Φόρμα αναζήτησης

Ώρα για νοικοκύρεμα στα φιλανθρωπικά

Παρότι επεισοδιακή, η πρόσφατη έγκριση από τη Βουλή του νόμου για τα σωματεία/ιδρύματα ήταν μόνο η αρχή, ή καλύτερα το ένα μόνο σκέλος της προσπάθειας για εκσυγχρονισμό και νοικοκύρεμα του νομικού πλαισίου που αφορά τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα. Στην τελευταία του συνεδρία, ημερ. 26 Ιουλίου 2017, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε και την τροποποίηση του πλαισίου που διέπει την αναγνώριση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων στην Κύπρο. Στην εν λόγω συνεδρία ο υπουργός Οικονομικών παρουσίασε πέντε νομοσχέδια, το ένα καταργητικό, με τα οποία ρυθμίζεται η λειτουργία και ο θεμιτός έλεγχος της δράσης και των οικονομικών των νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου, που έχουν ως κύριο σκοπό τους την άσκηση μιας ή περισσότερων δραστηριοτήτων κοινής ωφέλειας, για λόγους ευρύτερης προστασίας του δημοσίου συμφέροντος. «Είναι έκδηλο, ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο που χρονολογείται από την εποχή της αποικιοκρατίας των Άγγλων, εκτός του ότι είναι εξ ορισμού απαρχαιωμένο, είναι πολύ γενικό και δεν βοηθά ώστε να υπάρχουν ενιαίες, ομοιόμορφες, ξεκάθαρες και διαφανείς διαδικασίες πιστοποίησης αγαθοεργών/φιλανθρωπικών ιδρυμάτων», αναφέρεται στην πρόταση του υπ. Οικονομικών προς το Υπουργικό με την οποία τα αγαθοεργά/ φιλανθρωπικά ιδρύματα μετονομάζονται σε ιδιωτικούς οργανισμούς κοινής ωφέλειας. Πολύ περισσότερο εντάσσονται σε μητρώο που θα δημοσιοποιείται κάθε χρόνο και ελέγχεται η ικανοποίηση των όρων διαφάνειας και δημοκρατικής λειτουργίας τους (ειδικά των δ.σ. τους).

Τα νομοσχέδια

Το νέο νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Ιδιωτικών Οργανισμών Κοινής Ωφέλειας (Πιστοποίηση) Νόμος του 2017» θα αντικαταστήσει τον περί Αγαθοεργών Ιδρυμάτων Νόμο Κεφ. 41, ο οποίος και θα καταργηθεί (δεύτερο νομοσχέδιο). Σκοπός του νομοσχεδίου είναι ο καθορισμός κριτηρίων για την αξιολόγηση και την πιστοποίηση μη κυβερνητικών οργανώσεων ως οργανισμών κοινής ωφέλειας, έχοντας ως βασικό άξονα αξιολόγησης το έργο τους. Στο πλαίσιο αυτό, καθορίζονται το πλαίσιο εγγραφής, ελέγχου και ρύθμισης της λειτουργίας των μη κυβερνητικών οργανώσεων που λαμβάνουν την πιστοποίηση και αναγνωρίζονται ως οργανισμοί κοινής ωφέλειας, αλλά και οι όροι ανάκλησης μίας τέτοιας πιστοποίησης (που συνεπάγεται απώλεια οικονομικών ωφελημάτων). Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται επίσης πρόνοιες σχετικές με τη δυνατότητα καταχώρησης ιεραρχικής προσφυγής και παρέχεται η δυνατότητα στο Υπουργικό Συμβούλιο να εκδίδει δευτερογενή νομοθεσία, ενώ καθορίζονται και ποινικά αδικήματα. Σημειώνεται πως ως δραστηριότητα κοινής ωφέλειας για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, θεωρείται κάθε δραστηριότητα η οποία υποστηρίζει ή προωθεί αποκλειστικά ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα: ερασιτεχνικό αθλητισμό, τέχνες, παροχή βοήθειας ή προστασίας σε άτομα με σωματική, διανοητική ή ψυχική αναπηρία, προστασία των καταναλωτών, πολιτισμό, οικολογία, βιοποικιλότητα ή προστασία του περιβάλλοντος, εξάλειψη των διακρίσεων λόγω φυλής, εθνικότητας, ηλικίας, αναπηρίας, θρησκείας ή οποιασδήποτε άλλης νομικά καθορισμένης μορφής διακρίσεων, εξάλειψη της φτώχειας, διατήρηση της ιστορικής κληρονομιάς, παροχή ανθρωπιστικής ανακούφισης ή ανακούφισης από καταστροφές, θέματα πρόληψης και παροχής ιατρικής φροντίδας, θέματα διαπαιδαγώγησης και προστασίας του παιδιού, της νεότητας, των ηλικιωμένων και των ευάλωτων ατόμων, παροχή προστασίας και φροντίδας ευπαθών ζώων, επιστημονική έρευνα και μελέτη, κοινωνική συνοχή, ανθρώπινα δικαιώματα και οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που υποστηρίζει ή προωθεί το δημόσιο συμφέρον και τη βελτίωση της κοινωνίας, η οποία καθορίζεται ως δραστηριότητα κοινής ωφέλειας με διάταγμα του υπουργού και δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.

