Φόρμα αναζήτησης

Μιχάλης Παπαδόπουλος: «Η ζωή μου, ένας αγώνας αλλαγών στην εκπαίδευση»

Για τη συγγραφή, τη νόσο Πάρκινσον, τον ζεϊμπέκικο, την ποίηση και τα θέματα εκπαιδευτικής ψυχολογίας που τον απασχολούν για δεκαετίες μας μιλά από το γραφείο του στη Λεμεσό ο ψυχολόγος, ποιητής και συγγραφέας Μιχάλης Παπαδόπουλος. Περικυκλωμένος από βιβλία και σημειώσεις, γράφει αυτό το διάστημα μανιωδώς. Η συγγραφή είναι αναπόσπαστη συνέχεια του εκπαιδευτικού – επιστημονικού του ρόλου ως παθιασμένου ψυχολόγου της εκπαίδευσης (1976-2013) όσον αφορά τα κρίσιμα πεδία της σχολικής αποτυχίας, του λειτουργικού αναλφαβητισμού, της σχολικής βίας, της νεανικής παραβατικότητας, των ναρκωτικών, αλλά και της ένταξης ατόμων με αναπηρίες στη σχολική ζωή. Σαν «έργο» με κολάζ είναι οι τοίχοι γύρω του, όπου περιεργαζόμαστε πολλές μικρές κορνίζες με θραύσματα από μια ζωή αφιερωμένη στα παιδιά: φωτογραφίες από συνέδρια στην Κύπρο και την Ευρώπη, ζωγραφιές μαθητών, εξομολογήσεις παιδιών σε εισαγωγικά, αποκόμματα εφημερίδων, ποιήματα, επιστολές.

Τονωτικό το γράψιμο
«Σε αυτή τη φάση της ζωής μου η κύριά μου δραστηριότητα είναι η γραφή», λέει ο Μιχάλης Παπαδόπουλος, ο οποίος ετοιμάζεται να εκδώσει το προσεχές φθινόπωρο το τελευταίο του βιβλίο με θέμα τον ναζισμό. «Για ένα άτομο που ζει με την ασθένεια του Πάρκινσον το να γράφει είναι μια πολύ τονωτική δραστηριότητα», προσθέτει. «Στα τελευταία 12 χρόνια της ζωής μου, που επηρεάζομαι κινητικά από τη νόσο, έχω γράψει 12 βιβλία, ποιητικά, ψυχοπαιδαγωγικά και δοκίμια, τα οποία εκδόθηκαν στην Αθήνα. Η νόσος του Πάρκινσον είναι γνωστό ότι δεν επηρεάζει σε καμία περίπτωση τη διαύγεια του πνεύματος και τις ανώτερες λειτουργίες του εγκεφάλου, επηρεάζει μόνο τα κύτταρα της κίνησης. Είναι μια ασθένεια που ελέγχεται μακροχρόνια με φάρμακα και τις περισσότερες ώρες της ημέρας είμαι ενεργητικός και δημιουργικός».

Ποίηση και Ζεϊμπέκικος
Σε κάποια στιγμή αρχίζει να εκτελεί χορευτικές φιγούρες για να δηλώσει ότι χωρίς τη νόσο του Πάρκινσον δεν θα κατάφερνε ποτέ να γίνει χορευτής ζεϊμπέκικου. Αρπαζόμαστε από την εύθυμη δήλωση και κίνησή του για να σταθούμε στο βιβλίο του «Ποίηση και Ζεϊμπέκικος – Χαρμολύπη» (Εκδόσεις Μανδραγόρας, 2017). Κάπου στην εισαγωγή του αναφέρει ότι αρχικά του φάνηκε περίεργη η νέα του στροφή, όταν άφηνε τα λημέρια της ψυχολογίας για να αλητέψει σε αυτά της ποίησης και του ζεϊμπέκικου. «Στη συνέχεια όμως συνειδητοποίησα ότι ποίηση και ψυχολογική κλινική εργασία εκπηγάζουν από τον ίδιο ψυχολογικό χώρο του ονείρου που οι ψυχαναλυτές αποκαλούν ασυνείδητο», μας απαντά σήμερα.

Υπερρεαλισμός

Τα ποιήματά του είναι υπερρεαλιστικά, προϊόν, όπως λέει, της αγάπης του στον Ανδρέα Εμπειρίκο. Εδώ μπορούμε να δούμε ότι την κριτική του για το κατεστημένο των σχολείων την κάνει και ποιητικά.

