Φόρμα αναζήτησης

Οδηγίες χρήσης για να παραμείνουμε ψύχραιμοι – 2 ψυχολόγοι μιλούν στον Π

Σε αορίστου χρόνου καραντίνα μπήκαν οι ζωές μας. Για να μειωθεί ο κίνδυνος να εκτεθούμε στον ιό. Ποιες παρενέργειες μπορεί να έχει αυτός ο μαζικός περιορισμός και τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης; Και πώς μπορούμε να δράσουμε για να περιορίσουμε τις επιπτώσεις από αυτή την ανατροπή της κανονικότητάς μας; Εν μέσω της πρόκλησης της νόσου COVID-19 και της πανδημίας δύο ψυχολόγοι μιλούν στον «Π» για το ψυχολογικό κόστος από αυτή τη δυσάρεστη εμπειρία, την οποία να μην ξεχνάμε πως δεν βιώνουμε μόνοι μας αλλά μαζί με σχεδόν ολόκληρο τον πλανήτη. Μας βοηθούν να καταλάβουμε τα συναισθήματά μας και κυρίως μας δίνουν συμβουλές για το πώς θα μπορέσουμε να μείνουμε δυνατοί και να μην καταρρεύσουμε, μέχρι τη λήξη του συναγερμού, βοηθώντας ταυτόχρονα τα παιδιά μας και τους ηλικιωμένους να μην νιώθουν μόνοι και αβοήθητοι.

Ο φόβος

Η Ελένη Καραγιάννη, είναι η πρόεδρος του Συνδέσμου Ψυχολόγων και ακαδημαϊκό μέλος του Τμήματος Ψυχολογίας του Παν. Κύπρου και όπως σημειώνει, σε περιόδους κρίσης, είτε μιλάμε για την τωρινή κρίση που αφορά θέματα υγείας, είτε την προηγούμενη κρίση που βιώσαμε που ήταν η οικονομική κατάρρευση της χώρας, οι οποιεσδήποτε αντιδράσεις άγχους και φόβου θεωρούνται σε ένα σημείο φυσιολογικές. Όπως εξηγεί, ο φόβος, η έντονη ανησυχία, το άγχος, αποτελούν βιολογικές αντιδράσεις του εαυτού μας όταν αντιμετωπίζουμε μία απειλή, καταστάσεις τις οποίες δεν μπορούμε να ελέγξουμε. Η εμπειρία, επισημαίνει, αλλά και έρευνες, έχουν δείξει πως η ένταση και η πίεση από αυτές τις σκέψεις και τα συναισθήματα, όταν περάσει το κακό και πάψει να υφίσταται η απειλή, μειώνονται αρκετά έως και εξαφανίζονται σε πολλές περιπτώσεις.

Φυσικά στην προκειμένη περίπτωση η δυσκολία είναι ότι δεν ξέρουμε πότε θα τελειώσει. Μάλιστα δεν φτάσαμε καν στην κορύφωση της κρίσης. Τα δε περιστατικά προσβολής από τον ιό αυξάνονται, και τα μέτρα προστασίας που επιβάλλονται από το κράτος διευρύνονται, κάτι που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Σε περίπτωση δε ανθρώπινης απώλειας από τη νόσο θα είναι ακόμη πιο έντονη η κρίση, γιατί όπως επισημαίνει και η κ. Καραγιάννη θα γίνει ακόμη πιο πιστευτή.

Θεωρεί σημαντικό να μην θυμώσουμε με τον εαυτό μας όταν έρχονται αρνητικές σκέψεις οι οποίες μας ανησυχούν. «Το ότι αντιδρώ σε μια απειλή είναι θετικό. Μου δείχνει ότι ο οργανισμός μου αντιδρά μέσα σε αναμενόμενα πλαίσια και ότι θέλω να ζήσω. Άρα έχει νόημα η ζωή μου και το καλύτερο που έχω να κάνω είναι βρω και ένα νόημα σε αυτή την κατάσταση»…

 

Το εύρος του φόβου

Αυτό που διαφέρει από άνθρωπό σε άνθρωπο, όπως μας εξηγεί η κ. Καραγιάννη, είναι το εύρος αντιδράσεων του φόβου.

Μία μερίδα ατόμων απλώς χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο για να χειριστεί τη νέα κατάσταση και να βρει μια νέα ροή, όσο πρωτόγνωρη και να είναι αυτή η κατάσταση, και κάποιοι άλλοι, οι οποίοι έχουν τον παράγοντα της προδιάθεσης μπορεί να αντιδράσουν ακόμα πιο αρνητικά.

