικά σύντομα, δηλαδή να βρεθεί η επιστημονική θεωρία παρασκευής του, αλλά η διαδικασία αξιολόγησής του με κλινικές μελέτες είναι χρονοβόρα και δαπανηρή. Η αξιολόγηση ενός εμβολίου, οι κλινικές δοκιμές κ.λπ., στοιχίζουν εκατομμύρια δολάρια, διότι απαιτείται η συμμετοχή πολλών ατόμων, για μεγάλο χρονικό διάστημα – περίπου έναν χρόνο, μόνον η αξιολόγηση στην κλινική φάση 3. Όμως, αυτή τη στιγμή, υπάρχει ένα κοκτέιλ φαρμάκων στη φαρμακευτική αγωγή ο συνδυασμός φαρμάκων έγινε της μόδας από τον ιό του HIV που προκαλεί το AIDS που φαίνεται να επικρατεί σήμερα στην κούρσα της ανακάλυψης τού φαρμάκου για τον Covid-19. Είναι ένας συνδυασμός της υδροξυλοχλωροκίνης (hydroxychloroquine) που χρησιμοποιείται συνήθως για την ελονοσία (μαλάρια) και του αντιβιοτικού σκευάσματος αζιθρομυκίνη (azithromycin). Η αποτελεσματικότητα του συνδυασμού αυτών των δύο έχει δημοσιευθεί πρόσφατα σε μια εξαιρετικά καλή επιστημονική μελέτη. Ο πρωταγωνιστής αυτής της προσπάθειας είναι ένας διάσημος Γάλλος επιστήμονας, ο Ντιντιέ Ραούλ. Εμένα, μου έχει στείλει από την Αμερική αυτό το κοκτέιλ φαρμάκων, ο γνωστός μας χημικός Κυριάκος Κ. Νικολάου (K.C. Nicolaou), ο οποίος θεωρεί ότι αυτό θα επικρατήσει στη φαρμακευτική αγορά για τη θεραπεία του Covid-19. Είναι ένα πάμφθηνο φάρμακο, με μια απλή δομή σχεδόν όπως της ασπιρίνης. Εκτός πατέντας, ένα κουτί αυτού του φαρμάκου δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 2-3 ευρώ. Ελπίζω να μην διακινείται στη μαύρη αγορά…

Και πότε το βλέπετε να μπαίνει στη φαρμακευτική αγωγή για τη νόσο Covid-19; Σε ένα-δυο μήνες;


Πιο νωρίς θα έλεγα. Είναι έτοιμο και υπάρχει σε εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες. Στη χώρα μας πρέπει να ετοιμαστούν τα κλινικά πρωτόκολλα, για τα οποία ενδεχομένως να πάρουμε γνώση από την Ευρώπη ή από άλλες χώρες, και ακολούθως θα δοθεί και στους δικούς μας τους ασθενείς που μολύνθηκαν από τον νέο κορωνοϊό και νοσούν. Επίσης, στην επιστημονική βιβλιογραφία υπάρχει και η θεωρία που λέει ότι πιθανόν αυτό το φάρμακο να μπορεί να συνταγογραφείται και για προληπτικούς λόγους (το λαμβάνεις για να μην μολυνθείς) – και αυτά τα πρωτόκολλα θα είναι έτοιμα σύντομα. Δηλαδή, θα μπορεί να το λαμβάνει ένας λειτουργός υγείας, ένας γιατρός για παράδειγμα, που έρχεται σε επαφή με επιβεβαιωμένα κρούσματα, για να μην κολλήσει τον ιό.

Υπάρχουν παρενέργειες από αυτό το φάρμακο;


Εξ όσων γνωρίζω όχι. Αυτό το φάρμακο δίνεται ήδη σε άτομα που έχουν αυτοάνοσα νοσήματα, όπως π.χ. ο λύκος, και έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα σε τούτους τους ασθενείς. Είναι ένα εξαιρετικά απλό φάρμακο, που επενεργεί με έναν εξαιρετικά απλό τρόπο.

Σημασία της ιχνηλάτησης

Στην Ελλάδα, ο καθηγητής Τσιόδρας μιλά για 8.000-10.000 φορείς του ιού που είναι άγνωστοι. Στην Κύπρο ποιος είναι αυτός ο αρθιμός;


Κατ’ αρχάς, εκτός από τα επιβεβαιωμένα κρούσματα, σίγουρα υπάρχουν και άτομα που είναι μολυσμένα και δεν τα γνωρίζουμε. Οι επιδημιολογικοί αλγόριθμοι υπολογίζουν ότι γνωρίζουμε περίπου το 20% των πραγματικών κρουσμάτων. Πάντως, εγώ πιστεύω ότι εδώ στην Κύπρο δεν είναι τόσο μεγάλο το ποσοστό των άγνωστων κρουσμάτων. Στον τόπο μας γίνεται φοβερά καλή δουλειά με την ιχνηλάτηση. Δηλαδή, μόλις βρεθεί ένα κρούσμα, υπάρχει ολάκερη επιδημιολογική μονάδα που βρίκει τις επαφές, τις ιχνηλατεί, και γίνεται διάγνωση σε αυτές. Άρα, λόγω ακριβώς αυτής της υπεράνθρωπης προσπάθειας που καταβάλλεται, το αποτέλεσμα είναι ότι εντοπίζουμε περισσότερα κρούσματα από αυτά τα άγνωστα που άλλες χώρες δεν γνωρίζουν. Επομένως, δεν είναι τόσο μεγάλος ο αριθμός στην Κύπρο αυτών των αγνώστων κρουσμάτων.

Και πώς γίνεται η ιχνηλάτηση;


Στην Κύπρο δεν κάνουμε τυχαία δειγματοληψία για τεστ (random testing), αλλά πηγαίνουμε πίσω στις επαφές των δειγμάτων. Φυσικά είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, διότι πρέπει να βρεις το άτομο, να επικοινωνήσεις μαζί του, να του υποβάλεις ερωτήματα κ.λπ. Σκεφτείτε το σαν ένα παζλ που πρέπει να συμπληρωθεί. Κάθε φορά που βρίσκουμε ένα θετικό κρούσμα πρέπει να πάμε και να βρούμε όλες τις επαφές του. Κι αν εντοπίσουμε θετικό δείγμα από τις επαφές, πρέπει να ξανακάνουμε τη διαδικασία για όλες τις επαφές της επαφής κ.ο.κ. Αυτό σημαίνει ιχνηλάτηση.

Ανδρική υπόθεση;

Τι μας δείχνει η ανθρωπογεωγραφία των κρουσμάτων και των σοβαρών περιστατικών στην Κύπρο; Είναι ανδρική υπόθεση;


Δεν έχουμε αυτές τις απαντήσεις ακόμα. Η δική μου άποψη, ρίχνοντας μια ματιά στα δεδομένα (data), δεν φαίνεται κάτι τέτοιο να τεκμηριώνεται επιστημονικά. Τα άτομα που νοσούν είναι του γενικού πληθυσμού, όπως συμβαίνει και με τις άλλες λοιμώξεις. Δεν φαίνεται να είναι περισσότεροι άντρες ή γυναίκες, ή σε κάποιες συγκεκριμένες περιοχές ή ομάδα συγκεκριμένων ανθρώπων.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.