Κλίμακες-κλίμακες-κλιμακτήριος βίος / Προαγωγές, προαγωγοί / «Αγωγοί» και «παιδαγωγοί» / Κρύβονται κάτω από τα θρανία/Τα οποία τοποθέτησαν / Το ένα όπισθεν του άλλου / Ώστε οι μαθητές να μην μπορούν / Να συναντήσουν το βλέμμα / Ο εις του άλλου / Επιθεωρητές χωρίς θεωρία / Τρέχουν να προλάβουν καταϊδρωμένοι / Να βάλουν βαθμό σε όλους / Τους «καθηγητές» τους / Χωρίς να ’χουν / Να τους προτείνουν Κάτι / Γιατί προτεραιότητα / Είναι οι εξετάσεις / Η (αν)αξιολόγηση / Οι δείκτες / Οι επιδόσεις / Ο ανταγωνισμός / Οι κανόνες λειτουργίας / «Η στολή μου όλη» (ΟΥΔΕΝ ΣΧΟΛ[Ε]ΙΟΝ, από τη συλλογή «Καταρρακτώδεις οχιές», εκδόσεις Μανδραγόρας, 2020).

Η γραφή / Είναι / Αφή / Του θανάτου / Ταφή (Η ΓΡΑΦΗ, συλλογή «Καταρρακτώδεις οχιές», Μανδραγόρας, 2020).

 

Απελευθέρωση από Δημόσιο

Όπως δηλώνει, η ευκαιρία να αφιερωθεί με το μεγαλύτερο δυνατό πάθος στην ποίηση του δόθηκε μετά από την αφυπηρέτησή του από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας του Υπουργείου Παιδείας, όταν απελευθερώθηκε, όπως τονίζει, από τα καλούπια της δημόσιας υπηρεσίας. «Μέχρι τότε έγραφα ποιήματα και στίχους επί των μεταλλικών φοριαμών, στα γραφεία της δημόσιας υπηρεσίας, για 37 χρόνια», αναφέρει γελώντας, καθώς περπατάμε μπροστά από τις κορνίζες στους τοίχους του γραφείου του. Μια από αυτές μας μεταφέρει στη δεκαετία του ’70, στα πρώτα του χρόνια ως εκπαιδευτικός ψυχολόγος στο Υπουργείο Παιδείας. Στην κορνίζα διαβάζουμε: «ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ: Έκλαια, και γι’ αυτό άμα εδιάβαζα έν’ σαν να και έκλαια που εδιάβαζα και εφοβούμουν». Όπως αναφέρει ο δρ Παπαδόπουλος, επρόκειτο για τα λόγια μαθητή σε κυπριακό σχολείο που έτρωγε ξύλο στο σπίτι του για τις σχολικές του επιδόσεις. Σε αυτή την αναφορά, τονίζει, περικλείεται η έννοια του «σχολικού πόνου», τον οποίο μελέτησε σε βάθος για την εκπόνηση της διδακτορικής του διατριβής, η οποία αξιολογήθηκε ομόφωνα άριστα από εφτά καθηγητές, και στη συνέχεια προσπάθησε μαζί με συνεργάτες να βρει τα μέσα εκείνα που θα τον αντιμετώπιζαν.

 

Λόγια μαθητή που έτρωγε ξύλο στο σπίτι για τις σχολικές του επιδόσεις. Εξετάζοντας χιλιάδες παιδιά, ο δρ Μιχαηλίδης μελέτησε σε βάθος τον «σχολικό πόνο» και προσπάθησε να βρει τα μέσα εκείνα που θα τον αντιμετώπιζαν.

 

Προβληματικό σχολείο

«Επιστρέφοντας στην Κύπρο το 1976, μετά από έξι χρόνια σπουδών στη Γαλλία, παρατηρώ πλήθος παιδιών, αποκαλούμενων ‘αποτυχημένων’ στο σχολείο και όλα φτωχά», αναφέρει. «Αυτά τα παιδιά οι εκπαιδευτικοί τα ονόμαζαν ‘προβληματικά’, χωρίς να κατανοούν ότι το ίδιο το σχολείο ήταν ‘προβληματικό’. Πάραυτα προσπάθησα να εφαρμόσω όσο το δυνατόν πιο σύγχρονα μέτρα εκδημοκρατισμού του συστήματος, εμπνευσμένος από σοφούς καθηγητές μου και από την παράδοση της γαλλικής ψυχοπαιδαγωγικής. Όλη η πορεία μου στην Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, το αρχικό στήσιμο της οποίας οφείλεται στις δικές μου προσπάθειες, ήταν μια συνεχής προσπάθεια αλλαγών για τα κοινωνικά αδικημένα παιδιά».

