Φόρμα αναζήτησης

Ν. Λοϊζίδης: Θεμέλιος λίθος η πολιτική ισότητα

Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν συζητηθεί όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί για την πολιτειακή διευθέτηση του Κυπριακού, σε τέτοιο βαθμό, που εύκολα θα μπορούσε κάποιος να πει ότι αν υπήρχε η πολιτική βούληση για λύση, τότε αυτή θα είχε βρεθεί προ πολλού. «Είμαστε το νησί των λωτοφάγων, όπως είπε πρόσφατα αξιωματούχος των Ην. Εθνών που έχει καλή γνώση των συνομιλιών», είπε στον «Π» o δρ Νεόφυτος Λοϊζίδης, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, με αφορμή το πρόσφατο συνέδριο που έλαβε χώρα στη Λευκωσία με θέμα τις προκλήσεις που εμπεριέχουν οι περίοδοι μετάβασης από το ένα συνταγματικό μοντέλο σε ένα άλλο, θέμα το οποίο θα έπρεπε να βρίσκεται στην κορυφή της δημόσιας συζήτησης στην Κύπρο εφόσον προτεραιότητα του πολιτικού συστήματος είναι η λύση.
Όπως μας είπε ο δρ Λοϊζίδης, οι Ε/Κ μπορεί να εντόπισαν ορθά την πρόκληση της λειτουργικότητας, αλλά δεν εντόπισαν τις απαντήσεις που διασφαλίζουν την πολιτική ισότητα – η οποία είναι θεμέλιος λίθος κάθε διευθέτησης, όπως τόνισε. Από την άλλη, ακόμα και σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα υπάρχουν δυνητικά τρόποι διασφάλισης της συναπόφασης, αν και ο καλύτερος τρόπος ίσως θα ήταν η προσθήκη του επιπέδου των συμπροέδρων που να έχουν επιδιαιτητικό ρόλο.

Έχουν όλα ξαναειπωθεί

Με αφορμή την επαναφορά από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη της πρότασης για κοινοβουλευτική δημοκρατία, την απόρριψή της από την τ/κ πλευρά λόγω του ότι είχε ξανασυζητηθεί, αλλά και – σύμφωνα με πληροφορίες από την τ/κ πλευρά – λόγω του ότι και πάλι δεν προνοεί τη ρύθμιση της μιας θετικής ψήφου στο Υπουργικό, ρωτήσαμε τον δρα Λοϊζίδη αν τελικά τα πάντα έχουν συζητηθεί και αν αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση. «Εξ όσων γνωρίζω έχουν συζητηθεί όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί πολιτικών συστημάτων, και για αυτό οι πρόσφατες προτάσεις της ε/κ πλευράς μοιάζουν διπλωματικά αδέξιες», σημείωσε ο δρ Λοϊζίδης. «Την ίδια στιγμή», συνέχισε, «η τ/κ ηγεσία αντιλαμβάνεται πως εμπειρογνώμονες διεθνώς δεν προτιμούν τα προεδρικά συστήματα. Άλλωστε», επεσήμανε, «πρόσφατα το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέφρασε ανησυχίες σε έκθεσή του για την εφαρμογή του προεδρικού συστήματος στην Τουρκία, ενώ οι Τουρκοκύπριοι ψηφοφόροι είχαν ψηφίσει υπέρ του σχεδίου Ανάν που περιείχε στοιχεία κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Οι Ε/Κ δεν βρήκαν λύσεις