Είναι γι’ αυτό, σύμφωνα με την κ. Καραγιάννη, που άτομα τα οποία έχουν βιώσει παλαιότερα κρίσεις και έχουν περάσει τραυματικές εμπειρίες, μπορεί να βιώσουν πιο έντονα τον στρεσογόνο παράγοντα, ο οποίος μπορεί να τους ξυπνήσει ακόμα πιο έντονες αντιδράσεις. «Αυτά τα άτομα είναι σημαντικό να αποταθούν σε κάποιο ειδικό», υποδεικνύει, προσθέτοντας πως «αυτό που χρειάζεσαι είναι κάποιον να σε ακούσει και να σε βοηθήσει να διαχειριστείς τις αρνητικές σου σκέψεις».

Σπάζοντας την απομόνωση

Ο αυτοπεριορισμός, η βαρεμάρα, η απομάκρυνση από αγαπημένα πρόσωπα, η «απαγόρευση» εξόδου, είναι σίγουρα μια δυσάρεστη εμπειρία για όσους υποβάλλονται σε αυτήν.

«Οι νέοι δυσκολεύονται γιατί είναι συνηθισμένοι να βγαίνουν έξω, να βλέπουν τους φίλους τους και χάνουν ένα σημαντικό κομμάτι κοινωνικοποίησης. Άλλοι που είναι έντονα θρησκευόμενοι ίσως νιώθουν ότι χάνουν ένα σημαντικό κομμάτι κοινωνικής στήριξης. Για αυτό είναι σημαντικό», επισημαίνει η πρόεδρος του Συνδέσμου Ψυχολόγων, «και στην οποιαδήποτε περίπτωση να υπάρχει μια σταθερή κοινωνική επαφή».

Το ευτύχημα είναι πως ζούμε στην εποχή του διαδικτύου, των social media, του Skype και του Viber, και είναι πολύ ευκολότερο από ό,τι στο παρελθόν να μένει κανείς σπίτι, χωρίς να νιώθει μόνος και αποκομμένος από τους συγγενείς, τους φίλους του και την κοινωνία γενικότερα. Όσο κι αν η τεχνολογία έχει κατηγορηθεί ότι φέρνει μοναξιά, μελέτες δείχνουν πως είναι στο χέρι των περισσότερων ανθρώπων να αξιοποιήσουν την τεχνολογία για να σπάσουν την απομόνωση.

 

Καφές… εκ του μακρόθεν

Η κ. Καραγιάννη σημειώνει πως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υπάρχουν online τάξεις για κάθε είδους χόμπι, από χορό, γυμναστική μέχρι και ζωγραφική, «γιατί η κοινωνική διασύνδεση μας βοηθά να μην νιώθουμε τόσο μόνοι κι αποκλεισμένοι. Μας βοηθά να νιώσουμε κάποια μείωση της έντονης μοναχικότητας που μπορεί να βιώνουμε».

Μας παροτρύνει να συνδεθούμε με φίλους και συγγενείς, να τους μιλήσουμε στο τηλέφωνο «και όσο και να μας φαίνονται αστεία κάποια πράγματα, να μπορέσουμε να προσαρμοστούμε και να τα κάνουμε. Για παράδειγμα μπορώ να πάρω ένα τηλέφωνο τους φίλους μου και να κάτσουμε να πιούμε έναν καφέ μαζί, ο καθένας απ’ τον καναπέ του. Και παρότι μας φαίνεται παράξενο και το μυαλό μας αντιδρά ότι ‘έν’ πελλάρα που θα κάνεις’ είναι ένας τρόπος να κοινωνικοποιηθούμε».

Σημαντική η ρουτίνα

Αυτό που μπορεί να μας βοηθήσει τα μέγιστα να χειριστούμε την «αβοηθησία» που νιώθουμε, τονίζει η κ. Καραγιάννη, είναι να διαμορφώσουμε μια νέα ρουτίνα, η οποία θα μας προσφέρει μια αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας παρά τον εγκλεισμό.

«Μπορώ να πω το πρωί θα ξυπνήσω και θα κάνω τις ασκήσεις μου, το μπάνιο μου, θα φροντίσω τον εαυτό μου, θα έχω τα γεύματά μου προγραμματισμένα, μπορώ να δουλέψω από το σπίτι, να διαβάσω το βιβλίο μου, αυτή την ώρα θα κάνω τα τηλέφωνά μου στην οικογένεια και στους φίλους μου… Ένας τέτοιος προγραμματισμός δίνει ένα αίσθημα κανονικότητας το οποίο χρειαζόμαστε σε αυτή τη φάση. Είναι ένας τρόπος να μην πέσουμε ψυχολογικά».

