Φόρμα αναζήτησης

Ένας αμανές για την καμένη Δεματόνα

Ένας αμανές είναι ο τόνος της φωνής του, καθώς μιλά για την πυρκαγιά της περασμένης Κυριακής στη Δεματόνα, η οποία είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής του. Αναφέρει ότι αγωνιά να επισκεφτεί το χωριό όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, το κατεχόμενο Καπούτι Μόρφου, για να δει με τα μάτια του το μέγεθος της καταστροφής. Η φωτιά ξέσπασε στο Διόριος και επεκτάθηκε γρήγορα, λόγω ανέμων και μορφολογίας του εδάφους, προς το Καπούτι, καίγοντας μαζί με μεγάλη έκταση δάσους και μεγάλο μέρος από τον παλαιότερο οργανωμένο ελαιώνα στην Κύπρο, που ανάγεται στον 12ο αι. μ.Χ., την εποχή της Φραγκοκρατίας. Δέντρα ηλικίας 700 και 800 χρόνων έχουν δεχτεί μέσα σε λίγες ώρες τόσο όλεθρο από τις φλόγες όσον δεν κατάφερε ο χρόνος.

Στο σπίτι του στη Σια, όπου τον συναντήσαμε, ο ερευνητής και ερμηνευτής παραδοσιακής μουσικής Μιχάλης Ττερλικκάς έχει δημιουργήσει μια φυτεία με «τερατσιές». Τη δείχνει σημαδεύοντας με το χέρι δύο δέντρα που την ίδια μέρα που εκδηλώθηκε η πυρκαγιά διαπίστωσε ότι έσπασαν από το βάρος τα κλαδιά τους και γονάτισαν στη γη. Ο πόνος, λέει, που ένιωσε για τα δέντρα που φύτεψε ο ίδιος με τα παιδιά του, αμέσως σκεπάστηκε από τον πόνο για την καταστροφή στον ελαιώνα της γενέτειράς του. Είναι κρίμα, τονίζει, γιατί ο ελαιώνας της Δεματόνας ξαναζωντάνεψε μετά το 2003 –μια ιστορία στην οποία αρχικά συνέβαλε και ο ίδιος προσωπικά– μέσω προγράμματος της ΕΕ και έγινε προστατευόμενη περιοχή.

 

Το ΠΡΙΝ και το ΜΕΤΑ για το μεγαλύτερο δέντρο του ελαιώνα , ηλικίας περίπου 800 ετών. Τελευταία ονομάστηκε «Βασιλιάς» και ήταν από τα κύρια εκθέματα του πάρκου αιωνόβιων δέντρων που χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ.

 

 

Δέντρα 800 ετών

Πρόκειται, όπως εξηγεί, για μια μεγάλη έκταση από δύο χιλιάδες περίπου ελιές, των 800 ετών και νεότερες, που ανήκαν στους Καπουθκιώτες. Απέχει από το χωριό του περίπου δύο χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τον Μιχάλη Ττερλικκά, εκτιμάται ότι ο πυρήνας του ελαιώνα ήταν τσιφλίκι φράγκικης οικογένειας που φύτεψε σε σειρά τις ελιές, 400 περίπου δέντρα. Τονίζει ότι είναι μια εικόνα που δεν συναντάται πουθενά αλλού στην Κύπρο, γιατί ελιές σε γραμμές θα δούμε μόνο σε σύγχρονους ελαιώνες. Μάλιστα ο «Όρτινος», το όνομα που δόθηκε σε μία περιοχή του ελαιώνα, μαρτυρεί τον τρόπο που φυτεύτηκαν τα δέντρα, αφού παραπέμπει στη λατινική λέξη «ordo – ordinis» που σημαίνει γραμμή. Από τους Φράγκους προέρχεται και η ονομασία του ελαιώνα, «De Madonna», «της Παναγίας», ο οποίος φαίνεται ότι ήταν αφιερωμένος στην Παναγία. Στη συνέχεια το «De Madonna» εξελληνίστηκε σε «Δεματόνα». Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα στον ελαιώνα υπάρχουν τα ερείπια μεσαιωνικού, μικρού οικισμού, δύο ξωκλησιών και δύο ελαιοτριβείων.

 

Μια εικόνα που δεν συναντάται πουθενά αλλού στην Κύπρο, γιατί ελιές σε γραμμές θα δούμε μόνο σε σύγχρονους ελαιώνες. ΦΩΤΟ: Γιώργος Κωνσταντίνου.

