Φόρμα αναζήτησης

Το γελοίο υποκείμενο και ο υποκριτής επίσκοπος – Ντοκουμέντα του εγκλήματος της 15ης Ιουλίου

Το νύχι της ιστορίας, τέτοια μέρα επιμένει να ξύνει, πάλι και πάλι την πληγή, γυρνώντας το ρολόι της μνήμης 45 χρόνια πίσω. Πέρυσι ήταν 44, του χρόνου 46 και η πληγή ματώνει και θα ματώνει, για ένα έγκλημα το οποίο δεν μπορεί να το συγχωρέσει ο χρόνος. Δεν είναι μόνο η ιστορία, η λήθη, ο κλάδος ελαίας… Είναι αυτό το συρματόπλεγμα, οι άνθρωποι που έφυγαν και η γη που περιμένει να δρασκελίσουν τα λίγα μέτρα του διαχωρισμού οι άνθρωποι που πότισαν το χώμα, με τον ιδρώτα και το αίμα τους, χωρίς ταυτότητες, σφραγίδες, άδειες ελέγχους και διατυπώσεις.

«Ο Μακάριος είναι νεκρός», «γνώριμη είναι η φωνή που ακούεις». Μέσα σε αυτές τις δύο προτάσεις θα μπορούσε κάποιος να συμπυκνώσει, όλα όσα συνέβησαν εκείνη την 15η Ιουλίου. Δύο προτάσεις, που ταξίδεψαν στον αέρα από τα ερτζιανά κύματα, του χουντοκρατούμενου ΡΙΚ και του ελεύθερου ραδιοφωνικού σταθμού της Πάφου. Ήταν η τεχνολογία της εποχής που είχε τη δική της θέση στην Ιστορία.

Ραδιο-φονικό διάγγελμα

«Σήμερον την πρωίαν επενέβη η Εθνική Φρουρά διά να σταματήσει τον αδελφοκτόνον πόλεμον μεταξύ των Ελλήνων. Η Εθνική Φρουρά είναι τη στιγμήν αυτήν κυρία της καταστάσεως. Ο Μακάριος είναι νεκρός». Με αυτή τη λιτή, επαναλαμβανόμενη ανακοίνωση, από τα στούντιο του ραδιοφώνου του ΡΙΚ, οι πραξικοπηματίες έβαζαν με κομπασμό την υπογραφή τους στο έγκλημα. Δεν έκαναν καν προσπάθεια να κρυφτούν. Έδειχναν να είναι περήφανοι γιατί οδηγούσαν την Κύπρο στην καταστροφή. Τους έφτανε να είναι ο Μακάριος νεκρός. Τους ήταν αρκετό να τον βγάλουν από τη μέση και ο «Νικολάκης» να παραδώσει «το κεφάλι του Μούσκου» στον αόρατο δικτάτορα των Αθηνών. Δεν τα κατάφεραν. Αποδείχθηκαν -ευτυχώς- περισσότερο ανίκανοι από όσο φαινόντουσαν. Ο «νεκρός» Μακάριος άκουγε την αναγγελία του θανάτου του κατευθυνόμενος προς την Πάφο. Σε λίγο όλοι θα γνώριζαν πως οι κολονέλοι της χούντας είχαν εξευτελιστεί. Μαζί τους και οι πρόθυμοι «αγωνιστές» της ΕΟΚΑ Β’ που έβαλαν την προδοσία πάνω από την πατρίδα.

«Ένα γελοίον υποκείμενον…»

Λίγη ώρα αργότερα, μια ασθενής φωνή μπερδεμένη στην ομίχλη του βουητού των ραδιοφωνικών κυμάτων, άλλαζε τη ζοφερή εικόνα και άνοιγε ένα παράθυρο για να φωτιστεί το σκοτάδι που σκέπασε το νησί πρωί-πρωί, ημέρα Δευτέρα. Ο Μακάριος, έχοντας συντάξει πρόχειρα σε ένα κομμάτι χαρτί ένα κείμενο, κράτησε όρθια την αντίσταση από την Πάφο. Το χειρόγραφο που σώζεται αποτελεί πλέον ντοκουμέντο, μιας ιστορίας της οποίας δεν ξέρουμε το τέλος. Το διάγγελμα του Μακαρίου από τον ελεύθερο ραδιοφωνικό σταθμό της Πάφου, είναι γνωστό στους πάντες. Ωστόσο, ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πρόταση που γράφτηκε από το χέρι του Προέδρου και Αρχιεπισκόπου και διαγράφηκε γιατί όπως υποστηρίζουν άνθρωποι που έζησαν δύσκολες ώρες μαζί του, δεν ήθελε να δώσει την εντύπωση ότι προσωποποιεί την ευθύνη και την αποδίδει στη μαριονέτα της χούντας, τον Νίκο Σαμψών.

