Φόρμα αναζήτησης

Πώς θα αντλήσει η κυβέρνηση τα 2,7 δισ. ευρώ

Η συμφωνία των 27 ηγετών της ΕΕ την περασμένη Δευτέρα στις Βρυξέλλες σε σχέση με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) αλλά και τα Σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτελεί στην ουσία το επιστέγασμα μιας εξαιρετικά απαιτητικής διαδικασίας σε τεχνοκρατικό επίπεδο, η οποία άρχισε από τον Μάη του 2018. Κατ’ αρχάς για σκοπούς καλύτερης κατανόησης θα πρέπει να επισημάνουμε πως το ΠΔΠ αποτελεί τον καθιερωμένο προγραμματισμό – σχεδιασμό – προϋπολογισμό εφταετίας της ΕΕ, ενώ το Next Generation EU -ή αλλιώς τα Σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας όπως έχουμε συνηθίσει να τα αναφέρουμε- είναι ένα έκτακτο εργαλείο χορηγιών και δανείων για αντιμετώπιση της πανδημίας από τα κράτη μέλη. Άρα πρόκειται για δύο διαφορετικά στοιχεία, ενώ το καθένα έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες και διαδικασίες.

Στο πλαίσιο του ΠΔΠ οι χορηγίες θα δοθούν εκ των προτέρων στην Κύπρο για να γίνουν έργα, ενώ για το Next Generation EU θα πρέπει πρώτα να υποβληθούν σχέδια τριετίας από πλευράς κυβέρνησης, με μεταρρυθμίσεις που θα προγραμματιστούν και θα γίνουν, χρονικό πλαίσιο υλοποίησης, έλεγχο υλοποίησης και ακολούθως να δοθούν τα χρήματα από την ΕΕ.

Το μεγάλο στοίχημα για την Κύπρο δεν είναι το ΠΔΠ αλλά το να καταφέρει να αντλήσει το 1,302 δις που της αναλογεί σε χορηγίες από το Next Generation EU καθώς για να γίνει αυτό θα πρέπει να υλοποιηθούν συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες να εξασφαλίσουν, πέρα από την έγκριση του Υπουργικού Συμβουλίου, και την έγκριση της πλειοψηφίας της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Υπάρχει φυσικά και επιπρόσθετη ευχέρεια δανεισμού, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, ποσό ωστόσο που αν χρησιμοποιηθεί αυξάνει επιπρόσθετα το δημόσιο χρέος.

Δύσκολη διαπραγμάτευση

Για σκοπούς ιστορικής αναδρομής καλό είναι να γνωρίζουμε πως οι διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο άρχισαν τον Μάη του 2018 και είχαν σημαντικές διακυμάνσεις και προκλήσεις. Αρκεί να αναφέρουμε πως σε κάποιο σημείο τον Φεβρουάριο του 2020 η πρόταση της Κομισιόν προνοούσε ποσά μόλις 1,196 δις για την Κύπρο, ενώ τελικά το ποσό που κλείδωσε μετά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της προηγούμενης εβδομάδας είναι 1,45 δισ. ευρώ. Την προηγούμενη προγραμματική περίοδο (2014-2020) το ποσό που αναλογούσε στην Κύπρο ήταν 1,492 δισ. ευρώ, ωστόσο αυτή τη φορά ο προϋπολογισμός για την επταετία ήταν μειωμένος λόγω και της εξόδου του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, όπως επίσης και ένεκα των συνεχόμενων προσκομμάτων που έθεταν οι λεγόμενοι φειδωλοί του Βορρά στην όλη διαδικασία.

Η διαπραγμάτευση ήταν δύσκολη καθώς, ενώ στην αρχή οι υπολογισμοί γίνονταν με βάση τα οικονομικά δεδομένα κάθε χώρας την περίοδο 2014-2016, ξαφνικά ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ τον Φεβρουάριο του 2020 ζήτησε να γίνει επαναξιολόγηση με βάση τα έτη 2017-2018, όταν η οικονομία της Κύπρου είχε αρχίσει να ανακάμπτει, γεγονός που στοίχισε αρχικά στο ύψος των χορηγιών που θα δίνονταν για το ταμείο πολιτικής συνοχής στο πλαίσιο του ΠΔΠ. Μετά από επίμονο αίτημα της Δημοκρατίας το ποσό που κλείδωσε για το ταμείο πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021-2027 είναι 853 εκατομμύρια.

Τα ποσά και οι τομείς

Στο πλαίσιο του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου η Κυπριακή Δημοκρατία εξασφάλισε συνολικό ποσό 1,451 δισ. ευρώ, το οποίο κατανέμεται ως εξής:

  • Ταμείο Πολιτικής Συνοχής – 853 εκατομμύρια ευρώ.
  • Tαμείο Κοινής Αγροτικής-Γεωργικής Πολιτικής – 475 εκατομμύρια ευρώ.
  • Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης – 36 εκατομμύρια ευρώ.
  • Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας – 37 εκατομμύρια ευρώ.
  • Ταμείο Μετανάστευσης και Ασύλου – 50 εκατομμύρια προκαταβολές για να γίνουν έργα υποδομής. Ανάλογα θα γίνεται επαναξιολόγηση αναγκών κάθε χρόνο, ενώ το ποσό αυτό αποτελεί σημείο εκκίνησης.