Μπορούμε επίσης, υποδεικνύει, «να κάνουμε ασκήσεις ενσυνειδητότητας για να διαχειριστούμε καλύτερα τις αρνητικές σκέψεις και όσα μας προκαλούν ανησυχία. Αυτό μπορεί να είναι γιόγκα, διαλογισμός, ή και οτιδήποτε μας αποσπά την προσοχή. Μια σειρά στην τηλεόραση, μια ταινία, τα βιντεοπαιγνίδια, η λύση ενός σταυρόλεξου, ενός παζλ, η διασύνδεση με άλλον κόσμο με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης»…

 

Αφύπνιση

Θα μας αλλάξει προς το καλύτερο αυτή κρίση; «Ελπίζω», μας λέει η κ. Καραγιάννη και συνεχίζει: «Θεωρώ ότι αρκετός κόσμος είναι αρκετά συνειδητοποιημένος και θα συνεχίζει να αλλάζει από αυτή την εμπειρία. Κάποιοι θα περάσουν από ένα στάδιο αφύπνισης και θα βρουν περισσότερο νόημα. Νομίζω ότι ο καθένας από εμάς μπορεί να το κάνει με το να προσέξει τι είναι το σημαντικό στη ζωή του αυτή τη στιγμή. Ναι μεν είμαι αποκλεισμένος, αλλά τι θετικό μου προσφέρει αυτή η κατάσταση; Το ότι έμεινα στο σπίτι και μπορώ να δω λίγο περισσότερο τα παιδιά μου για παράδειγμα; Το ότι έχω βρει και άλλους τρόπους να εργάζομαι και να επικοινωνώ με τον άλλο κόσμο. Ανακάλυψα ένα νέο χόμπι ή ασχολούμαι με ένα χόμπι το οποίο είχα παρατήσει γιατί δεν είχα τον χρόνο. Ή μπορεί να επικοινώνησα με κόσμο που είχα πάρα πολύ καιρό να επικοινωνήσω και με αυτό τον τρόπο δείχνω ότι νοιάζομαι και μπορεί να ήθελα μια αφορμή για ξαναδημιουργήσω επαφή».

Δεν μπορεί να είναι φυσικά για όλους ευχάριστο το να μένουν στο σπίτι. Η κ. Καραγιάννη απευθυνόμενη σε αυτά τα άτομα που για τον οποιοδήποτε λόγο αντιμετωπίζουν πρόβλημα είτε να απευθύνονται σε δομές προστασίας, είτε σε ειδικούς.

Ειδήσεις με… μέτρο

Τα δελτία ειδήσεων, οι ιστοσελίδες, οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδόν μονοθετικά τις μέρες του κορωνοϊού. Είναι ωστόσο σημαντικό, τονίζει η κ. Καραγιάννη, να μην είναι το μόνο θέμα συζήτησης. Μπορούμε να μιλήσουμε και για άλλα πράγματα, και να σπρώξουμε ο ένας τον άλλο σε άλλα πράγματα, όπως π.χ. στο διάβασμα ενός βιβλίου ή την παρακολούθηση μίας ταινίας.

Σημαντικό είναι, μας εξηγεί, να επιλέγουμε τις πηγές πληροφόρησής μας ώστε να είναι έγκυρες. «Μεταξύ άλλων διαδίδονται και πράγματα τα οποία ενώ φαίνονται έγκυρα, δεν είναι και μας παραπληροφορούν. Όλα αυτά έχουν επίπτωση σε μας γιατί μας κάνουν να αισθανόμαστε ακόμη πιο αβοήθητοι. Είναι καλός και ο περιορισμός όσων βλέπουμε και διαβάζουμε για την πανδημία, καθώς στο τέλος της ημέρας βομβαρδιζόμαστε από ειδήσεις. Πρέπει να θυμόμαστε πως εμείς επιλέγουμε πόσες φορές την ημέρα θα κάτσουμε να δούμε ειδήσεις ή να διαβάσουμε άρθρα που γράφουν μόνο για τον κορωνοϊό. Το τι θα δούμε και θα διαβάσουμε είναι θέμα καθαρά δικής μας επιλογής και χρειάζεται να προστατεύσουμε τον εαυτό μας».