Λίγο πριν το τέλος του διαγγέλματος, στο χειρόγραφο του Μακαρίου είναι καταγεγραμμένη η πρόταση: «Λυπούμαι που ευρέθη και ένα γελοίον υποκείμενον, ονόματι Σαμψών και η χούντα τον έχρισε Πρόεδρον». Αυτή η πρόταση σημειώθηκε με αγκύλη πάνω στο γραπτό κείμενο και διαγράφηκε με ένα «Χ», από το χέρι του ίδιου του Μακαρίου. Μπορεί να μην εκφωνήθηκε από ραδιοφώνου, αλλά αποτελεί ιστορικό στοιχείο για την άποψη του Αρχιεπισκόπου ως προς την επιλογή της χούντας να φυτέψει στον «προεδρικό θώκο» έναν πρόθυμο συνεργάτη της, μειωμένης έως ανύπαρκτης σοβαρότητας. Είναι ενδεικτικό το περιστατικό που εξιστόρησε στον «Π» ο βετεράνος δημοσιογράφος Παναγιώτης Παπαδημήτρης σε σχέση με τη σοβαρότητα και την αντίληψη του μεγέθους του εγκλήματος που είχε διαπράξει ο Ν. Σαμψών. «Παραπονιόταν» ανέφερε ο Π. Παπαδημήτρης, «γιατί τον αποκαλούσαν οκταήμερο, αφού όπως υποστήριζε με πάθος έμεινε εννιά μέρες στην ‘εξουσία’ και συνεπώς ήταν εννιαήμερος!».

O Aρχιεπίσκοπος Μακάριος με τον Νίκο Σαμψών

Οι τρεις Μητροπολίτες που το 1972 απαίτησαν παραίτηση του  Μακαρίου από το Προεδρικό. Η απαίτηση αυτή οδήγησε στην εκθρόνιση του τότε Μητροπολίτη Γεννάδιου από κλήρο και λαό

Σημειώσεις περιθωρίου

Το χειρόγραφο του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου είναι φανερό πως γράφτηκε κάτω από ένταση και πίεση, αφού συντάχθηκε μέσα στην Αρχιεπισκοπή της Πάφου λίγες μόνο ώρες από την απόπειρα δολοφονίας του στο Προεδρικό Μέγαρο και ενώ οι κάννες των όπλων ακόμα ξεκάπνιζαν. Γράφτηκε σε στιγμές που ο ίδιος ο Μακάριος δεν γνώριζε την έκβαση του πραξικοπήματος, την έκταση της ζημιάς και το μέλλον του ίδιου. Στο πλάι, αριστερά στο κείμενο του διαγγέλματος ο Μακάριος έγραψε: «Είμαι ο ηγέτης σου». Αυτή η φράση διαγράφηκε και αντικαταστάθηκε με τη φράση: «Είμαι εκείνος τον οποίο εσύ εξέλεξες διά να είναι ο ηγέτης σου». Είναι προφανές ότι αυτή η μικρή διόρθωση στόχευε στην υπενθύμιση πως ήταν ο νόμιμος εκλελεγμένος Πρόεδρος και όχι ένας ηγέτης που απονομιμοποιήθηκε από το πραξικόπημα.
Λίγο πιο κάτω, στο περιθώριο του χειρογράφου, προστέθηκε η φράση: «Ενταχθείτε εις τας νόμιμας δυνάμεις του κράτους», καλώντας έτσι τις δυνάμεις που τον υποστήριζαν σε αντίσταση όταν η χούντα δεν είχε εδραιώσει ακόμα το πραξικόπημα.
Ψηλά πάνω από το κείμενο του διαγγέλματος, ο Μακάριος έγραψε τον επίλογο, προφανώς ως σημείωση για να κλείσει τη ραδιοφωνική έκκληση προς τον λαό. Έγραψε: «Ζήτω η ελευθερία, // ελλην. Κ. λαός, // το έθνος».