Επιπρόσθετα ιδιώτες-εταιρείες μπορούν να διεκδικήσουν από ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα κονδύλι που αγγίζει τα 300 εκατομμύρια ευρώ.

Προτεραιότητες σε σχέση με το ΠΔΠ

Η Κύπρος έχει ήδη θέσει τις προτεραιότητές της σε σχέση με το κονδύλι που αφορά όλα τα πιο πάνω. Για τον τομέα Πολιτικής Συνοχής, που είναι και το μεγαλύτερο κονδύλι, συνοψίζονται στα εξής: Έρευνα, καινοτομία, ψηφιοποίηση και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ενεργειακή αναβάθμιση, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και περιβάλλον. Αστική κινητικότητα (βλ. ποδηλατόδρομοι, πεζόδρομοι και υποδομές για μέσα μαζικής μεταφοράς). Μείωση στην εκπομπή ρύπων. Ζητήματα κοινωνικής ενσωμάτωσης, απασχόλησης εκπαίδευσης, δράσεις σχολείων. Έργα αστικής ανάπτυξης, πολιτιστικά, επιχειρηματικά σχέδια. Σε όλους τους πιο πάνω τομείς μπορούν να διοχετευτούν όπως είπαμε 853 εκατομμύρια ευρώ. Ο κανονισμός αποδέσμευσης κονδυλίων προνοεί περίοδο ν+3, δηλαδή η υλοποίηση και ο σχεδιασμός μπορεί να διαρκέσουν τρία χρόνια. Αν στα τρία χρόνια δεν γίνει η αξιοποίηση τότε θα ζητηθεί από την Κύπρο να επιστρέψει λεφτά στα ταμεία της ΕΕ.

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και διαβουλεύσεις

Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο της χρηματοδότησης από πλευράς ΕΕ που απασχόλησε το πρόσφατο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες έχει να κάνει με τα σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στο πλαίσιο της πανδημίας. Σε πολιτικό επίπεδο οι συζητήσεις μοιράστηκαν μεταξύ των Βόρειων «φειδωλών» και των Νότιων επίμονων διεκδικητών αλληλεγγύης της ΕΕ. Τα βασικά αγκάθια ήταν τρία στις συζητήσεις σε αυτό το επίπεδο:

  • Οι «φειδωλοί» (Αυστρία, Φινλανδία, Σουηδία, Δανία, Ολλανδία) δεν έφευγαν από τις Βρυξέλλες αν δεν μειωνόταν το κονδύλι των χορηγιών και αν δεν αυξανόταν το κονδύλι των δανείων στα Σχέδια Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Τελικά η συμφωνία από 500 δις και 250 δις, αντίστοιχα, κλείδωσε στα 390 δις και 360 δις (σύνολο 750 δις).
  • Ο τρόπος ελέγχου του κονδυλίου για το εν λόγω ταμείο, ο λεγόμενος μηχανισμός εποπτείας-διακυβέρνησης. Αν δηλαδή θα ήταν πιο αυστηρός σε ύφος μνημονίου ή αν θα ήταν κάτι πιο χαλαρό. Σύμφωνα με ασφαλείς πηγές, αν και η Κύπρος επιθυμούσε κάτι πιο χαλαρό, δεν στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα αυτό καθώς η έμφαση κρίθηκε σωστό να δοθεί σε άλλα σημεία όπως η διασφάλιση όσων μπορούσαν να αντληθούν σε ποσά.
  • Τι θα γινόταν σε σχέση με το επίπεδο ελλείψεων περί κράτους δικαίου σε κάποιες χώρες όπως η Ουγγαρία. Στο σημείο αυτό η Κύπρος υποστήριξε την αυστηρή εφαρμογή κράτους δικαίου, ωστόσο τελικά οι αναφορές έγιναν πιο ήπιες στο σημείο αυτό, υπό τον φόβο να μην μπλοκάρει εντελώς την προσπάθεια ο Βίκτορ Ορμπάν.

Πηγές αναφέρουν στον «Π» πως η Κυπριακή Δημοκρατία έθεσε σθεναρά τη θέση πως αν θα μειωθούν οι χορηγίες αυτό δεν θα πρέπει να επηρεάσει τα Ταμεία Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης, το ταμείο REACT-EU, το Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.

Αναλυτικά τα ποσά 

Σε σχέση με το Next Generation EU τα ποσά (1,302 δισ. ευρώ στο σύνολο) που αναλογούν στην Κύπρο είναι:

  • Πρόγραμμα REACT-EU – 148 εκατομμύρια ευρώ.
  • Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – 1,090 δισ. ευρώ.
  • Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης – 11 εκατομμύρια ευρώ επιπρόσθετα από το ΠΔΠ.
  • Ταμείο Δίκαιης Ανάπτυξης – 53 εκατομμύρια ευρώ επιπρόσθετα από το ΠΔΠ.