Ειδικά για το θέμα της πολιτικής ισότητας, ζητήσαμε από τον δρα Λοϊζίδη να επιχειρήσει μια αξιολόγηση της ε/κ θέσης πως η επιμονή των Τ/Κ στη συναπόφαση μπορεί να δημιουργήσει ένα κράτος δυσλειτουργικό, αλλά και της τ/κ θέσης πως οι ε/κ προτάσεις έχουν στόχο να καταστήσουν την τ/κ κοινότητα μια αδύναμη μειονότητα. Σε σχέση με τη θέση των Τ/Κ, ο δρ Λοϊζίδης σημείωσε πως «αν και η ε/κ ηγεσία σωστά υπέδειξε τα προβλήματα, απέτυχε στο παρελθόν να εντοπίσει μια κατάλληλη φόρμουλα για τον διαμοιρασμό της εξουσίας», κάτι που θεωρεί πως οφείλεται εν μέρει στην επιμονή και των δύο κοινοτήτων στη διατήρηση του προεδρικού συστήματος. «Αυτό το γεγονός είχε τον ρόλο του στην κατάρρευση των συνομιλιών και στην απώλεια της εμπιστοσύνης των Τ/Κ προς τους Ε/Κ. Η ειρωνεία είναι πως υπήρχε η εμπειρογνωμοσύνη για να προχωρήσουμε σχετικά εύκολα σε αυτόν τον τομέα» επεσήμανε.

Και μέσω βουλής ισότητα

Ευρύτερα, το ζήτημα είναι πως η πολιτική ισότητα είναι δύσκολο θέμα στην Κύπρο λόγω της ανισότητας στο μέγεθος των κοινοτήτων σημείωσε ο δρ. Λοϊζίδης επικαλούμενος αναφορά του κύριου ομιλητή του συνεδρίου, Τζορτζ Άντερσον, πολιτικού επιστήμονα και συν-επιμελητή πρόσφατης έκδοσης με τίτλο «Territory and Power in Constitutional Transitions» (Έδαφος και Εξουσία σε Συνταγματικές Μεταβάσεις). «Θα πρέπει να δούμε την πολιτική ισότητα στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πακέτου και του οφέλους που θα έχει σε άλλους τομείς», σημείωσε ο δρ Λοϊζίδης, επισημαίνοντας πως ο βαθμός στον οποίο θα υπάρχει συναπόφαση είναι κάτι που μπορεί να καθοριστεί και μέσω ενός κοινοβουλευτικού συστήματος. «Για παράδειγμα, στην περίπτωση ενός συμφωνημένου συνασπισμού κομμάτων, ο βαθμός στον οποίο θα υπάρχει συναπόφαση μπορεί να καθορίζεται με ένα πρωτόκολλο συνεργασίας. Σε ένα προεδρικό σύστημα κάτι τέτοιο δεν μπορεί κανείς να το εγγυηθεί, για αυτό και προωθούνται τόσοι κανονισμοί και διευθετήσεις στις συνομιλίες», σημείωσε.

Εναλλακτική λύση το κοινοβουλευτικό σύστημα 

Η αποτελεσματική συμμετοχή των Τ/Κ είναι ο θεμέλιος λίθος κάθε διευθέτησης», τόνισε ο δρ Λοϊζίδης απαντώντας στην ερώτηση γιατί ψάχνουμε εναλλακτικά μοντέλα, όπως το ημιπροεδρικό, όταν το ζήτημα είναι να γίνουν σεβαστές η πολιτική ισότητα και η λειτουργικότητα, ανεξάρτητα αν μιλάμε για προεδρικό ή κοινοβουλευτικό μοντέλο, ή κάτι ανάμεσα. «Κάθε ένα από αυτά τα συστήματα μπορεί να σχεδιαστεί για να διασφαλίσει την αποτελεσματική συμμετοχή. Η πολιτική ισότητα είναι πιο δύσκολη σε ένα προεδρικό σύστημα, για αυτό χρειάζονται πιο δαιδαλώδεις θεσμοθετημένες διαδικασίες ώστε πάντα να εξασφαλίζεται», σημείωσε ο δρ Λοϊζίδης. Όπως επεσήμανε, τα προεδρικά συστήματα όπου λαμβάνεται υπόψη η πολιτική ισότητα εθνοτικών ομάδων είναι σπάνια (απαντώνται για παράδειγμα στη Νιγηρία, την Κένυα και την Ινδονησία) και δεν εγγυώνται την αποτελεσματική συμμετοχή. Στην Κύπρο το ρίσκο, σύμφωνα με τον δρα Λοϊζίδη, είναι πως ακόμα και με διασταυρούμενη ψήφο μπορεί να υπάρξει άνοδος ενός ακραίου πολιτικού στην εξουσία, με αποτέλεσμα να υπάρξουν αδιέξοδα για χρόνια. Η εναλλακτική λύση, κατά τον δρα Λοϊζίδη, είναι ένα κοινοβουλευτικό σύστημα με προϋπόθεση τη διακοινοτική συμμετοχή, ένα μοντέλο συνηθισμένο εντός της ΕΕ, καθώς υπάρχει στο Βέλγιο, την Ελβετία και την Ολλανδία, ή σε περιοχές όπως τη Βόρειο Ιρλανδία και την περιοχή την Βρυξελλών. Άλλωστε, υπενθύμισε, Κύπρος είναι η μόνη χώρα με αυστηρά προεδρικό σύστημα στην ΕΕ. Όπως είπε ο δρ Λοϊζίδης, πράγματι σε κάποιες από αυτές τις ευρωπαϊκές χώρες δημιουργούνται κάποτε αδιέξοδα στη Βουλή, κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί με ακόμα ένα επίπεδο διακυβέρνησης. «Για παράδειγμα, οι συμπρόεδροι, όπως έχει συζητηθεί στις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό, μπορούν να έχουν ρόλο επιδιαιτήσιας, κάτι που θα δημιουργήσει μια πιο ισχυρή αίσθηση πολιτικής ισότητας, ειδικά αν υπάρχει εκ περιτροπής ή καλύτερα συναπόφαση», τόνισε.

