Φόρμα αναζήτησης

«Oι Τουρκοκύπριοι πώς είδαν το Πραξικόπημα;» του Κώστα Κωνσταντίνου

Το Πραξικόπημα εκδηλώθηκε στις 08:20 το πρωί της 15ης Ιουλίου του 1974. Όσοι το έζησαν και το θυμούνται έχουν να αφηγηθούν, ο καθένας και η καθεμία, τη δική του και τη δική της ιστορία για το πώς βίωσαν εκείνο το πρωινό, αναλόγως του πού ζούσαν και περισσότερο του τι ήταν η οικογένειά τους πολιτικά. Μαρτυρίες που τις έχουμε ακούσει, άλλες δημόσια και άλλες ιδιωτικά πολλές φορές και που όλες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: ότι οι μάρτυρες είναι σχεδόν όλοι Ελληνοκύπριοι.

Όμως το Πραξικόπημα, εάν και στόχο του είχε τον Μακάριο και την ανατροπή του -και φυσικά όχι την Ένωση, κάτι που θα διαφαινόταν και στις μέρες που θα ακολουθούσαν με την λέξη «Ένωση» να έχει εξαφανιστεί και τον Σαμψών να δηλώνει ότι «τίποτα δεν έχει αλλάξει» και πως η «κυβέρνηση» η οποία έχει ανατρέψει το Μακάριο για την Ένωση και για να ανακόψει την πορεία που ακολουθούσε στο Κυπριακό, θα συνέχιζε το διάλογο- όσο λοιπόν κι αν το Πραξικόπημα έμοιαζε με Ελληνοκυπριακή υπόθεση, αφορούσε εξίσου και την τ/κ κοινότητα, ειδικά με δεδομένο ότι ο γνωστός σε εκείνη από τα αιματοβαμμένο 1963 Σαμψών ήταν πλέον ο «Πρόεδρος».

«Ο Σαμψών Πρόεδρος! Είναι καταπληκτικό»

Ενδιαφέρουσα για διάφορους λόγους είναι η μαρτυρία του Ραούφ Ντενκτάς, όπως αποτυπώνεται στο ημερολόγιό του (σ.σ. το παρακάτω κείμενο είναι από κείμενο δημοσιογράφου και τουρκολόγου κ. Σπύρου Αθανασιάδη που δημοσιεύθηκε το 2018)

«Πρωί ώρα 08.15. Πυροβολισμοί από τον ε/κ τομέα. Εμβατήρια από το ε/κ ραδιόφωνο. Έχω τηλεφώνημα από τον Κεμάλ Ασίκ και με πληροφορεί ότι δολοφονήθηκε ο Μακάριος. Η πρώτη μου αντίδραση. Βρέθηκε στο θώκο μετά από αιματοχυσίες, πλήρωσε με αίμα. Τελικά έγινε το αναμενόμενο και μάλιστα με το παραπάνω. Σημαντικό γεγονός. Πώς θα ξεμπερδέψουν; Μήνυμα προς Ετζεβίτ. Τελευταίο βήμα για την ένωση. Ο μόνος τρόπος που υπάρχει είναι ο αγώνας. Φήμες για δολοφονία του Μακαρίου. Άλλοι υποστηρίζουν ότι ζει. Είναι καταπληκτικό που στον προεδρικό θώκο βρίσκεται ο Σαμψών. Δεν θα μπορούσε να ήταν καλύτερο. Ο θεός βοήθησε και ο εχθρός τα έχει χαμένα. Πρόεδρος ο Σαμψών. Αν είναι δυνατόν. Όλη τη νύχτα παρακολουθώ το ραδιόφωνο της Άγκυρας. Δεν έκλεισα μάτι. Αντηλλάγησαν σύντομα μηνύματα. Όταν πληροφορήθηκα από τα τουρκικά χωριά ότι «είμαστε εντάξει», αποκοιμήθηκα για μερικές ώρες».