 

 

Πηγή εισοδήματος και χαράς

Εκτός από ελαιόδεντρα, ο κόσμος καλλιεργούσε χωράφια με κηπευτικά, ενώ υπήρχε μια δεξαμενή που μάζευε νερό από αυλάκι που έφτανε από το κεφαλόβρυσο του χωριού. Υπήρχε νερό άφθονο και είναι το μόνο κεφαλόβρυσο στα κατεχόμενα που δεν έχει ακόμα στερέψει. Από πολύ παλιά ήταν πλούσιος ελαιώνας, καθώς διέθετε δύο παλιά ελαιοτριβεία, σημειώνει ο ερευνητής. Ο ίδιος, όπως και πολλοί άλλοι κάτοικοι του χωριού και της περιοχής, αλλά και οι πατεράδες και οι παππούδες τους, καλλιεργούσαν τις ελιές και τα χωράφια στη Δεματόνα. Ήταν πηγή εισοδήματος και χαράς. Όπως τονίζει, κάθε Σάββατο στην αγορά της Μόρφου τα προϊόντα της Δεματόνας ήταν ξακουστά και περιζήτητα.

 

ΦΩΤΟ: Μιχάλης Ττερλικκάς.

 

 

Είχε ζωή

Η Δεματόνα συνέχεια είχε κόσμο. Κάθε μέρα μαζεύονταν οι χωριανοί που θα πότιζαν από τη δεξαμενή. Όπως θυμάται, ο τρόπος με τον οποίο μοιραζόταν το νερό, αφού προηγουμένως μετριόταν το ύψος του στη δεξαμενή με ένα καλάμι, δημιουργούσε αρκετές φορές και μικροπαρεξηγήσεις. «Είχε μια ελιά κοντά στη δεξαμενή, κάτω από την οποία κάθονταν και περίμεναν μέχρι να έρθει η ώρα να μοιράσουν το νερό. Πόσα άκουσε εκείνη η ελιά…», λέει αναπολώντας ακόμη κι εκείνα τα ευτράπελα από την κοινωνία του χωριού του.

 

Σκέπαζαν τον ουρανό

Τονίζει ότι του άρεσε να ανεβαίνει στα διπλανά υψώματα και να απολαμβάνει το τεράστιο πέπλο που δημιουργούσαν τα φυλλώματα των ελιών, αφού ήταν αρδεύσιμες και ακλάδευτες ψηλά, όπως συνηθιζόταν εκείνα τα χρόνια. Μέσα στον ελαιώνα δεν έβλεπες τον ουρανό, εξηγεί, ενώ οι μυρωδιές από τα άνθη των λουλουδιών, σε συνδυασμό με τους ήχους των πουλιών, πρόσφεραν απερίγραπτη απόλαυση. Είναι από τους τόπους που θυμάται τον εαυτό του να λέει τα πρώτα τραγούδια, από «γέννημαν» μέχρι «βούττημαν» ήλιου.

 

Το νερό στο κεφαλόβρυσο του Καπουτιού τρέχει μέχρι σήμερα. Εκτιμάται ότι είναι το μοναδικό κεφαλόβρυσο στα κατεχόμενα που δεν έχει στερέψει. ΦΩΤΟ: Μιχάλης Ττερλικκάς.

 

 

Άνοιγμα οδοφραγμάτων

Ο Μιχάλης Ττερλικκάς θυμάται ότι μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων το 2003, ήταν με την παρότρυνση του αδερφού του, Χαράλαμπου, του ιδίου και κάποιων άλλων, προς τους Τ/Κ κατοίκους στο Καπούτι –με καταγωγή από τις Αρόδες της Πάφου– που τα ελαιόδεντρα αυτά ξαναζωντάνεψαν σε κάποιο βαθμό. Είχαν αφεθεί απότιστα και χωρίς φροντίδα, λέει. Η φουντωμένη κώμη τους χάθηκε και έμειναν μόνο δυο τρία μικρά κλαδιά σε κάθε δέντρο. Επίσης εμφανή ήταν και τα σημάδια αποκοπής τμημάτων των αιωνόβιων δέντρων με ξυλοκοπτική μηχανή. Το παράδοξο, τονίζει, είναι ότι βρήκαν το κεφαλόβρυσο του χωριού να έχει νερό, ωστόσο τα αυλάκια αφέθηκαν να κλείσουν από τα χώματα και τα κλαδιά κι έτσι κυλούσε χαμένο στο δάσος, ενώ η δεξαμενή ήταν άδεια. Όταν αντίκρισε το θέαμα των δέντρων-ερειπίων έγραψε την ιστορία-παραμύθι «Σαν το παραμύθι», όπου περιγράφεται η πορεία αυτών των δέντρων, από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας που φυτεύτηκαν μέχρι το 2003.