Την ίδια ώρα με τροποποίηση των «περί Φορολογίας του Εισοδήματος», «περί Χαρτοσήμων» και «περί Φορολογίας Κεφαλαιουχικών Κερδών» Νόμων συμπεριλαμβάνεται ο νέος ορισμός «Ιδιωτικός Οργανισμός Κοινής Ωφέλειας» και η ερμηνεία του σε αντικατάσταση του όρου «φιλανθρωπικό ίδρυμα». Οι τροποποιήσεις εξυπηρετούν και εντάσσονται στο ευρύτερο νομικό ρυθμιστικό πλαίσιο δράσης των Ιδιωτικών Οργανισμών Κοινής Ωφέλειας, κατά τρόπο συνάδοντα με την παράλληλη προώθηση του βασικού νέου νομοσχεδίου.

Από την εποχή της αποικιοκρατίας και πάμε

Όπως προκύπτει από την πρόταση του Υπουργείου Οικονομικών, που ενέκρινε το Υπουργικό Συμβούλιο, η προσπάθεια για εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου που αφορά τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς και τα φιλανθρωπικά ιδρύματα ξεκίνησε το 2007. Tότε με χρηματοδότηση του UNDP, εμπειρογνώμονας από το European Centre Not for Profit Law (ECNL) μελέτησε το υπάρχον νομικό πλαίσιο και εντόπισε ότι ήταν απαρχαιωμένο και έχρηζε βελτίωσης, ώστε να συνάδει με τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Με συντονισμό από το Γραφείο Προγραμματισμού, το 2008 ορίστηκαν άτομα από διάφορες εμπλεκόμενες υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένου του τότε Τμήματος Εσωτερικών Προσόδων, και άρχισε μια διαδικασία μελέτης των νομικών πλαισίων άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ώστε να τεθούν οι βάσεις για αναθεώρηση του αντίστοιχου κυπριακού νομικού πλαισίου. Ως αποτέλεσμα, το ΤΕΠ κατέληξε στην ετοιμασία νομοσχεδίου το οποίο έχει διαβουλευτεί δημόσια, αλλά και αντάλλαξε απόψεις γι’ αυτό με εμπειρογνώμονες του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ECNL.

Ταυτόχρονα, οι υπηρεσίες του Υπουργείου Εσωτερικών προχώρησαν στον εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου που διέπει τη σύνταξη και λειτουργία σωματείων και ιδρυμάτων. Σημειώνεται πως ο ο ισχύων νόμος που διέπει την πιστοποίηση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων στην Κύπρο είναι ο περί Αγαθοεργών Ιδρυμάτων Νόμος Κεφ. 41. Ο εν λόγω νόμος ορίζει όπως αίτηση για να πιστοποιηθούν ως αγαθοεργά ιδρύματα έχουν δικαίωμα να υποβάλουν στο Υπουργικό Συμβούλιο νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου με εκπαιδευτικούς, λογοτεχνικούς, επιστημονικούς ή δημόσιους αγαθοεργούς σκοπούς. Μάλιστα μέχρι σήμερα ο ΥΠΟΙΚ αποφάσιζε για πιστοποίηση φιλανθρωπικών ιδρυμάτων στη βάση γνωματεύσεων του γενικού εισαγγελέα του 1976 και 1983 που στηρίζονταν σε αντίστοιχες αποφάσεις του αγγλικού δικαστικού συστήματος για το εάν ένα συγκεκριμένο ίδρυμα είναι αγαθοεργό/ φιλανθρωπικό.