POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

Πρόσφατη έρευνα τετραπλασίασε τις αράχνες στην Κύπρο (pics)



Για τις αράχνες, αυτούς τους παρεξηγημένους οργανισμούς που θεωρούνται από πολλούς αποκρουστικοί, ενώ για τους ιδίους μέγιστου ενδιαφέροντος, μιλούν σήμερα στον «Π» δύο Κύπριοι ερευνητές. Οι Μιχάλης Χατζηκωνσταντής, ανεξάρτητος ερευνητής της κυπριακής φύσης, και δρ Χρίστος Ζουμίδης, ερευνητής στο Ινστιτούτο Κύπρου, συμμετέχουν από κυπριακής πλευράς (μαζί με τον Duncan McCowan, ανεξάρτητο ερευνητή με ειδίκευση στις αράχνες), σε μια πολυετή έρευνα, η οποία πρόσφατα τετραπλασίασε τον αριθμό των αραχνών που γνωρίζαμε ότι υπάρχουν στον τόπο μας. Επικεφαλής της ομάδας ερευνητών, οι οποίοι μελετούν αυτούς τους οργανισμούς, είναι ο αραχνολόγος Robert Bosmans της Μονάδας Χερσαίας Οικολογίας του Πανεπιστημίου Ghent στο Βέλγιο, ενώ τον περασμένο Νοέμβριο οι εν λόγω ερευνητές δημοσίευσαν τον πρώτο ολοκληρωμένο κατάλογο με τις μέχρι τώρα γνωστές αράχνες της Κύπρου.

 

Ποιοι λόγοι καθιστούν τη δημοσίευσή σας σημαντική;

Μιχάλης Χατζηκωνσταντής: Η πανίδα των αραχνών στην Κύπρο ήταν μέχρι σήμερα ελλιπώς μελετημένη, αριθμώντας 107 είδη. Ο αριθμός αυτός είναι πολύ χαμηλός συγκριτικά με άλλα μεσογειακά νησιά παρόμοιου μεγέθους, όπως η Κρήτη με 430 είδη, η Λέσβος με 296 και η Σαρδηνία με 459. Επομένως, η σημαντικότητα αυτής της έρευνας και της δημοσίευσης είναι ότι συμπληρώνουν αυτό το μεγάλο κενό. Με άλλα λόγια, ενισχύθηκε σημαντικά η γνώση μας για τις αράχνες της Κύπρου, άλλα και του πλανήτη, σε ταξινομικό και οικολογικό επίπεδο. Ο κατάλογος έχει κατατεθεί και έγινε αποδεκτός στην παγκόσμια βάση αραχνών. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι έχει ήδη κινήσει το ενδιαφέρον των ερευνητών, αν κρίνουμε από τις αναφορές που γίνονται σε αυτόν σε άλλες έρευνες.

 

Chaetopelma olivaceum (C. L. Koch, 1841), η μεγαλύτερη σε μέγεθος αράχνη που συναντάμε στην Κύπρο.

 

Πλέον για τι αριθμό ειδών μπορούμε να μιλάμε;

Χρίστος Ζουμίδης: Για τη δημοσίευση αυτή ερευνήσαμε συστηματικά την αραχνοπανίδα της Κύπρου με εκτεταμένες δειγματοληψίες για πάνω από 5 χρόνια, ενώ εξετάστηκαν και αρκετά δείγματα που βρίσκονται σε μουσειακές συλλογές στο εξωτερικό. Συνολικά καταγράφηκαν και αναφέρονται για πρώτη φορά στην Κύπρο 341 επιπλέον είδη αραχνών, εκ των οποίων τα 23 είναι νέα για την επιστήμη και θα περιγραφούν ξεχωριστά στο άμεσο μέλλον. Επιπρόσθετα, περιγράφονται για πρώτη φορά τα άγνωστα αρσενικά και θηλυκά από 6 είδη. Ξεκαθαρίζονται, επίσης, λανθασμένες συσχετίσεις ειδών σε δύο περιπτώσεις και καταγράφονται για πρώτη φορά στην Ευρώπη 12 είδη αραχνών. Μια σημαντική καταγραφή, για παράδειγμα, είναι το είδος Anahita syriaca, το οποίο αποτελεί νέα οικογένεια, γένος και είδος για την Ευρώπη.

Συνοψίζοντας, φτάνουμε πλέον σε έναν αριθμό 449 ειδών αραχνών στην Κύπρο, κάτι που τετραπλασιάζει τον μέχρι πρότινος γνωστό αριθμό καταγεγραμμένων ειδών. Μπορούμε επίσης να πούμε με αρκετή βεβαιότητα ότι υπάρχουν και άλλα είδη, τα οποία θα ανακαλυφθούν και θα καταγραφούν στο μέλλον με συνεχή έρευνα, επομένως θα αυξήσουν περισσότερο τον αριθμό αυτό.

