Φόρμα αναζήτησης

X-ray στην Ιερά Σύνοδο: Οι Παραδοσιακοί, οι Αγιορείτες και οι Φαναριώτες

Μπορεί ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Β’ να διαψεύδει ότι προετοιμάζεται, μαζί με τους ανθρώπους του, για την ομαλή διαδοχή του, ωστόσο στενοί του συνεργάτες, αλλά και ιεράρχες -που υποστηρίζουν ότι τον γνωρίζουν πολύ καλά- επιμένουν ότι η πρόσφατη παραίτηση του μητροπολίτη Κιτίου Χρυσόστομου είναι η πρώτη ορατή κίνηση στη σκακιέρα των αρχιεπισκοπικών εκλογών. Τον εν λόγω θρόνο διεκδικούν ο επίσκοπος Αρσινόης Νεκτάριος, ο οποίος θεωρείται φαβορί και υποστηρίζεται από την ομάδα των Μακαριωτάτου – μητροπολίτη Πάφου, και ο αρχιμανδρίτης Ευμένιος Σιήππης που υποστηρίζεται από τον συνασπισμό των ομάδων Κύκκου – Λεμεσού. Και παρόλο που μια τρίτη ομάδα ήταν έτοιμη να εξαγγείλει στήριξη στον επίσκοπο Νεαπόλεως Πορφύριο, έγιναν δεύτερες σκέψεις και τελικά δεν εκδηλώθηκε η πρωτοβουλία για να μην διασπαστούν οι ψήφοι του ανθυποψήφιου του εκλεκτού των Αρχιεπισκόπου – μητροπολίτη Πάφου. Η πρώτη φάση της εκλογικής διαδικασίας για την ανάδειξη του νέου μητροπολίτη Κιτίου θα διεξαχθεί στις 28 Ιουλίου.

Εκκλησιαστικογεωγραφία

Η μάχη για την ανάδειξη του νέου Αρχιεπισκόπου Κύπρου έχει και μεγάλο βάθος (ισορροπίες στον διορθόδοξο διάλογο / συμμαχίες) και πολλές διαστάσεις (θρησκευτική διάσταση, πολιτική, γεωπολιτική, οικονομική, πολιτισμική κ.λπ.). Επιχειρώντας μια ακτινογραφία στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Κύπρου διακρίνει κανείς τρεις τάσεις: Η τάση των Παραδοσιακών Ιεραρχών, αυτή των Αγιορειτών και μια τρίτη των λεγόμενων Φαναριωτών.

Οι Παραδοσιακοί

Η ομάδα των Παραδοσιακών Ιεραρχών επιδιώκει τη συνέχιση του εθναρχικού ρόλου της Εκκλησίας της Κύπρου, δηλαδή του ρόλου που η κυπριακή Εκκλησία είχε από τον καιρό της Τουρκοκρατίας όταν αντιπροσώπευε την ε/κ κοινότητα: ισχυρή άποψη στα εθνικά θέματα (Κυπριακό και άλλα που αφορούν τον ελληνισμό), λόγο στα της παιδείας, παρέμβαση σε όλα τα μεγάλα κοινωνικά θέματα από το μεταναστευτικό μέχρι τις αμβλώσεις, τον πολιτικό γάμο, το σύμφωνο συμβίωσης, την καύση των νεκρών κ.λπ. Κύριος εκπρόσωπος αυτής της τάσης εμφανίζεται ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β’, πάνω στον οποίο έχουν μεγάλη επιρροή ο μητροπολίτης Πάφου Γεώργιος (από τους ελάχιστους ιεράρχες της Κύπρου που δεν βγήκε από μοναστήρι, αρχικά σπούδασε Χημεία και δίδαξε σε σχολεία) και ο επίσκοπος Χύτρων Λεόντιος, ηγούμενος της Μονής του Αγίου Νεοφύτου. Μαζί τους είναι ο επίσκοπος Μεσαορίας (όχι τόσο ιδεολογικά, περισσότερο επειδή χρωστά τη θέση του στον Αρχιεπίσκοπο) και ο επίσκοπος Τριμυθούντος Βαρνάβας (προέρχεται από τη Μονή Σταυροβουνίου), ο οποίος έχει συγγενική σχέση με τον Λεμεσού Αθανάσιο, αλλά είναι δυσαρεστημένος από τον καιρό που διεξήχθησαν εκλογές για τη Μητρόπολη Λεμεσού (θεωρεί ότι τον χρησιμοποίησε ο Αθανάσιος σε εκείνη τη διαδικασία). Από τότε (1999), ο μητροπολίτης Λεμεσού βρίσκει απέναντί του τη Μονή Σταυροβουνίου με επικεφαλής τον γέροντά της Αθανάσιο.