Η κ. Καραγιάννη τονίζει και το πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των ΜΜΕ, ώστε να μην πανικοβάλουν την κοινή γνώμη. «Καλύτερα οι ειδήσεις να μένουν επί της ουσίας αντί να ‘στολίζονται’ με διάφορες λέξεις δημιουργώντας ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση φόβου στον κόσμο».

 

 

Να μην ξεχνάμε την τρίτη ηλικία

Μία ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα, τόσο από ιατρικής όσο και από ψυχολογικής απόψεως, είναι η τρίτη ηλικία. Ακόμη και υπό συνθήκες κανονικότητας. Η Ελένη Καραγιάννη μας προτρέπει να μην ξεχνάμε τους ηλικιωμένους γιατί τέτοιες μέρες αισθάνονται ακόμη πιο απομονωμένοι.

«Αν οι άνθρωποί μας, γονείς, παππούδες, δεν ζουν κοντά μας και δεν τους βλέπουμε τόσο συχνά, κι επειδή σε αυτή τη φάση μπορεί να νιώθουν ακόμα πιο μόνοι τους, και ακόμα πιο αβοήθητοι, ιδιαίτερα αν φοβούνται ότι θα αρρωστήσουν, είναι πολύ σημαντικό να τους απλώσουμε το χέρι μας και να τους βοηθήσουμε. Όχι κυριολεκτικά, διότι είναι ευάλωτοι στον ιό, αλλά να τους δείξουμε την αγάπη μας, να τους πάρουμε ένα τηλέφωνο, να τους μιλήσουμε. Μέσα από τις τεχνολογίες μπορούν και να μας βλέπουν ενώ μιλάμε, κάτι το οποίο θα τους καθησυχάσει περισσότερο. Είναι καλό να τους κάνουμε να μοιραστούν τις σκέψεις τους μαζί μας και αν μπορούμε να μιλήσουμε για διαφορετικά πράγματα μαζί τους όπως θα μιλούσαμε σε μια άλλη κατάσταση, για να σπάσουμε την απομόνωση».

Η σχολική ψυχολόγος Εβίτα Κατσιμίχα τονίζει πως και για τα παιδιά είναι σημαντικό να διατηρούν τηλεφωνική επαφή με τη γιαγιά και τον παππού, δεδομένου ότι τώρα δεν είναι εφικτό να τους δουν, «κάτι που θα δώσει και σε εκείνους μια αίσθηση ότι δεν είναι ξεχασμένοι και περιορισμένοι και μόνοι τους, αλλά και στα παιδιά ότι η γιαγιά και ο παππούς είναι ασφαλείς και τα προστατεύουν από μακριά».

 

 

Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν ότι…

Δεν είμαστε σε διακοπές

Η δυσκολία στην αντιμετώπιση της νέας κατάστασης δεν αφορά βεβαίως μόνο τους ενήλικες αλλά και τα παιδιά. Ακόμα και τα παιδιά που μπορεί να μην καταλαβαίνουν επαρκώς τι συμβαίνει, αλλά που λαμβάνουν όλα αυτά τα αρνητικά vibes. Άλλωστε και αυτών η κανονικότητα έχει ανατραπεί… Σύμφωνα με την Εβίτα Κατσιμίχα, σχολική, εκπαιδευτική ψυχολόγο, αντιπρόεδρο του Συνδέσμου Ψυχολόγων Κύπρου, σε έναν μεγάλο βαθμό οι αλλαγές που έχουν επέλθει λόγω των μέτρων αντιμετώπισης της πανδημίας, αποσυντονίζουν τις οικογένειες. Στα παιδιά μπορεί να πλήττουν λόγω του περιορισμού ή και να έχουν συναισθήματα θυμού επειδή δεν μπορούν να κάνουν κάποια πράγματα. Καταστάσεις οι οποίες φέρνουν και συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια.

 

Κατανόηση

Είναι γιατί αυτό που η κ. Κατσιμίχα τονίζει πόσο σημαντικό είναι «να είμαστε όλοι λίγο πιο ευέλικτοι και λίγο πιο κατανοητικοί και απέναντι στα παιδιά και απέναντι στους εαυτούς μας, όταν δεν μπορούμε να διαχειριστούμε την κατάσταση ιδανικά. Είναι σημαντικό να κατευνάσουμε τον φόβο και το άγχος που μπορεί να προκύπτει, δίνοντας και μία θετικότητα στα παιδιά ότι αυτό είναι κάτι που θα το διαχειριστούμε, είναι κάτι προσωρινό και θα περάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα».