 

Την ίδια ώρα οι αράχνες είναι παρεξηγημένοι οργανισμοί και οι περισσότεροι άνθρωποι τις φοβούνται ή τις εχθρεύονται. Ποιος ο ρόλος τους στο οικοσύστημα και σε τι χρησιμεύουν στον άνθρωπο;

Μ.Χ.: Οι αράχνες υπάρχουν σχεδόν σε όλα τα οικοσυστήματα και είναι από τους σημαντικότερους θηρευτές σε αυτά, καθώς τρέφονται κυρίως με έντομα και έτσι ρυθμίζουν τους πληθυσμούς τους. Το γεγονός αυτό είναι προς όφελος των ανθρώπων, μιας και πολλά από αυτά τα έντομα είναι ανεπιθύμητα για εμάς, όπως τα κουνούπια και τα παράσιτα των καλλιεργειών. Επιπλέον, οι αράχνες έχουν φανεί χρήσιμες στον άνθρωπο και με άλλους τρόπους, όπως για παράδειγμα το δηλητήριο από κάποια είδη, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί στην ιατρική για θεραπεία ασθενειών. Ομοίως, το μετάξι με το οποίο φτιάχνουν τον ιστό τους έχει αποδειχθεί ένα από τα ισχυρότερα φυσικά υλικά και έχει εμπνεύσει αρκετές μηχανολογικές εφευρέσεις και εφαρμογές.

Χ.Ζ.: Από την άλλη, όπως πολύ σωστά έχετε αναφέρει, οι αράχνες είναι παρεξηγημένοι οργανισμοί. Σε αρκετούς ανθρώπους υπάρχει το πρωτόγονο αίσθημα του φόβου και το ένστικτο αποφυγής των αραχνοειδών. Συνεπώς, η αραχνοφοβία, όπως μας εξηγούν αρκετές μελέτες, αναπτύχθηκε ως εξελικτική απάντηση σε μια επικίνδυνη απειλή που υπήρχε πριν χιλιάδες χρονιά και αφορούσε κάποια δηλητηριώδη είδη που ζούσαν στην Αφρική. Αυτό το γνώρισμα επιβίωσης έχει «γραφτεί» στο DNA μας. Στην πραγματικότητα όλες οι αράχνες έχουν δηλητήριο, όμως τα είδη που είναι όντως επικίνδυνα για τον άνθρωπο είναι μετρημένα και γενικά αποφεύγουν την επαφή με εμάς. Κάποια είδη μπορούν να προκαλέσουν με το τσίμπημά τους έντονο πόνο και δυσφορία, εάν νιώσουν απειλή. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, στη Κύπρο δεν υπάρχουν επικίνδυνες ή θανατηφόρες αράχνες. Θα πρέπει σιγά-σιγά να αποβάλουμε αυτές τις φοβίες, να μάθουμε και να εκτιμήσουμε περισσότερο τα οφέλη και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που μας προσφέρουν αυτοί οι οργανισμοί.

 

Artema nephilit Aharon, Huber & Gavish-Regev, 2017, είδος της Ανατολικής Μεσογείου που περιεγράφηκε πρόσφατα και που καταγράφηκε στη Κύπρο

 

Πόσο δύσκολο είναι να αναγνωρίσει και να ταυτοποιήσει κάποιος είδη αραχνών;

M.X.: Για να ταυτοποιηθούν οι αράχνες χρειάζεται να υπάρχει δείγμα που θα εξεταστεί μορφολογικά. Στις περισσότερες περιπτώσεις χρειάζεται έλεγχος ή και εξαγωγή των γεννητικών οργάνων του δείγματος, μια διαδικασία που σε πολλά μικροσκοπικά είδη είναι πολύ δύσκολη ακόμα και με ένα καλό μεγεθυντικό μέσο. Επίσης, το δείγμα πρέπει να είναι από ενήλικο άτομο, αφού σε πολλά είδη τα μορφολογικά και χαρακτηριστικά και γεννητικά όργανα αλλάζουν και διαφοροποιούνται σημαντικά, ανάλογα με το στάδιο της ζωής τους. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν μορφολογικές διάφορες μεταξύ των δύο φύλων του ίδιου είδους. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν και είδη για τα οποία μπορείς οπτικά να καταλάβεις ποιο είναι.

 

Θα θέλατε να μας περιγράψετε τον τρόπο με τον οποίο τις αναζητείτε;

X.Z: Οι μέθοδοι αναζήτησης ποικίλλουν ανάλογα με το οικοσύστημα και τα είδη που ψάχνει κάποιος. Για παράδειγμα, υπάρχουν αράχνες που ζουν μόνιμα στο έδαφος, ενώ άλλες σε βλάστηση. Κάποιες φορές τις αναζητούμε χτυπώντας με απόχη πάνω σε βλάστηση, ψάχνοντας κάτω από πέτρες, κοσκινίζοντας φύλλα κάτω από δέντρα ή εγκαθιστώντας παγίδες παρεμβολής.

