POWERED BY

Φόρμα αναζήτησης

Πάμπος Μίχλης: «Χωρίς τέχνη δεν θα υπάρχει άνθρωπος»



Με τον Πάμπο Μίχλη μπορείς να συζητάς άνετα για τα πάντα. Στο τέλος ρώτησε:

-Πώς τα βλέπεις, βγάλαμε ζουμί απ’ όσα είπαμε;

-Μόνο και μόνο που μιλάτε δημόσια μετά από πολύ καιρό είναι μεγάλη υπόθεση.

-Έχει που με νομίζουν και νεκρό, ανταπάντησε μεταξύ σοβαρού και αστείου.

Αθόρυβος και γαλήνιος, εδώ και μισό περίπου αιώνα συνεχίζει να συνεισφέρει στην καλλιτεχνική ζωή της Κύπρου, ως αυτοδίδακτος ζωγράφος και κεραμοποιός, κουβαλώντας μέχρι σήμερα παιδικά τραύματα τα οποία, όπως λέει, εξορκίζει με ψυχανάλυση και δημιουργία. Στα 73 του χρόνια τον συναντήσαμε στο εργαστήρι του, στην Κορφή Λεμεσού, δείχνοντας να κρατά σφιχτά τη σκυτάλη αρχαίων ομότεχνών του, όπως ο Ευφρόνιος και ο Σκόπας, σε ένα ασταμάτητο κυνήγι νεανικότητας και πνευματικότητας, για να τις εμφυσά στα έργα του.

 

«Μπορεί να είναι μισός, γιατί είμαστε μισοί, δεν είμαστε σωστοί, αλλά σου λέει ‘σταμάτα, και είμαι εδώ, είμαι εγώ, και έχω τον δικόν μου νόμο, και ο δικός μου ο νόμος είναι να είσαι ανορθωμένος!’», λέει ο Πάμπος Μίχλης.

 

 

Πώς βιώσατε αυτές τις μέρες του εγκλεισμού λόγω κορωνοϊού;

Υπέροχα. Πιο υπέροχα δεν γίνεται. Εγώ έτσι ζω. Και ξέρεις τι το έκανε υπέροχο; Το ότι δεν χρειαζόταν να μεταβαίνω κάπου για να προμηθεύομαι είτε τρόφιμα είτε άλλα αγαθά είτε για να πληρώνω λογαριασμούς. Τα διευθέτησα και μου τα έφερναν όλα εδώ. Έτσι μπορούσα όλη μέρα να δουλεύω.

 

 

Πιστεύετε κι εσείς αυτό που λένε ότι θα υπάρχει και όφελος πνευματικό από αυτό το είδος κρίσης;

Σε πολύ κόσμο νομίζω ότι έκανε καλό. Να σου το πω αλλιώς: Στους ανθρώπους που είναι δημιουργικοί έκανε πάρα πολύ καλό. Και στους ανθρώπους που είναι καταστροφικοί έκανε πιο πολύ κακό.

 

 

Πάνω σε τι δουλεύετε αυτό το διάστημα;

Ετοιμάζω τρία μνημεία, που μου παραγγείλανε τρεις κοινότητες.

 

Η εκκλησία – αντίσκηνο στο Δασάκι Άχνας ξυπνά μνήμες από το μαύρο καλοκαίρι του ’74.

 

 

Δέχεστε συγκεκριμένες παραγγελίες ή σας αφήνουν ελεύθερο στις επιλογές σας;

Μου αρέσουν πολύ οι παραγγελίες, φτάνει να θέλω ό,τι θέλει ο ενδιαφερόμενος. Όταν την ώρα που συζητάμε παραστρατήσει από αυτό που κάνω και μου ζητήσει το ένα και το άλλο και μου δείξει πράγματα άλλων καλλιτεχνών που τα θέλει έτσι κι αλλιώς, του λέω να κοιτάξεις τι έχω κάνει, έχω ένα τεράστιο αρχείο, μπορούμε να επαναλάβουμε κάποια πράγματα, αλλά όχι όπως τα έκανα τότε, όπως θα τα κάνω τώρα. Και πλήρης ελευθερία πλέον.

 

Συνηθίζουν να έχουν έντονη άποψη;

Βέβαια και συνήθως επιθυμούν εκείνες τις προτομές με το τεράστιο κεφάλι που δεν ξέρεις ποιος είναι.