Το εάν ο Ντενκτάς γνώριζε για το Πραξικόπημα και τι, και συνεπώς εάν λέει την αλήθεια ή απλώς το καταθέτει για να μην φανεί η όποια γνώση του, είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα. Δεν υπάρχει κάτι που να αποδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίες ότι εκείνος ειδικά είχε γνώση πάντως, εκείνη την ημέρα, παρότι η φημολογία για επικείμενο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου ήταν έντονη πολύ πιο ενωρίτερα. Το ενδιαφέρον εδώ, πέρα από την σκωπτική αναφορά του στον Σαμψών και την ομολογουμένως ορθότατη ερμηνεία του Ντενκτάς πως αυτό καταδείκνυε πως «ο εχθρός τα είχε χαμένα», είναι πως πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα στοιχεία σε ελληνόγλωσσες πηγές για το πώς οι Τουρκοκύπριοι είδαν το Πραξικόπημα.

«Ήταν μια ωρολογιακή βόμβα»

Μια ακόμη πληρέστερη αποτύπωση προέρχεται από τον Τουρκοκυπριακό Τύπο. Η εφημερίδα Bozkurt η οποία εκδιδόταν στον τ/κ θύλακο της Λευκωσίας -και την οποία μπορεί κανείς να βρει στο διαδικτυακό Αρχείο Τύπου της τ/κ «Βουλής» προσφέρει μια πολύ ενδιαφέρουσα καταγραφή. Την επομένη του Πραξικοπήματος η εφημερίδα είχε κυκλοφορήσει με πρωτοσέλιδο τίτλο «Πραξικόπημα κατά του Μακαρίου» και με τον επίτιτλο της να εξηγεί πως η ωρολογιακή βόμβα που χτυπούσε στον ε/κ τομέα εξερράγη.

Για το διάγγελμα Μακαρίου

Κάτω από τον πρωτοσέλιδο τίτλο η Bozkurt γράφει πως «υπάρχουν φήμες ότι ο Μακάριος σκοτώθηκε» και ότι ο «Σαμψών έγινε Πρόεδρος». Παρουσιάζει μάλιστα, πέρα από μια καρικατούρα του Μακαρίου και δύο φωτογραφίες του Σαμψών: η πρώτη κατά τη σύλληψή του από τους Άγγλους το 55-59 και η δεύτερη στη γνωστή του πόζα με την τουρκική σημαία στην Ομορφίτα μπροστά από γυναικόπαιδα το 1963 (σ.σ. τη σημαία αυτή την παρέδωσε πέρυσι στον Σενέρ Λεβέντ ο γιός του Σαμψών, Σωτήρης). Σε ένθετο, προφανώς επί του πιεστηρίου, η εφημερίδα σημειώνει ότι «ο Μακάριος είναι ζωντανός και αναφέρεται στο διάγγελμά του από τον ραδιοσταθμό της Πάφου επισημαίνοντας πως την είδηση μετέδωσε το ραδιόφωνο του Τελ Αβίβ που είχε πιάσει το σήμα του πειρατικού σταθμού.

Μηνύματα ή… σύσκεψη;

Στην πρώτη της σελίδα αλλά σε μικρή έκταση η Bozkurt φιλοξενεί δύο ειδήσεις. Η πρώτη αναφέρεται επιγραμματικά στη σύσκεψη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας στην Άγκυρα υπό το βάρος των εξελίξεων, χωρίς όμως να παραθέτει κάτι άλλο, όπως και την απόφαση του τότε υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας Τουράν Γκιουνές να διακόψει εσπευσμένα την επίσκεψή του στην Κίνα και να επιστρέψει στην Τουρκία αλλά και τη σύσκεψη της υπό τον Ντενκτάς τουρκοκυπριακής ηγεσίας «στην Προεδρία» η οποία διήρκεσε από τις 17:00 μέχρι τις 23:30 το βράδυ. Μια μάλλον… ωραιοποιημένη εκδοχή του «αντηλλάγησαν μηνύματα» στο ημερολόγιο του Ντενκτάς.

