Φόρμα αναζήτησης

Η μοναξιά ενός κατασκευαστή «Στραντιβάριους» στην Κύπρο

Το εργαστήρι του στους Αγίους Ομολογητές είναι μικρό σε χώρο, όμως με μεγάλο περιεχόμενο. Βασιλεύει μια αφάνταστη ακαταστασία από μουσικά όργανα κλασικής μουσικής: βιολιά, βιόλες, βιολοντσέλα, κοντραμπάσα, όλη η οικογένεια του βιολιού που περιμένει επισκευή, αλλά και βιολιά κατασκευασμένα από τον ίδιο, προϊόν ατέλειωτων ωρών μοναξιάς ενός συνεχιστή μιας χειροτεχνικής παράδοσης αιώνων. Καθώς σκαλίζει τον κοχλία –τον καράολο, όπως λέει στην κυπριακή διάλεκτο το πιο ελεύθερο κατασκευαστικά και διακοσμητικά μέρος του βιολιού– μας μιλά για τη μικρή πόλη της Λομβαρδίας, την Κρεμόνα, μεταφέροντάς μας στο παγκόσμιο κέντρο κατασκευής βιολιών και πατρίδα του θρυλικού Αντόνιο Στραντιβάρι. Εκεί πριν από 20 χρόνια ο Μιχάλης Παντελίδης αποφάσισε να σπουδάσει την τέχνη κατασκευής βιολιού και δοξαριού, εισάγοντας στη συνέχεια μια ιταλική παράδοση για πρώτη φορά στην Κύπρο.

 

 

Πολύπλοκη διαδικασία

Ενώ μιλά, συνεχίζει να δουλεύει με τον καράολο, ώστε να τον φέρει στο επιθυμητό σχήμα και πάχος. Γινόμαστε συγχρόνως μάρτυρες της προσπάθειας του κατασκευαστή να δώσει την προσωπική του σφραγίδα, αποτυπωμένη στο σχήμα και το βάθος των αυλακιών. Η κατασκευή ενός βιολιού κλασικής μουσικής είναι μια διαδικασία που του παίρνει στο σύνολο περίπου 250 εργάσιμες ώρες, συν περίπου 30 χέρια πέρασμα με βερνίκι που θέλει κι αυτό τον χρόνο του, μέχρι που το βιολί να παραδοθεί τελικά στον βιολονίστα που το παρήγγειλε και, αφήνοντας τη χαρακτηριστική οξεία φωνή του, να «λάβει ψυχή» στο χέρι του. Η κατασκευή βιολιών είναι μια πολύπλοκη διαδικασία και απαιτεί όχι μόνο πολύ χρόνο αλλά και ολοκληρωτική αφοσίωση. Οι περισσότεροι κατασκευαστές, όπως και ο Μιχάλης Παντελίδης, δουλεύουν μόνοι τους.

 

 

 

Η σχολή της Κρεμόνας

Οι επιδιορθώσεις τού περιορίζουν την παραγωγή βιολιών, έτσι κατασκευάζει δύο τον χρόνο. Καθόλου άσχημα, δεδομένου ότι κανένας κατασκευαστής βιολιών δεν κατόρθωσε να ξεπεράσει τον αριθμό 100 στη ζωή του. Το τελευταίο του βιολί το έχει στείλει Αμερική. Έχει πουλήσει κι άλλα στο εξωτερικό, όπως στην Ισπανία και την Ιταλία. Όπως μας εξηγεί, η ιταλική σχολή κατασκευής που ακολουθεί πιστά, αυτή της Κρεμόνας, απαιτεί περισσότερο χρόνο, συγκριτικά με τη γαλλική, η οποία, όπως προσθέτει, προσπαθεί να μιμηθεί την ιταλική (αντιθέτως το δοξάρι αποτελεί γαλλική υπόθεση και παράδοση), χωρίς όμως, κατά την εκτίμηση των Ιταλών, να υπάρχει το ίδιο αποτέλεσμα στον ήχο και γενικά στην ποιότητα του βιολιού. Βαδίζοντας στον δρόμο που χάραξε ο Αντόνιο Στραντιβάρι, ο Μιχάλης Παντελίδης κατασκευάζει ένα βιολί χρησιμοποιώντας πάντα εσωτερικό καλούπι, «κτίζοντας» δηλαδή από μέσα προς τα έξω, αντίθετα με τους Γάλλους αντιγραφείς του Στραντιβάρι, όπως ο Ζαν-Μπατίστ Βιγιόμ, που εφάρμοζε εξωτερικό καλούπι. Ο ίδιος νιώθει τυχερός που τα καλούπια του είναι πιστά αντίγραφα εκείνων των Στραντιβάρι, Αμάτι και Γκουαρνέρι ντε Τζεσού, από μελέτες των καθηγητών του στο περίφημο Μουσείο Βιολιού της Κρεμόνας.