 

Και δεν ακολουθείτε αυτές τις οδηγίες;

Όχι. Θα ελίσσομαι έξυπνα, αν θέλω τη δουλειά, και σιγά-σιγά θα καταλάβουν. Στην Κύπρο έχουμε ένα στοιχείο που δεν το συμπάθησα ποτέ. Είμαστε πολύ συντηρητικοί και σοβαροί. Αυτό που αθωώνει τους Κύπριους -ίσως, λέω- είναι το ότι δεν μπορείς να τους ξεγελάσεις με μανούβρες τύπου καλλιτεχνικές και να παρασυρθούν μέσα στην τέχνη και να σου πουν «εντάξει, κάνε μου αυτό».

 

 

Τους μαθητές σας με ποιον τρόπο τους εντάσσετε στην τέχνη; Ισχύει αυτό που μου έχουν πει; Ότι έχετε την ικανότητα από τα πρώτα τους βήματα να τους κατευθύνετε με τέτοιο τρόπο, ώστε να ζωγραφίζουν σαν να ζωγραφίζετε εσείς μέσω αυτών;

Ναι, ισχύει κι εδώ πάρα πολλοί θα επαναστατήσουν αγρίως. Όμως είναι κάτι το οποίο βρίσκω πολύ λογικό και το έχω συζητήσει με ανθρώπους που είναι βαθιά γνώστες του κεφαλαίου μαθητεία. Το έλεγξα καλά και για πολλά χρόνια και είχε τρομακτικό αποτέλεσμα. Βασικά, πιστεύω ότι αν βάλεις τον μαθητή να στέκει όρθιος, όπως το μωρό, να μην πέσει κάτω, με το ένα του πόδι πάνω στο ένα σου πόδι και το άλλο στο άλλο το δικό σου, και τον κάνεις «στρατά», ώστε να μάθει να «περπατήσει», είναι εκπληκτικά τα αποτελέσματα. Επίσης βασίζομαι στις επιθυμίες και τον χαρακτήρα του. Ρωτώ διάφορα. Τι του αρέσει να κάνει, για παράδειγμα. Αν είναι εγκεφαλικά, τα απορρίπτω. Και ξεκινάμε με την επιλογή θέματος. Τι θέλεις να κάνεις; Μέτρα μέχρι το 10. Αν σε αφήσω δεύτερη φορά, μέχρι το 20. Δεν έχει τρίτη. Θα αποφασίσεις. Αν δεν αποφασίσεις αμέσως, μπαίνουνε χίλια νοήματα, από χίλιες επιδιώξεις, από χίλια πράγματα που είδες. Και χάνεσαι μέσα σε ένα χάος και δεν είσαι ο εαυτός σου. Είναι όπως το σεξ. Σου ήρθε, κάνε το. Αυτό λέω την πρώτη φορά που έρχεται ένας μαθητής.

 

Στην τέχνη είδατε να σας ακολουθούν κι άλλα μέλη της οικογένειάς σας, που έγιναν καταξιωμένοι ζωγράφοι, ο γιος σας Χρίστος Μίχλης και ο αδερφός σας Δημήτρης, που τον χάσατε πέρσι. Θα θέλατε να μιλήσετε γι’ αυτούς;

Ο γιος μου είναι ένας πολύ αξιόλογος καλλιτέχνης. Σαν να βγήκε από θαύμα, δεν το περιμέναμε. Αλλά μεγάλωσε δίπλα μου και διδάχτηκε πολλά, καλλιεργώντας βέβαια στη συνέχεια τη δική του, προσωπική γραμμή. Ο Δημήτρης Μίχλης ήταν ένας υπέροχος αδερφός, αλλά ήταν καταστροφικός και προκάλεσε πολλές δυσκολίες στη ζωή μου, σε σημείο που να μην με αφήσει να τον φροντίσω στο τέλος. Παρήγαγε μια τεράστια και απερίγραπτη καλλιτεχνική δουλειά. Πού είναι σήμερα; Δεν ενδιαφέρεται κανένας. Μετά τον θάνατό του ειδοποίησα τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες να πάνε να πάρουν τη δουλειά του από το σπίτι του, γιατί νόμιμα τη δικαιούνται, από τη στιγμή που δεν άφησε κληρονομιά σε εμάς. Πρόκειται για όγκους έργων που δεν εξέθεσε ποτέ και πλέον είναι αβέβαιη η τύχη τους. Τον φρόντιζα σε όλη μου τη ζωή. Λειτουργούσαμε σαν δίδυμοι, παρόλο που ήταν πέντε χρόνια μικρότερος, διότι από τότε που άρχισε να μπαινοβγαίνει στο ψυχιατρείο η μητέρα μας λόγω σχιζοφρένειας και ο πατέρας μας άρχισε να γίνεται αλκοολικός, ανέλαβα, ως μεγάλος αδερφός, αυξημένες ευθύνες στο σπίτι μας στην Άχνα.