Οι Αγιορείτες

Η αγιορείτικη τάση είναι εισαγόμενη από το Άγιον Όρος και ασκεί τα εκκλησιαστικά καθήκοντα με έναν τρόπο φανατικό και υποτακτικό, που θεωρείται… εξωεκκλησιαστικός για την Κύπρο, έξω από την κυπριακή εκκλησιαστική παράδοση. Ο Λεμεσού Αθανάσιος θεωρείται γέροντας, αρχηγός και οι υπόλοιποι οφείλουν να υποτάσσονται στις αποφάσεις του. Κύριος εκπρόσωπος της εν λόγω τάσης είναι ο μητροπολίτη Λεμεσού Αθανάσιος (προέρχεται από τη Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους, η οποία έχει στενές σχέσεις με τη Μόσχα και τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν) και μαζί του είναι οι επίσκοποι Νεαπόλεως Πορφύριος (Γραφείο Εκκλησίας της Κύπρου στις Βρυξέλλες), Αμαθούντος Νικόλαος και Λήδρας Επιφάνιος (ηγούμενος Μονής Μαχαιρά).

Οι Φαναριώτες

Και υπάρχει και η λεγόμενη φαναριώτικη τάση (με πριγκιπική στάση), η οποία θέλει να τα έχει καλά με το πολιτικοοικονομικό κατεστημένο, δεν συγκρούεται με την πολιτικοοικονομική ελίτ του τόπου, αλλά ευθυγραμμίζεται, προστατεύοντας έτσι και τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες. Οι ιεράρχες αυτής της ομάδας έχουν σχέσεις και με τον ΔΗΣΥ και με το ΑΚΕΛ και με το ΔΗΚΟ και με τα άλλα κόμματα, και με ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες του τόπου, και δεν τους ενδιαφέρει η θεώρησή τους έναντι της θρησκείας (π.χ. τι πρεσβεύει το ΑΚΕΛ). Έχουν ροπή προς τη μεγαλομανία, το σόου, συχνά ξεπερνούν το μέτρο. Ηγείται αυτής της ομάδας ο μητροπολίτη Κύκκου Νικηφόρος. Δεύτερο βιολί είναι ο μητροπολίτης Ταμασού Ησαΐας και τρίτο ο μητροπολίτης Κυρηνείας Χρυσόστομος. Φαίνεται να τους ακολουθεί και ο μητροπολίτης Κωνσταντίας Βασίλειος, ο οποίος είναι το πολιτικό αντίβαρο στα του Κυπριακού του Πάφου Γεώργιου.

Η γκρίζα ζώνη

Ερωτηματικά για το ποια στάση θα κρατήσουν σε περίπτωση που οι αρχιεπισκοπικές εκλογές διεξαχθούν μέσα στο επόμενο διάστημα μπαίνουν δίπλα από το όνομα του μητροπολίτη Μόρφου Νεόφυτου και του επισκόπου Καρπασίας Χριστοφόρου. Ο άλλοτε ρεαλιστής Μόρφου (ΕΔΟΝόπουλο στα νιάτα του) έχει τα τελευταία χρόνια κάνει μια εντυπωσιακή μεταστροφή στο εθνικό θέμα. Από εκεί που το 2003, όταν άνοιξαν τα πρώτα οδοφράγματα, έδωσε μάχη -και λοιδορήθηκε γι’ αυτό από άγιους αδελφούς του- για να μεταβαίνει και να λειτουργεί στην κατεχόμενη μητρόπολή του και να έχει επαφή με Τουρκοκύπριους, σήμερα θεωρεί ότι δεν μπορούμε να βρούμε μια δίκαιη λύση στο Κυπριακό, μιλά με αγίους και γέροντες, βλέπει οράματα.