 

Επαναλήψεις

«Είναι σημαντικό», επισημαίνει η σχολική ψυχολόγος, «μέχρι να δούμε τι θα γίνει με τα σχολεία, πότε θα ανοίξουν κ.λπ., να κρατάμε τα παιδιά σε μία κανονικότητα στην καθημερινότητά τους. Να κάνουν για παράδειγμα επαναλήψεις στα μαθήματά τους, να μην βγούνε τελείως από τη ρουτίνα του διαβάσματος ώστε να κατανοήσουν και τα ίδια ότι αυτή δεν είναι μια περίοδος διακοπών. Αλλά μία περίοδος κατά την οποία πρέπει να τροποποιήσουμε τον τρόπο που κάνουμε κάποια πράγματα από την καθημερινότητά μας».

Υποδεικνύει πως απαιτείται να υπάρχει και μία ευελιξία εκ μέρους των γονέων, διότι εν μέσω της έκτακτης αυτής κατάστασης, δεν θα πρέπει να αναμένουν ότι τα παιδιά θα διαβάζουν όσες ώρες διάβαζαν όσο είχαν το σχολείο. «Χρειάζεται να υπάρξει μία ισορροπία μεταξύ ελεύθερου χρόνου, ώστε τα παιδιά να κάνουν και πράγματα που να τα ευχαριστούν, πέρα από το διάβασμα και τις επαναλήψεις».

 

Πληροφόρηση

Είναι πολύ σημαντικό, αναφέρει η κ. Κατσιμίχα, τα παιδιά να έχουν περιορισμένη πρόσβαση στις πληροφορίες. «Οι γονείς να κρίνουν ανάλογα και με την ανθεκτικότητα του κάθε παιδιού του τι είναι σημαντικό να ακούει και τι θα μπορούσε να παραληφθεί. Διότι παιδιά που έχουν προϋπάρχουσες ψυχολογικές δυσκολίες», εξηγεί, «μπορεί να τα αναστατώσει πάρα πολύ μια είδηση. Για αυτό είναι πολύ σημαντικό και να περιορίζουμε λίγο τις πληροφορίες αλλά και να κρίνουμε αναλόγως της ψυχολογίας και του χαρακτήρα του παιδιού μας τι πληροφορίες θα του μεταφέρουμε».

Αυτό ισχύει και για τους ενήλικες και τα παιδιά.

Συμφωνεί και η κ. Κατσιμίχα πως «στις περιπτώσεις όπου υπάρχει μακροχρόνιος περιορισμός στο σπίτι είναι καλό να μειώνουμε την ‘κατανάλωση’ πληροφοριών αρνητικών γιατί αυτό συμβάλλει σε μία αρνητικότητα, τόσο στη σκέψη μας, όσο και στο πώς διαχειριζόμαστε όλη αυτή την κατάσταση. Άρα είναι πολύ σημαντικό να διαλέγουμε τι ειδήσεις ακούμε, να είναι αξιόπιστες πληροφορίες και να μην είναι συνεχείς».

 

Δημιουργικός χρόνος

«Καλό να ξεκινάμε τη μέρα μας όπως θα ξεκινούσαμε μία φυσιολογική μέρα. Δηλαδή με τη ρουτίνα του πρωινού, να ξυπνήσουμε όλοι, να ντυθούμε ακόμα και αν δεν θα πάμε κάπου, να κρατήσουμε αυτή τη ρουτίνα, οι γονείς που δουλεύουν απ’ το σπίτι να διατηρήσουν τις ώρες τους ξεκάθαρα ότι αυτές είναι οι ώρες δουλειάς και το ίδιο και για τα παιδιά, ότι αυτές οι ώρες διαβάσματος. Χρειάζεται και οι γονείς να παρέχουν και ευκαιρίες πιο δημιουργικής απασχόλησης στα παιδιά τους. Αυτό φυσικά εξαρτάται και από την ηλικία. Σε μικρότερες ηλικίες σίγουρα η ζωγραφική, παιγνίδια επιτραπέζια, οι κατασκευές, και σε μεγαλύτερες ηλικίες το να περνάνε ώρες με ευχάριστες δραστηριότητες, όπως το να δούνε μία ταινία, να παίξουν ένα επιτραπέζιο όλοι μαζί ως οικογένεια. Είναι και ευκαιρία οι οικογένειες να περάσουν και ποιοτικό χρόνο μαζί», σημειώνει η κ. Κατσιμίχα που προσθέτει πως χρειάζεται όλοι να διατηρήσουμε μία θετικότητα στη διαχείριση της όλης κατάστασης. Και η ρουτίνα παρέχει ασφάλεια και σε εμάς και στα παιδιά μας.

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.