Το πρόγραμμα REACT-EU στην ουσία αποτελεί συμπληρωματικό πρόγραμμα του Ταμείου Πολιτικής Συνοχής του ΠΔΠ και αφορά άμεσες δράσεις αντιμετώπισης της πανδημίας, είτε σε επίπεδο υγείας, είτε σε επίπεδο απασχόλησης, ενώ έχει αναδρομικότητα και το ποσό που αναλογεί στην Κύπρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει σχέδια και έξοδα που έγιναν από τον Φεβρουάριο του 2020, όπως τα σχέδια επιχορήγησης προς τις επιχειρήσεις (μερικής και πλήρους αναστολής), μάσκες, εξοπλισμό, τεστ κ.λπ. Τα 148 εκατομμύρια ευρώ που αναλογούν στην Κύπρο αν συνδυαστούν με το ποσό του Ταμείου Πολιτικής Συνοχής του ΠΔΠ αγγίζουν το 1 δισ. ευρώ στο σύνολο.

Σε σχέση με τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αξίζει να αναφερθεί πως η Κύπρος κατατάσσεται στην 4η θέση ανάμεσα στις 27 της ΕΕ για άντληση κονδυλίου ανά Κύπριο πολίτη. Πρώτη είναι η Ελλάδα με 1.600 ευρώ ανά πολίτη, δεύτερη η Κροατία με 1.400, τρίτη η Ισπανία με 1.336 ευρώ και τέταρτη η Κύπρος με 1.278 ευρώ ανά πολίτη.

Σχεδιασμός για Ταμείο Ανάκαμψης

Η Κυπριακή Δημοκρατία προσανατολίζεται στο να συμπεριλάβει στο σχέδιο αυτό προγράμματα και σχέδια που έχουν να κάνουν με το Green Deal, έργα για περιβαλλοντικά σχέδια, την ψηφιοποίηση, μια προσπάθεια που ήδη ξεκίνησε από το Υφυπουργείο Καινοτομίας. Βασικός πυλώνας της άντλησης των κονδυλίων αυτών είναι η συμπερίληψη στους σχεδιασμούς που θα υποβληθούν στην ΕΕ πτυχών από τις μεταρρυθμίσεις στη δημόσια υπηρεσία, την τοπική αυτοδιοίκηση, τη δικαιοσύνη (όπως η ψηφιοποίηση), ενώ σίγουρα θα συνδεθούν θέματα παιδείας όπως η Digital Transformation της εκπαίδευσης, με εξοπλισμό των μαθητών αλλά και των σχολικών μονάδων. Αναμένεται να ενταχθούν επίσης προγράμματα για διατήρηση της εργασίας και μεταβατικά να επιδοτηθεί η εργασία για να αντεπεξέλθουν οι επιχειρήσεις για ένα διάστημα. Η Κύπρος θα πρέπει να κινηθεί στο πλαίσιο που επιβάλλει μεταξύ άλλων η έκθεση με τις ανά χώρα συστάσεις της Κομισιόν, όπως έχει δημοσιοποιηθεί στις 20 Μαΐου 2020.

Διαδικασία και επόμενα βήματα

Η κυβέρνηση έχει προθεσμία να καταθέσει στην ΕΕ αναλυτικό σχέδιο μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων σχετικά με την άντληση των κονδυλίων από το New Generation EU μέχρι τον Απρίλιο του 2021. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση καθώς για να καταφέρει να αντλήσει το ποσό, που είναι όπως είπαμε πέραν του 1 δισ. ευρώ, θα πρέπει όχι μόνο να σχεδιάσει αλλά και να υλοποιήσει τους σχεδιασμούς της μέχρι το 2026. Σε αυτό το σημείο εντάσσεται στο σκηνικό και ο ρόλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, καθώς αν δεν βρεθεί συνισταμένη για να προχωρήσουν οι μεταρρυθμίσεις που θα συμπεριληφθούν στον σχεδιασμό, τότε η Κύπρος θα χάσει το ποσό που της αναλογεί. Από πλευράς αρμόδιων υπηρεσιών έχει ήδη αρχίσει εδώ και μήνες ο προγραμματισμός, ενώ ένα πρώτο πλάνο αναμένεται να παρουσιαστεί ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου στο τέλος του Αυγούστου. Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν πως τα υπουργεία έχουν ήδη υποβάλει τις εισηγήσεις τους, όπως τις καταγράψαμε και πιο πάνω, με μεταρρυθμίσεις και σχέδια που θα ήθελαν να ενταχθούν στον σχεδιασμό. Ο υπουργός Οικονομικών θα βρεθεί την Τρίτη ενώπιον της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων για ενημέρωση, ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει την πρόθεση να ενημερώσει τους πολιτικούς αρχηγούς για τις διαβουλεύσεις αλλά και για τη σημασία της άντλησης των κονδυλίων.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.