 

Εμπειρογνώμονας της ΕΕ

Στη συνέχεια ο Μιχάλης Παπαδόπουλος υπήρξε από τους πλέον δημιουργικούς και παραγωγικούς ειδικούς στα θέματα της σχολικής βίας και της νεανικής παραβατικότητας. Ήταν επικεφαλής ή μέλος πολλών επιστημονικών επιτροπών και συμβουλίων, όπως η Επιτροπή για τις Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας, η Συντονιστική Επιτροπή Αγωγής Υγείας και Πολιτότητας, το Παρατηρητήριο για τη Βία στο Σχολείο, η Επιτροπή για το Πρόγραμμα Αναλφαβητισμού στο Γυμνάσιο, το Συμβούλιο Εγκληματικότητας και το Αντιναρκωτικό Συμβούλιο. Εξάλλου υπήρξε εμπειρογνώμονας στο Συμβούλιο της Ευρώπης για τα ναρκωτικά, στο Γαλλικό Υπουργείο Παιδείας και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη σχολική αποτυχία και τη βία στο σχολείο. Σήμερα, λέει, λυπάται που μετά από την αφυπηρέτησή του το 2013, φτάνοντας στη θέση του προϊστάμενου της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, πολλές από τις καινοτομίες που εισήγαγε στο κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα με τους συνεργάτες του έχουν εξοβελιστεί, κατόπιν αποφάσεων στο Υπουργείο Παιδείας.

 

Ιδεολόγος της παιδείας

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1997 εξέδωσε το βιβλίο «Λειτουργικός αναλφαβητισμός, σχολικός αποκλεισμός και σχολικός πόνος», που μέχρι σήμερα διδάσκεται σε όλα τα πανεπιστήμια της Ελλάδας. Το βιβλίο συνδέει τη βία και την παραβατικότητα με τη σχολική αποτυχία και τον λειτουργικό αναλφαβητισμό. Το 2011 εξέδωσε το πρωτοποριακό βιβλίο «Θεραπεύοντας το σχολείο», που, όπως διαβάζει κανείς στον πρόλογο, «περιλαμβάνει κείμενα για το σχολείο και την παθολογία του, τα οποία σηματοδοτούν την πορεία του στοχασμού και της μακρόχρονης πρακτικής μου ως σχολικού ψυχολόγου». Μιλώντας στην παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα και αναφερόμενος στον συγγραφέα, ο ομότιμος καθηγητής Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας των Νευροεπιστημών και της Ψυχιατρικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Θανάσης Τζαβάρας κατέταξε τον Μιχάλη Παπαδόπουλο «στη συνομοταξία των μεγάλων ιδεολόγων της παιδείας» ανά τον κόσμο.

 

Άνθρωπος και υπάλληλος

Σε ερώτησή μας πώς κατάφερε να επιβιώσει κάτω από τις «μυλόπετρες» της δημόσιας υπηρεσίας, ώστε να υλοποιήσει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους του, αναφέρει: «Σε όλη τη διάρκεια της θητείας μου στο Υπουργείο Παιδείας προσπαθούσα να συμβιβάσω τα δύο επαγγέλματα, τα οποία ο Σεφέρης θεωρεί ‘δραματικά ασυμβίβαστα’, το επάγγελμα του ανθρώπου και το επάγγελμα του υπαλλήλου. Γιατί είχα κι έχω πάντοτε επίγνωση πως η ψυχολογία είναι η κατεξοχήν επιστήμη που ασχολείται με τον άνθρωπο, την ανάπτυξη και την εσωτερική του απελευθέρωση. Γι’ αυτό και δεν ένιωσα ποτέ δημόσιος υπάλληλος, αλλά μαχητής που καλείται να υπερασπιστεί τον λόγο της ψυχής στην κοινωνία όταν οι κοινωνικοί θεσμοί, οι νομοθεσίες και οι κοινωνικές πρακτικές τον υπονομεύουν. Πιστεύω ότι αγωνίστηκα με πάθος ενάντια σε κάθε ψυχολογική, ψυχιατρική ή παιδαγωγική πρακτική που έπληττε την αξιοπρέπεια, τις ελευθερίες και τα δικαιώματα στην κοινωνία ευρύτερα, αλλά και ιδιαίτερα στον χώρο της παιδείας. Τόλμησα να συγκρουστώ με αρμόδιες αρχές, εξουσίες και κατεστημένες νοοτροπίες, γεγονός που μου κόστισε στο επίπεδο της επαγγελματικής μου ανέλιξης, αφού είναι γνωστό πως κατά τη συνήθη πρακτική το σύστημα ευνοεί όσους δεν το ενοχλούν. Θεωρώ ωστόσο υποχρέωσή μου να τονίσω πως μέσα στο ιεραρχικοποιημένο στεγνό, γραφειοκρατικό σύστημα του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού υπήρξαν και ανώτεροι αξιωματούχοι, δηλαδή υπουργοί, γενικοί διευθυντές και διευθυντές τμημάτων, οι οποίοι με ενθάρρυναν στο δημιουργικό έργο μου».