Αποκόπηκαν οι συνδέσεις

Δίπλα, η εφημερίδα ανακοινώνει τη επ’ αόριστον διακοπή του ατμοπλοϊκού δρομολογίου Μερσίνη – Αμμόχωστος αλλά και την αβεβαιότητα σχετικά με την πραγματοποίηση της πτήσης των Τουρκικών Αερογραμμών που ήταν προγραμματισμένη για τις 16 Ιουλίου από την Κωνσταντινούπολη προς το Διεθνές Αεροδρόμιο της Λευκωσίας.

Ντενκτάς: Υπόθεση ε/κ, μην εμπλακείτε

Η εφημερίδα φιλοξενεί και μήνυμα του Ραούφ Ντενκτάς το οποίο προσφωνεί την κοινότητα «ηρωϊκή και αφοσιωμένη» και στο οποίο ο τότε Τουρκοκύπριος ηγέτης αναφέρει ότι οι εξελίξεις παρακολουθούνται στενά, ότι εκτίμηση του είναι πως αφορά τους Ελληνοκύπριους αλλά «είναι καθήκον μας να υπερασπιστούμε την ασφάλεια μας αλλά και να μην εμπλακούμε με οποιονδήποτε τρόπο ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους» και καλεί τους Τουρκοκύπριους να αποφεύγουν τις μετακινήσεις (σ.σ. εκτός θυλάκων).

Και το μήνυμα Ετζεβίτ

Δίπλα ακριβώς, σε μεγαλύτερη έκταση παρατίθεται το μήνυμα του πρωθυπουργού της Τουρκίας Μπουλέντ Ετζεβίτ στο οποίο τονίζει ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να χρησιμοποιήσει την αναταραχή για να αγγίξει τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων. Διευκρινίζει ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται τα τετελεσμένα ούτε και την υφαρπαγή των δικαιωμάτων των Τ/Κ.

Η πτήση με τους «12»

Αν και σε καθεστώς πολιορκίας εντός των θυλάκων οι Τ/Κ της Λευκωσίας ενημερώνονταν για το καθετί. Στην τελευταία σελίδα της Bozkurt της 16ης Ιουλίου, ανάμεσα σε άλλες ειδήσεις για τον ορισμό του Γενναδίου ως τοποτηρητή του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου, τα συγχαρητήρια μηνύματα προς τον Σαμψών και τις διεθνείς δηλώσεις στήριξης του Μακαρίου και της νόμιμης κυβέρνησης, εντοπίζει κανείς μία μικρή είδηση στην οποία αναφέρεται ότι το βράδυ της 15ης Ιουλίου, στις 22:05 πραγματοποιήθηκε μια πτήση της Ολυμπιακής Αεροπορίας προς το αεροδρόμιο Λευκωσίας μεταφέροντας «δώδεκα άτομα αγνώστου ταυτότητας». Από τις μετέποιτα μαρτυρίες θα μαθαίναμε ότι ήταν άτομα τα οποία είχε στείλει η Χούντα για να στελεχώσουν και να ελέγξουν το νέο καθεστώς.

«Οι πρώτες φωτογραφίες»

Χαρακτηριστικό των περιορισμών της εποχής, όπως βεβαίως και της ιδιόμορφης κατάστασης των Τουρκοκυπρίων είναι και το γεγονός πως οι πρώτες εικόνες στο τ/κ θύλακο της Λευκωσίας δημοσιεύτηκαν τρεις μέρες μετά το Πραξικόπημα στις 18 Ιουλίου. Αυτός μάλιστα ήταν και ο τίτλος της εφημερίδας: «Οι πρώτες φωτογραφίες από το Πραξικόπημα». Και τον υπότιτλο: «Η Λευκωσία έγινε ερείπια». Η πρώτη και η δεύτερη φωτογραφία, βγαλμένες από κάποιο φυλάκιο στον τ/κ τομέα παρουσιάζουν τη είσοδο της Πύλης Πάφου και το checkpoint των Πραξικοπηματιών, όπως και το τανκ στον κυκλικό κόμβο κοντά στο άγαλμα του Μάρκου Δράκου. Στην τρίτη και την τέταρτη απεικονίζονται τα ερείπια της Αρχιεπισκοπής αλλά και ζημιές σε κτήρια της γύρω περιοχής, όπως σημειώνει και η Bozkurt.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.