Η άλλη γκρίζα ζώνη, ο Καρπασίας Χριστόφορος (από τον χώρο του Δημοκρατικού Συναγερμού), ενώ ήταν επιρροής νυν Αρχιεπισκόπου, το τελευταίο διάστημα δεν μιλιούνται, είναι απομονωμένος, ο Μακαριώτατος τού έχει απαγορεύσει ακόμα και να υπογράφει επιταγές της Χωρεπισκοπής του. Έχοντας δική του ατζέντα, ο Καρπασίας προσπάθησε να παρουσιαστεί ως εναλλακτική επιλογή για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο -εργαζόταν προς την κατεύθυνση της μετακίνησης του Βασίλειου στην Αρχιεπισκοπή Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας, και της συγχώνευσης της Κωνσταντίας και Καρπασίας σε Μητρόπολη Αμμοχώστου, ώσπου τον πήρε χαμπάρι ο Μακαριώτατος και του έκοψε τη φόρα. Ο Καρπασίας Χριστόφορος προέρχεται από τις τάξεις των λεγόμενων Οργανωσιακών -στα πρότυπα της αδελφότητας Θεολόγων «Η Ζωή», αλλά και «Ο Σωτήρ»- μια σέκτα η οποία αντιπαθεί τις εκκλησιαστικές πρακτικές των Αγιορειτών του Λεμεσού Αθανάσιου και με κύριο χαρακτηριστικό την επιμονή στον διαποτισμό της πρακτικής ζωής με θρησκευτικό πνεύμα και συναίσθημα (αφοσιωμένοι τυπολάτρες, π.χ. τα μανίκια κάτω, οι άντρες μουστάκι, οι γυναίκες με μαζεμένα τα μαλλιά σε «σεμνό» κότσο κ.λπ.).

Ποιος είναι με ποιον

Αναφορικά με τη διαμάχη Οικουμενικού και Ρωσικού Πατριαρχείου, ο Λεμεσού Αθανάσιος θεωρείται κρυφός υποστηρικτής του Πατριαρχείου Μόσχας και Πασών των Ρωσιών, αλλά είναι πολύ προσεκτικός, δημόσια αποφεύγει να πάρει θέση, κρατά αποστάσεις ασφαλείας, δεν θέλει να εκτίθεται. Ο Κύκκου Νικηφόρος κατά καιρούς ταυτίζεται με την πλευρά που εξυπηρετεί τα συμφέροντά του και ο μόνιμα χαμογελαστός Ταμασού Ησαΐας θέλει να κρυφτεί αλλά η προτίμησή του προς τη Ρωσία δεν τον αφήνει. Διατηρεί ισχυρές σχέσεις με τη Ρωσική Εκκλησία και Ρώσους ολιγάρχες, ο ίδιος όμως διευκρινίζει ότι η αποστολή που του ανέθεσε η Ιερά Σύνοδος είναι η καλλιέργεια και διεύρυνση των σχέσεων της Εκκλησίας της Κύπρου με την Εκκλησία της Μόσχας και υπενθυμίζει ότι στο παρελθόν δεν αρνήθηκε πρόσκληση από Αμερικανούς για σεμινάρια κ.λπ. Στα πρώτα WikiLeaks για την Κύπρο είχε διαρρεύσει συνομιλία του Ταμασού Ησαΐα με τον τότε Αμερικανό πρέσβη στο νησί, που του έλεγε ότι το μεγάλο πρόβλημα στην Εκκλησία της Κύπρου είναι ο μητροπολίτης Πάφου Γεώργιος, ο οποίος παρασύρει τον Αρχιεπίσκοπο σε εθνικιστικές θέσεις και δηλώσεις. Ο μητροπολίτης Ταμασού διαψεύδει κατηγορηματικά ότι εξέφρασε αυτήν τη θέση.

Ισχυρός ο Κύπρου

Η Εκκλησία της Κύπρου θεωρείται ισχυρή δύναμη μέσα στην Ορθοδοξία, με μεγάλη επιρροή στις διορθόδοξες συνάξεις, σε αντίθεση με την Εκκλησία της Ελλάδας που έχει πολλά προβλήματα μέσα στους κόλπους της και είναι αποδυναμωμένη. Λόγω οικονομικής ευρωστίας, από τον καιρό του Μακαρίου Γ’ μέχρι και σήμερα ενισχύει οικονομικά με πολλούς και διάφορους τρόπους πατριαρχεία και ιεραποστολές. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και ο Πάφου Γεώργιος είναι υπέρ του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, κρατώντας όμως ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με το Πατριαρχείο Μόσχας, θέλοντας να διαδραματίσουν ρόλο γεφυροποιού ανάμεσα στα δύο Πατριαρχεία που βρίσκονται στα μαχαίρια. Σημειώνεται ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος -ο οποίος δεν ξεχνά τα προβλήματα που του είχαν δημιουργήσει στο παρελθόν οι Αγιορείτες (προσπάθησαν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα κ.λπ.)- είχε βοηθήσει στην εκλογή του τότε μητροπολίτη Πάφου Χρυσόστομου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο (2006). Οι μετακομουνιστικές Εκκλησίες -πλην του Πατριαρχείου Μόσχας- δεν έχουν δύναμη (ελάχιστο ποίμνιο έχουν), ενώ τα αραβικά Πατριαρχεία έχουν τα δικά τους προβλήματα. Το Ιεροσολύμων ταλανίζεται από προβλήματα κακοδιαχείρησης και εξαρτάται από τους Ισραηλινούς για να μην χάσει την τεράστια περιουσία του. Το Αλεξανδρείας είναι επιρροής Εκκλησίας της Κύπρου λόγω μεγάλης χρηματοδότησης που λαμβάνει από την Αρχιεπισκοπή, ενώ το Αντιοχείας επιρροής Μόσχας λόγω Συρία. Ο Πατριάρχης Αντιοχείας είναι ο μόνος από τα παλαίφατα Πατριαρχεία που είναι Άραβας.