 

«Στην αρχή δημιουργούσα άγρια, δραματικά έργα. Πήγαζαν από τα συναισθήματά μου, που τα ανασκάλεψα στην ψυχανάλυση, ώστε να βγουν προς τα έξω τα δράματα που έζησα σαν μωρό». 

 

 

Λόγω αυτού του σκληρού οικογενειακού περιβάλλοντος είναι που περάσατε στην τέχνη; Ήταν ένα καταφύγιο;

Ήμουν ένα μωρό μόνιμα περίλυπο και καταπιεσμένο (τώρα ευτυχώς βρήκαν μια λέξη για όσα βάσανα σου κάνουν στο σχολείο, το μπούλινγκ). Σε σημείο που έπεσα σε αδράνεια και δεν μιλούσα σε κανέναν. Σχολνούσα από το δημοτικό και προσπαθούσα να φύγω γρήγορα, ώστε να μην αρχίσουν οι μικροί να με πληγώνουν. Όμως φάνηκα πολύ τυχερός, γιατί είχα μια υπέροχη δασκάλα τέχνης, που με λυπήθηκε και ξέροντας την ιστορία της οικογένειάς μου έπεισε τον κοινοτάρχη να μου δώσουν το κλειδί του παλιού αστυνομικού σταθμού, που βρισκόταν απέναντι από το σπίτι μας, ώστε να κλείνομαι εκεί κρυφά και να ζωγραφίζω. Επίσης μου έδινε κόλλες και χρώματα, αφού αντιλήφθηκε, όπως και οι άλλοι δάσκαλοί μου, το ταλέντο που είχα στη ζωγραφική. Εκείνη η δασκάλα, λοιπόν, ήθελε να με γλυτώσει από το περιβάλλον του σπιτιού μου, το οποίο μου δημιούργησε ψυχικά τραύματα, κυρίως επειδή ο πατέρας μου, που δεν είχε επίγνωση, με έπαιρνε μαζί του στο Ψυχιατρείο Αθαλάσσας για να βλέπουμε τη μητέρα μου. Για να αντιληφθείτε, τότε όλοι οι τρόφιμοι ήταν στον ίδιο χώρο, κάτι που μου άφησε τραύματα. Και όλα είναι μετά από 40 χρόνια ψυχανάλυσης που μπορώ και σου τα λέω, αλλιώς δεν θα άκουγες ούτε λέξη. Ακόμα, χωρίς ψυχανάλυση δεν θα μπορούσα να δημιουργήσω στη ζωή μου τέχνη.

 

Στη συνέχεια, 14 χρονών, με τα πρώτα μου λεφτά, όταν πότιζα πατάτες στο χωριό μου, άρχισα να αγοράζω βιβλία και να μελετώ τους μεγάλους ζωγράφους. Ακολούθως ήμουν φοβερά ερωτευμένος με τον Γκόγια, κάτι που φάνηκε στις πρώτες μου εκθέσεις, όταν μετά την προσφυγιά, συγκεκριμένα το 1980, άνοιξα στη Λεμεσό, στη Χριστόδουλου Σώζου, το στούντιό μου, το «Εργαστήρι τέχνης», μαζί με άλλους εννέα καθηγητές τέχνης, μεταξύ των οποίων η Ξένια Παντελή. Διδάσκαμε επίσης, κι εγώ ήμουν ο μόνος αυτοδίδακτος, δεν σπούδασα. Κι αυτό είναι το εντυπωσιακό με την περίπτωσή μου, τα έμαθα όλα μόνος μου. Το 1980 άρχισα να ασχολούμαι και με την κεραμική.