«Η Αυτοκτονία της Ψυχιατρικής»

Το 2018 ο δρ Παπαδόπουλος εξέδωσε στην Αθήνα το ανατρεπτικό, για την ψυχολογία και την ψυχιατρική του παιδιού στην Κύπρο, βιβλίο «Η Αυτοκτονία της Ψυχιατρικής». Σε αυτό διατυπώνεται με εξαντλητική επιχειρηματολογία, βασισμένη στη μακρά επαγγελματική εμπειρία του συγγραφέα, ως κλινικού, ερευνητή, συγγραφέα και εμπειρογνώμονα διεθνών οργανισμών, σε κλινικές διαπιστώσεις Ευρωπαίων και Αμερικανών επαγγελματιών ψυχικής υγείας του παιδιού και σε διεθνή βιβλιογραφικά ντοκουμέντα, η θέση ότι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια ανύπαρκτη και κατασκευασμένη ασθένεια. Επισημαίνει ως αντιεπιστημονικό το φαινόμενο παιδιά που αποκλίνουν κατά την προσαρμογή τους στο υφιστάμενο σχολείο να τα βαφτίζουμε με διάφορες ψευδοασθένειες: μαθησιακές διαταραχές, δυσλεξία, ΔΕΠΥ, χωρίς να σκεφτούμε πως είναι το σχολείο με ειδικές ανάγκες, αφού παράγει υψηλά ποσοστά σχολικής αποτυχίας. Η ΔΕΠΥ είναι ενταγμένη σε αυτό που κατά τον συγγραφέα «θεωρείται η βίβλος των ψυχιάτρων και των ειδικών στον χώρο της ψυχικής υγείας», δηλαδή στο αμερικανικό ταξινομητικό σύστημα των ψυχικών διαταραχών, το DSM. Πρόκειται για το «Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών», της διεθνώς πανίσχυρης «και χρηματοδοτούμενης από τις φαρμακοβιομηχανίες», όπως τονίζει, Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας. Σήμερα, σημειώνει ο δρ Παπαδόπουλος, οι φαρμακοβιομηχανίες ξοδεύουν πολύ περισσότερα στο μάρκετινγκ από ό,τι στην έρευνα και ενθαρρύνοντας τη χειραγώγηση των αποτελεσμάτων από τις μελέτες δημιουργούν συνεχώς νέες ασθένειες για να διοχετεύουν φάρμακα, χωρίς ουσιαστικά να ελέγχονται. «Πρόκειται για μια αυτοχειρία της ψυχιατρικής, έναν αποκεφαλισμό, μια αυτοκτονία, γιατί εξουδετερώθηκε η ουσία της ψυχιατρικής, η κλινική διαδικασία και η κλινική σχέση. Αποβάλλοντας την ψυχανάλυση από το DSM και στηριζόμενη στις γνωσιο-συμπεριφοριστικές μεθόδους, η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία επεμβαίνει και καθιστά ασθένεια κάθε εκδήλωση της ζωής που εκφεύγει από τους κανόνες που θέτει για κάθε μία από τις κοινωνικές μας συμπεριφορές: ντροπαλότητα, πένθος, σεξουαλικότητα, διάθεση, φαγητό, ίντερνετ. Καταστρέφει, οδηγώντας στην αυτοκτονία, την ψυχιατρική και την ψυχολογία». Όπως τονίζει ο δρ Παπαδόπουλος, κατά την 37χρονη υπηρεσία του στο Υπουργείο Παιδείας κλήθηκε και εξέτασε εκατοντάδες παιδιά, τα οποία χαρακτηρίστηκαν «πάσχοντα» από ΔΕΠΥ από διάφορους ειδικούς ψυχίατρους, ψυχολόγους και παιδιάτρους. «Σε πολλές από τις περιπτώσεις που μου παραπέμπονταν μια αλλαγή σε παραμέτρους που σχετίζονταν με το σχολείο ή την οικογένεια ανέτρεπε τη διάγνωση, εξαφανίζοντας τα κύρια σημεία της υπερκινητικότητας».

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.