Στο διάγγελμα που εκφωνήθηκε από τον ελεύθερο ραδιοφωνικό σταθμό της Πάφου ο Μακάριος προσέθεσε και λίγες φράσεις εκτός κειμένου, οι οποίες ωστόσο δεν άλλαξαν σε καμία περίπτωση την ουσία του γραπτού διαγγέλματος.

Θα πρέπει αν σημειωθεί ότι η εκφώνηση του διαγγέλματος του Μακαρίου δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ιστορικό γεγονός αν δεν συνέβαλε καθοριστικά ο Νίκος Νικολαΐδης, αλλά και ο νεαρός (τότε) μετέπειτα πρόεδρος της Βουλής Γιαννάκης Ομήρου.

«Πονηρός και υποκριτής» Γεννάδιος

Το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Προηγήθηκε μια σειρά γεγονότων, μεταξύ των οποίων και το εκκλησιαστικό πραξικόπημα που οργανώθηκε από τη χούντα με τη συμβολή και του Γρίβα. Η απαίτηση που διατύπωσαν τρεις μητροπολίτες το 1972 για παραίτηση του Μακαρίου από το Προεδρικό αξίωμα, οδήγησε στην εκθρόνιση του τότε μητροπολίτη Πάφου Γενναδίου, από κλήρο και λαό. Ωστόσο ο Γεννάδιος παρέμενε μητροπολίτης, έχοντας βρει καταφύγιο στη Λεμεσό. Στις 3 Απριλίου 1972, στέλνει επιστολή στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο με την οποία τον απειλεί ανοιχτά λέγοντας ότι δέχεται πιεστικές συστάσεις για άμεση επάνοδό του στη Μητρόπολη Πάφου «υπό την ευθύνην και την φρούρησιν άλλων, εξ ίσου ή και περισσότερον ισχυρών και αποφασισμένων απ’ ό,τι οι πολιτικοί οπαδοί της Υμετέρας Μακαριότητος. (…) Διερωτώμαι όμως μέχρι πότε θα δύναμαι να συγκρατώ την μήνιν εθνικών αγωνιστών, οι οποίοι είναι έτοιμοι και την Μητρόπολιν Πάφου ν’ απαλλάξουν από τους εισβολείς και την επαρχίαν ολόκληρον να θέσουν εν τάξει…».

Στην επιστολή Γεννάδιου ο Μακάριος έχει κάνει δύο χειρόγραφες σημειώσεις. Στην πρώτη γράφει: «Επιστρέφεται. Απαράδεκτον το περιεχόμενον». Στην άλλη σημείωση σχολιάζει: «Πολλή υποκρισία και πονηριά χαρακτηρίζουν το περιεχόμενον της επιστολής».
Από το ύφος της επιστολής Γενναδίου και τα σχόλια του Μακαρίου, γίνεται αντιληπτό πως από τις αρχές του 1972, τα πράγματα είχαν αρχίσει να γίνονται επικίνδυνα, καθώς ένας μητροπολίτης απειλούσε ανοιχτά με παρέμβαση «εθνικών αγωνιστών» (ΕΟΚΑ Β’) ώστε να αφαιρεθεί ο έλεγχος της Μητρόπολης Πάφου αλλά και ολόκληρης της επαρχίας από τον Αρχιεπίσκοπο και Πρόεδρο.

Η σύγκρουση του Αρχιεπισκόπου με τους μητροπολίτες Πάφου, Λεμεσού και Κιτίου υπήρξε η πρώτη σπίθα της σύγκρουσης με τους συνωμότες. Η κατάσταση εκτραχύνθηκε με την παράνομη καθαίρεση του Μακαρίου και εν τέλει την καθαίρεση των τριών μητροπολιτών από Μείζονα και Υπερτελή Σύνοδο που συγκάλεσε ο Αρχιεπίσκοπος μετά την επανεκλογή του στην προεδρία του κράτους. Η συνέχεια είναι γνωστή και οι επιπτώσεις είναι αυτές που βιώνει η Κύπρος τα τελευταία 45 χρόνια.