 

 

Πότε αρχίσατε να γίνεστε γνωστός;

Στη Λεμεσό έκανα αρχικά τέσσερις εκθέσεις και δεν πούλησα ούτε έναν πίνακα. Στην πέμπτη πουλήθηκαν όλοι, γιατί ήταν έργα εμπνευσμένα. Και το έζησα σαν κάτι μαγικό. Δηλαδή, έπαιρνα τα παλιά σχέδια από το στούντιο στο υπνοδωμάτιό μου, τα καρφίτσωνα σε σέλοτεξ, γύρω από το κρεβάτι, και κοιμόμουν μαζί τους. Κάθε μέρα σηκωνόμουν και τα έβλεπα. Κάθε μέρα μού έρχονταν κάποιες ιδέες. Ένα πρωί άνοιξε η «μαγική πόρτα» και μου έδωσε το «μαγικό κλειδί», ήταν η έμπνευσή μου. Έτσι μετά από 3-4 χρόνια τα «είδα» τελειωμένα όλα. Δεν θα χρειαζόταν να τα ξαναφέρω στο υπνοδωμάτιο. Τα πήγα αμέσως στο στούντιο και τα ολοκλήρωσα χωρίς να σκέφτομαι τίποτα. Σημείωσε ότι στο μεταξύ συμβουλευόμουν, σχετικά με το αν θα τα κατάφερνα, μεγάλους καλλιτέχνες, όπως ο Γαΐτης και ο Μυταράς. Στα επόμενα χρόνια, έργα μου εκτέθηκαν σε δεκάδες ομαδικές και ατομικές εκθέσεις στην Κύπρο και το εξωτερικό.

 

 

Αλλά τα σημερινά έργα σας δεν παραπέμπουν στον Γκόγια.

Για εκείνες τις πέντε εκθέσεις έκανα άγρια, δραματικά έργα, τα οποία στο τέλος με έκαναν γνωστό. Ήταν έργα που πήγαζαν από τα συναισθήματά μου, που τα ανασκάλεψα στην ψυχανάλυση, ώστε να βγουν προς τα έξω τα δράματα που έζησα μωρό. Όμως σε κάποια στιγμή, πάλι χάρη στην ψυχανάλυση, αντιλήφθηκα ότι εάν συνέχιζα με εκείνα τα έργα θα όδευα προς τον θάνατο. Βρέθηκα τότε σε ένα σημείο που μου είπαν «ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα στον κόσμο;» και είπα «είναι ο Αδάμ και η Εύα, σαν έννοια». Ο Αδάμ είναι η αντρική μας πλευρά και η Εύα η γυναικεία μας. Στην ιδανική τους κατάσταση. Από τότε δεν φεύγω ποτέ από το θέμα μου, για χρόνια το επεξεργάζομαι με όλους τους τρόπους, είτε εμπνέομαι από αρχαία ελληνική κεραμική είτε από αφρικανική – ασιατική τέχνη.

 

 

Μπορεί να ακουστεί κοινότοπο, αλλά θα σας ρωτήσω. Ποιος ορισμός για την τέχνη έχει αποκρυσταλλωθεί μέσα σας;

Να έχει ψωμί. Να τρώμε. Το πρώτο πράγμα αυτό. Επίσης χωρίς τέχνη δεν θα υπάρχει άνθρωπος. Και άνθρωπος σημαίνει ανορθώνομαι από τα τέσσερα πόδια και στέκω, και κοιτάζω το θείο, το πνεύμα. Και αυτό μπορείς να το δεις στη δουλειά μου. Παρατήρησε εκείνο το γλυπτό με τον νεαρό. Μπορεί να είναι μισός, γιατί είμαστε μισοί, δεν είμαστε σωστοί, αλλά σου λέει «σταμάτα, και είμαι εδώ, είμαι εγώ, και έχω τον δικό μου νόμο, και ο δικός μου νόμος είναι να είσαι ανορθωμένος!».

 

 

Θα ήθελα να μου πείτε και πώς βλέπετε την εξέλιξη της τέχνης στη δουλειά νέων καλλιτεχνών.

Όπως σε κάθε εποχή υπάρχουν αμέτρητα παρέκτροπα και πολύ λίγοι καλοί. Κι έτσι θα συνεχίσει. Είμαι ανοιχτός και θαυμάζω πάρα πολύ μοντέρνες εκτελέσεις που τις βλέπω να λειτουργούν σήμερα, αλλά και στο μέλλον.

 

Έρχεστε σε επαφή με άλλους ομότεχνούς σας;

Ναι. Πάντα τους αγαπώ, αν και πολλές φορές είναι αυθάδεις οι ομότεχνοι της χώρας μας, και πολύ λίγοι αυτοί που σέβονται την αξία του άλλου.

 

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.