Παράλληλη Ρωσική Εκκλησία στην Κύπρο;

Μετά τη συνάντηση διάρκειας 50 λεπτών που είχε το απόγευμα της περασμένης Δευτέρας (1/7/2019) στη Μόσχα ο γ.γ. του ΑΚΕΛ Άντρος Κυπριανού με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, ο Κύπριος πολιτικός δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι «τους ανησυχεί (τους Ρώσους) το γεγονός ότι στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου υπάρχει πολλή ένταση και ότι το ΝΑΤΟ προσπαθεί να ενισχύσει την παρουσία του στην περιοχή». Ο γ.γ. του ΑΚΕΛ ανέφερε, ακόμα, ότι ο κ. Λαβρόφ του έθεσε και κάποια ζητήματα που αφορούν ρωσικά κεφάλαια στην Κύπρο, και συγκεκριμένα για κάποια ρωσικά κεφάλαια επενδυτών από τη Ρωσία «που τα είχαν βάλει στην FBME για να κτιστεί ένας ναός στη Λεμεσό», όπως σημείωσε. «Αυτά τα λεφτά χάθηκαν», και μου είπε πως «είχαν κάνει παραστάσεις στην κυβέρνηση στο παρελθόν και πως περιμένουν από την κυβέρνηση να κάνει ενέργειες για να δοθούν τα λεφτά», κατέληξε ο κ. Κυπριανού. Σημειώνεται ότι οι διεργασίες για την ανέγερση του ρωσικού ναού (ρωσικού ρυθμού) στη Λεμεσό έχουν αρχίσει – ο δεύτερος στην Κύπρο, ο πρώτος βρίσκεται στον προαύλιο χώρο της Μητρόπολης Ταμασού και έχει ανεγερθεί με χρήματα του Ρώσου πολυεκατομμυριούχου Βιατσισλάβ Αντάμοβιτς Ζαρενκόβ.

Είναι η πρώτη φορά που ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας θέτει δημόσια θέμα ανέγερσης ρωσικού ρυθμού ναού στην Κύπρο με ρωσικά κεφάλαια, κάτι που δεν έχει περάσει απαρατήρητο ούτε από την κυπριακή πολιτική ηγεσία ούτε από την εκκλησιαστική. Στο πλαίσιο του γεωπολιτικού παιχνιδιού στην περιοχή, εδώ και μερικά χρόνια η Μόσχα προσπαθεί να αυξήσει την επιρροή της στην Κύπρο διεισδύοντας με διάφορους τρόπους στο νησί: με επιχειρηματίες που έχουν σχέση με το Προεδρικό και άλλους μεγαλοπαράγοντες του τόπου, μέσω ιεραρχών της Εκκλησίας της Κύπρου και άλλως πως. «Προς αυτήν την κατεύθυνση λειτουργούν διάφοροι ‘εντεταλμένοι’ πολυεκατομμυριούχοι Ρώσοι, οι οποίοι δίνουν μεγάλες δωρεές σε ιεράρχες και εκκλησιαστικούς κύκλους, οργανώνουν ομάδες πολιτών με βιτρίνα πολιτιστικές / κοινωνικές δράσεις, δημιουργούν ιστοσελίδες. Στόχος η δημιουργία μιας παράλληλης Ρωσικής Εκκλησίας στην Κύπρο (παράλληλο ποίμνιο που θα εκκλησιάζεται σε ρωσικής τεχνοτροπίας ναούς), ώστε η Μόσχα να μπορεί ανά πάσα στιγμή να επηρεάζει τις εξελίξεις στο νησί σε διάφορα επίπεδα: πολιτικά, οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά κ.λπ.», ανέφερε εκκλησιαστική πηγή με πολιτικές διασυνδέσεις μιλώντας στον «Π» υπό τον όρο της ανωνυμίας.