45 χρόνια μνημόσυνα, διακηρύξεις περί ενότητας και καταδίκες

Ελπίζουν ότι θα συνετιστεί η Τουρκία

Τελέστηκαν χθες σε ολόκληρη την ελεύθερη Κύπρο τα μνημόσυνα των πεσόντων κατά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 και της τουρκικής εισβολής της 20ης Ιουλίου 1974. Πολιτειακοί αξιωματούχοι που παρέστησαν στις εκδηλώσεις μνήμης απέδωσαν φόρο τιμής και σεβασμού στους νεκρούς και έστησαν την Τουρκία στον τοίχο για τις τελευταίες προκλητικές της ενέργειες, στέλνοντας μηνύματα ενότητας και προσήλωσης της ΚΔ στην επανέναρξη των συνομιλιών και στη λύση.
Σήμερα το πρωί θα τελεστεί το καθιερωμένο μνημόσυνο για όσους έπεσαν κατά τη διάρκεια του πραξικοπήματος προς προάσπιση της Δημοκρατίας στον ιερό ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας θα εκπροσωπήσει ο υπουργός Οικονομικών συνοδευόμενος από τον υπουργός Άμυνας. Στις 11 το πρωί είναι προγραμματισμένη η ειδική συνεδρία της ολομέλειας της Βουλής για την καταδίκη του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής. Επίσης το ΑΚΕΛ πραγματοποιεί μεγάλη αντικατοχική εκδήλωση απόψε στις 20:00, στο αμφιθέατρο του Δήμου Ιδαλίου.

Προσήλωση στη λύση

Εκ μέρους της κυβέρνησης κατά τις χθεσινές εκδηλώσεις ο υπουργός Υγείας παρέστη στο μνημόσυνο των πεσόντων κατά το πραξικόπημα στη Λεμεσό. Στην ομιλία του αναφέρθηκε στην ανάγκη διαφύλαξης της πολιτικής ενότητας και της κοινωνικής συσπείρωσης «ως απαραίτητη προϋπόθεση εάν θέλουμε να αναστρέψουμε τους σχεδιασμούς της Τουρκίας και να τιμήσουμε, όχι πια στα λόγια, αλλά στην πράξη, τους αγώνες και τις θυσίες των ηρώων μας». Επιρρίπτοντας στην Τουρκία ευθύνες για την κωλυσιεργία στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, επανέλαβε την προσήλωση και ετοιμότητα του Προέδρου Αναστασιάδη σε αυτό τον σκοπό, υπό την προϋπόθεση ότι η αδιάλλακτη Τουρκία θα τερματίσει τις προκλητικές της ενέργειες εντός της ΑΟΖ και των χωρικών υδάτων της ΚΔ.
Η ομιλία του υπουργού Άμυνας Σάββα Αγγελίδη στο μνημόσυνο των πεσόντων του πραξικοπήματος στην Πάφο κινήθηκε στο ίδιο πλαίσιο. «Η πρόσφατη απόφαση των 28 Ευρωπαίων ηγετών των κρατών μελών της ΕΕ, οι οποίοι υιοθέτησαν ομόφωνα την εισήγηση του Προέδρου της ΚΔ για λήψη στοχευμένων μέτρων κατά της Τουρκίας, ελπίζουμε ότι θα συνετίσει την Τουρκία», είπε, ενώ εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι η Ευρώπη θα ανταποκριθεί κατάλληλα και με πλήρη αλληλεγγύη προς την Κύπρο.

Προχωρούμε… ενωμένοι

Διακηρύξεις για τη μαύρη επέτειο της 15ης Ιουλίου εξέδωσαν και τα κόμματα.

Ο ΔΗΣΥ κάνει λόγο για μία Τουρκία η οποία όχι μόνο παραβιάζει συστηματικά τη διεθνή νομιμότητα αγνοώντας τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών αλλά και τις υποχρεώσεις της έναντι της ΕΕ, με πρώτη την αναγνώριση της ΚΔ, αλλά εξακολουθεί να κατέχει εδάφη της Κύπρου με τον στρατό της και την ίδια ώρα έχει εισβάλλει στην κυπριακή ΑΟΖ ενώ προσπαθεί να δημιουργήσει τετελεσμένα και στην Αμμόχωστο. «Σε αυτή την τακτική στρατηγική της Άγκυρας, η Κύπρος πρέπει να ενώσει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση και πάθος τη δική της φωνή μαζί με τη φωνή των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ΗΕ για να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο δρόμος της διπλωματίας είναι το μέσο, η είσοδος της Κύπρου στην ΕΕ δεσπόζει άλλωστε σαν η μεγαλύτερη επιτυχία της χώρας μας και εμείς ως κυπριακός λαός μπροστά σε μια απειλή που δεν κάνει διακρίσεις, αντλώντας τα διδάγματα από τα όσα δεινά επιφέρει ο διχασμός, να προχωρούμε ενωμένοι με μοναδικό στόχο την απελευθέρωση και επανένωση της πατρίδας μας».