Το νησί των Λωτοφάγων

Το ότι τα πάντα έχουν συζητηθεί στο Κυπριακό ανέδειξε, σε συζήτηση που προέκυψε οργανικά στα σχόλια σε ανάρτηση σχετική με το συνέδριο του δρ. Χάρη Ψάλτη, αναπληρωτή καθηγητή κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ο αξιωματούχος των Ην. Εθνών Στίβεν Μπερκ ο οποίος υπηρέτησε για χρόνια στο γραφείο των Καλών Υπηρεσιών του ΓΓ στη Λευκωσία. Ο κ. Μπερκ σημείωσε πως όλοι οι ειδικοί ξέρουν πως ολόκληρο το φάσμα προεδρικών και κοινοβουλευιτκών μοντέλων διακυβέρνησης έχει συζητηθεί με τους διαπραγμετευτές και τους ηγέτες τις τελευταίες δεκαετίες. Και πως ειδικοί κατάθεσαν απόψεις «σε κάθε πιθανό μοντέλο ομοσπονδίας από το 2008, για να μην πω και σε μοντέλα που συζητήθηκαν από το 1968 μέχρι το 1974, ή μετά τη συμφωνία υψηλού επιπέδου του 1979 και κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1980, του 1990 και των 2000». «Νομίζω πως η Κύπρος είναι η γη των Λωτοφάγων: τα τελευταία 50 χρόνια διαπραγματεύσεων έχουν δημιουργήσει το εξειδικευμένο αρχείο παγκοσμίως για εφικτά συνταγματικά μοντέλα ειρήνευσης γενικότερα και για την Κύπρο ειδικότερα» σημείωσε, «χωρίς όμως να έχουν αποδώσει τίποτα για τους ίδιους τους Κύπριους».

Εξοικοίωση με επιλογές

Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι περισσότερη πληροφόρηση για τους πολίτες, ιδιαίτερα τους Ε/Κ, για τις επιλογές που υπάρχουν. «Οι Τ/Κ έχουν μια μεγαλύτερη εξοικοίωση με τα πολιτεύματα λόγω της πρόσφατης συζήτησης στην Τουρκία και επειδή οι ίδιοι χρησιμοποιούν στοιχεία ημι-προεδρικού συστήματος. Ως Ε/Κ χρειαζόμαστε να έχουμε μεγαλύτερη επίγνωση σε αυτό το θέμα καθώς και για τα αντισταθμίσματα που είναι αποδεκτά για την κοινότητά μας». «Επίσης θα πρέπει να ενταχθούν στη συζήτηση οι ομάδες αυτές που θα επηρεαστούν περισσότερο από τη λύση, ειδικά οι πρόσφυγες. Η επιτυχία του οποιουδήποτε συμβιβασμού εξαρτάται από τον βαθμό στον οποίο θα ικανοποιήσουμε τις προσδοκίες τους» κατέληξε.