 

 

Συστατικό τελειότητας

«Τα βιολιά της Κρεμόνας παραδόθηκαν στην αιωνιότητα, ζυγίστηκαν και κρίθηκαν», τονίζει. «Δεν χρειάζεται να προσθέσουμε κάτι περισσότερο σε μια παράδοση 400 χρόνων, όπου δοκιμάστηκαν πολλά πράγματα. Όμως και πάλι έρχονται κάποτε εδώ στην Κύπρο και μου λένε ‘μα χρησιμοποιείς αυτό το ξύλο;’. Μα άμα έχεις πίσω σου μια σχολή, θα ανακαλύψεις τον τροχό; Μπορείς να πας λίγο δεξιά, λίγο αριστερά, αλλά στο τέλος της μέρας θέλεις ένα βιολί που παίζει κλασική μουσική». Η παράδοση που συνεχίζει ένας οργανοποιός αποτελεί για τον Μιχάλη συστατικό της τελειότητας ενός βιολιού. Από εκεί και πέρα, προσθέτει, ένας καλός οργανοποιός προσπαθεί να αφήσει όσα λιγότερα γίνεται στην τύχη.

Πλάνες

 

Εξωστρέφεια

Συγχρόνως φροντίζει να εμπλουτίζει συνεχώς τις γνώσεις του, με εξειδικευμένα σεμινάρια ακουστικής σε Ιταλία και Αμερική. Διατηρεί επαφή με τα εργαστήρια της Κρεμόνας και τους δασκάλους του, ανταλλάσσοντας συχνά απόψεις πάνω σε θέματα επιδιόρθωσης ακριβών βιολιών και συμμετέχοντας σε εκθέσεις και διαγωνισμούς κατασκευής βιολιών. Στην Κρεμόνα των 50.000 περίπου κατοίκων και των 150 εργαστηρίων, με κοσμήματα τη Σχολή και το Μουσείο Βιολιού, είναι που νιώθει κάθε φορά ότι «αναπνέει». Είναι εκεί που οι καθηγητές του τού δίνουν να περιεργαστεί αυθεντικά βιολιά Στραντιβάρι, προορισμένα για τα μεγάλα ιδρύματα του κόσμου, όπως το «Nippon» της Ιαπωνίας. Έχοντας πάρει εφόδια και αρνούμενος τις ενίοτε προτάσεις των καθηγητών του να μείνει εκεί και να δουλέψει στην «οικογένεια», επιστρέφει στο εργαστήρι του στους Αγίους Ομολογητές.

 

Η Κρεμόνα. Παγκόσμιο κέντρο κατασκευής βιολιών και πατρίδα του θρυλικού Αντόνιο Στραντιβάρι.

 

Μύθοι Στραντιβάρι

Μπαίνουμε στον πειρασμό να τον ρωτήσουμε για τους μύθους που συνδέονται με τον Στραντιβάρι και την optimum ποιότητα, είτε στην ακουστική είτε στην εμφάνιση των βιολιών του. «Ποιον απ’ όλους;», αντερωτά. Στεκόμαστε στο κόψιμο των ξύλων, όταν το φεγγάρι βρίσκεται κοντά στη γη, για να εξηγήσει πόσο σημαντικό ρόλο έχει το πότε κόβονται τα ξύλα από εταιρείες που σήμερα εξειδικεύονται σε αυτόν τον τομέα. «Διότι κατά τον τρόπο που εκδηλώνεται η παλίρροια, όταν το φεγγάρι είναι κοντά στη γη, έτσι και στην περίπτωση των κορμών των δέντρων, η σελήνη, που γενικά τραβά προς τα πάνω τα υγρά, ανεβάζει και τους χυμούς. Αντιθέτως, αν το φεγγάρι είναι μακριά από τη γη, τότε οι χυμοί του δέντρου μένουν κάτω. Οπόταν η καλύτερη περίοδος για να κοπεί το ξύλο είναι ο χειμώνας, όταν υπάρχουν λιγότεροι χυμοί στην έκταση του ξύλου και είναι πιο εύκολο να στεγνώσει, κάτι που δίνει διάφορα πλεονεκτήματα».

Εργαστήριο κατασκευής βιολιών στην Κρεμόνα.

 

Το Μουσείο Βιολιού στην Κρεμόνα.

 

Ώριμα ξύλα

Αναφέρει ότι για ένα βιολί χρειάζονται αποξηραμένα ξύλα τουλάχιστον 10 ετών. Ο ίδιος όταν επέστρεψε στην Κύπρο το 2005, εκτός από βιολιά, έφερε μαζί του 60 κιβώτια με ξύλα, τα οποία είχε αρχίσει να αγοράζει από το ’98, όταν πρωτοπήγε στην Ιταλία για σπουδές. Στη συνέχεια αρπάζει ένα βιολί του και μας δείχνει στο πάνω μέρος τον ερυθρό έλατο των Ιταλικών Άλπεων, ενώ για το πίσω μπράτσο τον σφένταμο βαλκανικής ποικιλίας, που τη βρίσκουμε στα δάση της Σλοβακίας, της Βουλγαρίας και της Κροατίας.