Το ΑΚΕΛ υπενθυμίζει ότι η ιστορική αλήθεια για τους δράστες, τους αρχιτέκτονες και την ιδεολογία του πραξικοπήματος δεν βολεύει τη Δεξιά και την Ακροδεξιά οι οποίες έχουν το ίδιο ιστορικό αφήγημα για το 1974 και αναπαράγουν τα ίδια εθνικιστικά συνθήματα και ιδεολογήματα. «Η Δεξιά και Ακροδεξιά έχουν μόνιμη επιδίωξη την αντιστροφή της ιστορικής αλήθειας για το 1974, εξισώνουν τον Μακάριο με τον εοκαβήτικο φασισμό και ενοχοποιούν την αντιιμπεριαλιστική στάση του ΑΚΕΛ. Όμως όσα μνημεία και μνημόσυνα κι αν κάνουν η Δεξιά και η Ακροδεξιά για τους πραξικοπηματίες, ο λαός μας γνωρίζει ποιοι τον αιματοκύλισαν και τον ξερίζωσαν. (…) Η δημοκρατική μνήμη για το 1974 είναι χρέος προς την Ιστορία, τους αγωνιστές της αντίστασης, τον κυπριακό λαό που πλήρωσε το τίμημα της προδοσίας. Είναι ταυτόχρονα χρέος προς το μέλλον του τόπου. Αν δεν θαφτούν οριστικά τα εθνικιστικά ιδεολογήματα, δεν θα μπορέσουμε να ανατρέψουμε την κατοχή και τη διαίρεση του νησιού μας. Παραμένει επίκαιρο το δίδαγμα της Ιστορίας ότι τα μεγαλύτερα εγκλήματα στον τόπο μας έγιναν με τον μανδύα της εθνικοφροσύνης».

Το ΔΗΚΟ σημειώνει ότι «χρέος μας είναι να συνεχίσουμε τον αγώνα, για εξεύρεση λύσης του Κυπριακού, που να ανατρέπει τα δεδομένα της κατοχής, να απελευθερώνει τα κατεχόμενα εδάφη μας, να είναι βιώσιμη, λειτουργική, διαρκής και δημοκρατική, να σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και να συνάδει με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Μόνο έτσι, θα αναπαυθούν οι ψυχές των ηρωικών νεκρών της αντίστασης. Μόνο έτσι θα διασφαλίσουμε ευοίωνο μέλλον για τις επόμενες γενιές».

Ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ Μαρίνος Σιζόπουλος σε ομιλία του αναφέρει πως «η πορεία επίλυσης του Κυπριακού τόσο με την κατάληξη στο διχοτομικό σχέδιο Ανάν, το οποίο ο λαός μας με υπευθυνότητα απέρριψε, όσο και τα αποτελέσματα της Πενταμερούς Διάσκεψης στο Κραν Μοντανά, αλλά και η σημερινή προκλητική συμπεριφορά της Τουρκίας στην ΑΟΖ της πατρίδας μας, πρέπει να μας αφυπνίσουν. Να επαναπροσδιορίσουν την τακτική μας».

Το Κίνημα Οικολόγων-Συνεργασία Πολιτών σημειώνει ότι «η τελική δικαίωση δεν μπορεί να περιλαμβάνει διχοτομικούς διαχωρισμούς με βάση την εθνική καταγωγή, καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των προσωπικών ελευθεριών, προνόμια της μιας ομάδας πολιτών σε βάρος της άλλης, επεμβατικά δικαιώματα και εγγυήσεις από ξένες χώρες κ.λπ. Για να γίνει η ΚΔ ένα φυσιολογικό κράτος, επιβάλλεται να διασφαλιστεί η ειρήνη και ενότητα της χώρας και του λαού, η συνεργασία των πολιτών και των κοινοτήτων μέσα σε ένα πνεύμα σεβασμού του διεθνούς δικαίου, της ισότητας των πολιτών και των αρχών επί των οποίων κτίστηκε και λειτουργεί η ΕΕ».