 

Οι ερευνητές Μιχάλης Χατζηκωνσταντής (δεξιά) και δρ Χρίστος Ζουμίδης (αριστερά) συμμετέχουν σε μια πολυετή έρευνα, η οποία κατέγραψε για πρώτη φορά στην Κύπρο 341 επιπλέον είδη αραχνών, εκ των οποίων τα 23 είναι νέα για την επιστήμη.

 

 

Στην Κύπρο δεν στηρίζεται επαρκώς η έρευνα

Στην Κύπρο ένας ανεξάρτητος ερευνητής της βιοποικιλότητας, πέρα από αυτό καθαυτό το κομμάτι της αναζήτησης και της ταυτοποίησης που περιγράψατε, ποιες δυσκολίες η προβλήματα αντιμετωπίζει;

Μ.Χ.: Ίσως το βασικότερο πρόβλημα είναι ότι στη χωρά μας δεν υπάρχει ενδιαφέρον από τους αρμόδιους φορείς για την έρευνα της βιοποικιλότητας. Ουσιαστικά δεν υπάρχουν προγράμματα ή οικονομικοί πόροι που να αφορούν την εν λόγω έρευνα. Στις ελάχιστες περιπτώσεις που χρηματοδοτούνται ερευνητικά προγράμματα για τη βιοποικιλότητα, τα χρήματα που προσφέρονται δεν φτάνουν για να εργαστείς ολοκληρωμένα και σωστά. Συνεπώς, η έρευνα και η καταγραφή ειδών γίνονται συνήθως από εθελοντική πρωτοβουλία, από πάθος για γνώση, ως χόμπι ή για τις απαιτήσεις ακαδημαϊκών υποχρεώσεων, και συχνά επωμίζεσαι ο ίδιος τα έξοδα.

Ένα άλλο βασικό πρόβλημα που προκύπτει είναι η έλλειψη διαθέσιμων εγκαταστάσεων για τέτοιου είδους έρευνες. Ταυτόχρονα, δεν έχουμε ένα ολοκληρωμένο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας το οποίο θα μπορούσε να συντηρήσει συλλογές από διάφορους τομείς του φυσικού μας περιβάλλοντος, γεγονός που θα λειτουργούσε ως καταλυτικός παράγοντας στην περαιτέρω προώθηση της έρευνας της βιοποικιλότητας και της προστασίας της φυσικής μας κληρονομιάς. Ωστόσο, ευελπιστούμε ότι η νέα στρατηγική για τη βιοποικιλότητα, που πρόσφατα ανακοινώθηκε, θα αλλάξει προς το καλύτερο τα πράγματα.

 

Anahita syriaca (O. Pickard-Cambridge, 1872): καταγράφηκε στην Κύπρο και αποτελεί την πρώτη αναφορά της οικογένειας Ctenidae στην Ευρώπη.

 

Αντιθέτως, ποια είναι η εικόνα στο εξωτερικό;

Χ.Ζ.: Χωρίς να έχουμε πλήρη εικόνα για το εξωτερικό, γνωρίζουμε ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δαπανώνται -ποσοστιαία τουλάχιστον- περισσότερα χρήματα για την έρευνα γενικά, και για το περιβάλλον ειδικότερα. Την ίδια ώρα, υπάρχει περισσότερη εξειδίκευση και οργάνωση σε θέματα βιοποικιλότητας, άρα και περισσότερη απορρόφηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων για τον τομέα αυτό. Επιπρόσθετα, στις χώρες όπου υπάρχουν σωστά οργανωμένα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας εργοδοτούνται ερευνητές που συνεργάζονται άμεσα με τα πανεπιστήμια των κρατών αυτών. Ένα καλό και κοντινό παράδειγμα για την Κύπρο είναι το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Κρήτης, το οποίο λειτουργεί σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης. Δυστυχώς, κάτι τέτοιο απουσιάζει από την Κύπρο.

 

Aelurillus cypriotus Azarkina, 2006, το μοναδικό μέχρι σήμερα γνωστό ενδημικό Salticidae της Κύπρου.

 

 

Απουσία Μουσείου Φυσικής Ιστορίας

Επιμένετε στο ζήτημα του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Πόσο αναγκαίο είναι για μια χώρα;

Μ.Χ.: Όσο αναγκαία είναι η ύπαρξη ενός Αρχαιολογικού Μουσείου, άλλο τόσο είναι και η ανάγκη ύπαρξης ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας σε μια χώρα. Η ανθρώπινη ιστορική κληρονομιά μας είναι μερικών χιλιετιών, ενώ η φυσική κληρονομιά μας είναι εκατομμυρίων ετών. Βέβαια σημαντική δεν είναι μόνο η ύπαρξη του μουσείου άλλα και η ορθή λειτουργία και στελέχωσή του. Για παράδειγμα, θα πρέπει να διατηρούνται ορθά οι συλλογές που διαθέτει, να εκτίθενται στο κοινό και να είναι διαθέσιμες για μελέτη από ερευνητές.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.