 

Η δεξαμενή άδεια. Μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων το 2003, ήταν με την παρότρυνση του αδερφού του, Χαράλαμπου (φώτο, αριστερά), του ιδίου και κάποιων άλλων, προς τους Τ/Κ κατοίκους στο Καπούτι που ξαναγέμησε και τα ελαιόδεντρα ξαναζωντάνεψαν σε κάποιο βαθμό. Είχαν αφεθεί απότιστα και χωρίς φροντίδα.

 

Η δεξαμενή γεμάτη. Η Δεματόνα ήταν από τους τόπους που θυμάται τον εαυτό μου να λέει τα πρώτα τραγούδια, λέει στον «Π» ο Μιχάλης Ττερλικκάς.

 

 

Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση

Ο χώρος είναι σήμερα προστατευμένος με περίφραξη και σύστημα άρδευσης, συνεχίζει, λέγοντας ότι αυτά έγιναν με χρήματα της ΕΕ, καθώς υπάρχει πινακίδα στον χώρο που αναφέρει ότι πρόκειται για έργο με χορηγία από ευρωπαϊκά κονδύλια. Αν δεν γινόταν αυτό, τονίζει, τα δέντρα θα καταστρέφονταν οριστικά. Στα ελαιόδεντρα για τουριστικούς σκοπούς δόθηκαν ονόματα, όπως ο «Βασιλιάς», η «Βασίλισσα», η «Αθηνά», η «Αφροδίτη», κ.λπ. Οι Καπουθκιώτες, τονίζει, που αποκαλούσαν τα δέντρα με το όνομα του ιδιοκτήτη τους («το δέντρο του Γιαννή», «του Κωστή», «της Μαριούς» κ.λπ.), δεν ήξεραν πόσο σημαντική ήταν η Δεματόνα. Το συνειδητοποίησαν μετά την προσφυγιά, όταν γνώρισαν και την υπόλοιπη Κύπρο και αντιλήφθηκαν ότι πουθενά αλλού δεν υπάρχει οργανωμένος μεσαιωνικός ελαιώνας.

 

 

 

Χάθηκαν πέρα από τα μισά αιωνόβια δέντρα. Ήταν 400.

Σύμφωνα με τελευταίες πληροφορίες του «Π», συνολικά χάθηκε το 60% από τα περίπου 300-400 αιωνόβια δέντρα, και το 50% των υπόλοιπων. Σημειώνεται ότι πριν την πυρκαγιά η Δεματόνα ήταν μια μεγάλη έκταση με δύο χιλιάδες περίπου ελιές. Από τα 9 αιωνόβια δέντρα, που τους δόθηκαν τελευταίως ονόματα, μόνο δύο σώθηκαν, συγκεκριμένα η «Βασίλισσα» και η «Αφροδίτη». Κάηκε το μεγαλύτερο δέντρο του ελαιώνα (ηλικίας περίπου 800 ετών), που ονομάστηκε «Βασιλιάς». Συνολικά η δασική πυρκαγιά που ξέσπασε πρόσφατα στο χωριό Διόριος και εξαπλώθηκε μέχρι το Καπούτι κατέστρεψε 7.500 στρέμματα.

 

 

 

Ο Μιχάλης Ττερλικκάς πιστεύει ότι ο ελαιώνας μπορεί να ξαναζωντανέψει σε κάποιο βαθμό εάν τον φροντίσουν και τον ποτίσουν καλά, καθώς τα δέντρα μπορεί να βγάλουν παραφυάδες στον κορμό. Το είδε, λέει, σε άλλες χώρες, ενώ και στη Δεματόνα υπάρχουν ελαιόδεντρα με κορμούς που φαίνεται ότι προήλθαν μετά από καταστροφή του αρχικού κορμού. Για να ξαναγίνει όπως ήταν όμως, σημειώνει, θα χρειαστούν πολλά χρόνια. Επιθυμεί με την πρώτη ευκαιρία να πάει στον χώρο και να δει το μέγεθος της καταστροφής. «Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, γι’ αυτό και δεν το εγκαταλείψαμε, εμείς και τα παιδιά μας, ασχέτως εάν το κατέχουν παράνομα οι Τούρκοι», τονίζει.

 

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.