 

Εργαλεία, αλλά και χέρια

Μας δείχνει και τα εργαλεία της δουλειάς. Πολλά από αυτά δεν τα βρίσκεις στην κυπριακή αγορά, ενώ άλλα είναι χειροποίητα από τον ίδιο: καλούπια, σκαρπέλα, ξύστρες των κλειδιών, πλάνες, σφικτήρες, σιγατσάκια, λίμες, γωνιές και ένα παχύμετρο, το οποίο μετά αφήνει κάτω, για να πιάσει και να νιώσει με τα χέρια τη ράχη τού υπό κατασκευή βιολιού, εξηγώντας ότι η περισσότερη δουλειά για το μέτρημα του πάχους γίνεται με τα έμπειρα χέρια.

 

Παχύμετρο

 

«Στην Κύπρο δεν ξέρουν να εκτιμούν»

Με το που άνοιξε το εργαστήρι του Μιχάλη Παντελίδη το 2005 «χτύπησε» διαρρήκτης τη νύχτα, έσπασε τη βιτρίνα και από όλο το περιεχόμενο επέλεξε να πάρει μαζί του μόνο το πρώτο βιολί που κατασκεύασε. Το είχε φυλαγμένο σε μια μικρή γυάλινη προθήκη και ήταν το αγαπημένο του. «Έγινα τόσο διάσημος που μου κλέβουν τα πρώτα βιολιά;» διερωτάται σήμερα με δόση αυτοσαρκασμού. Ωστόσο το κυπριακό τοπίο που μας περιγράφει στη συνέχεια δεν συνάδει καθόλου με την ιδέα της εκτίμησης των βιολονιστών απέναντι σε ντόπια βιολιά. «Η πλειονότητα των Κυπρίων μουσικών διακατέχονται από ξενομανία, χωρίς να ξέρουν να εκτιμούν ένα καλό βιολί», τονίζει. «Συνήθως πέφτουν έξω σε τέτοιο βαθμό, που προτιμούν να ακριβοπληρώνουν ξένα βιολιά μαζικής παραγωγής, των δύο και τριών χιλιάδων ευρώ, τα οποία στην πραγματικότητα μπορεί να αξίζουν μόλις 200 ευρώ, μόνο και μόνο γιατί είναι ξένα», προσθέτει.

 

 

Απροστάτευτα όργανα

Ένα άλλο θέμα που τον ενοχλεί, στα 14 χρόνια παρουσίας του στην Κύπρο, είναι ότι σε πολλές περιπτώσεις ακόμη και για τα όργανα μεγάλης αξίας δεν υπάρχει μέριμνα προστασίας τους απέναντι στις επικίνδυνα ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες του νησιού. Εξηγεί ότι εδώ ένας επιδιορθωτής εγχόρδων κλασικής μουσικής δεν στερείται τη δουλειά, και αυτό εξαιτίας της αυξημένης υγρασίας και των υψηλών θερμοκρασιών. «Όταν η Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου θα προγραμματίσει να δώσει συναυλία στο αρχαίο θέατρο του Κουρίου ή στο Κάστρο της Πάφου, μέσα σε συνθήκες υγρασίας, εγώ είμαι ο πρώτος που λέω στους μουσικούς να μην συμμετάσχουν με το καλό τους το όργανο», αναφέρει. «Σκέψου να έχεις ένα έργο του Πικάσο και επιλέξεις να το κρεμάσεις στο κάστρο της Πάφου. Κι όμως πάνε, γιατί τους υποχρεώνουν, την ώρα που οι διοργανωτές των εκδηλώσεων δεν λαμβάνουν μέτρα προστασίας, κάτι που για εμένα είναι απαράδεκτο, αφού μετά τα μισά περίπου μέλη της ορχήστρας θα έρθουν εδώ με λογής-λογής προβλήματα. Όταν στο πλαίσιο του Πάφος2017 φιλοξενήθηκε η Φιλαρμονική του Βερολίνου στο κάστρο της Πάφου, υπήρξε μέριμνα για προστατευτική τέντα. Αυτό από μόνο του λέει πολλά για το ενδιαφέρον που δείχνουμε στον τόπο μας απέναντι σε αυτά τα όργανα και στους μουσικούς τους. Το άλλο, βέβαια, είναι η εκπαίδευση του κοινού απέναντι στην κλασική μουσική, κάτι στο οποίο, ως γνωστό, είμαστε πολύ πίσω σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη…»

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.